Κανονικά, το σημερινό σημείωμα έπρεπε να το γράψει ο αγαπητός, από χρόνια αμνημόνευτα και έως πρόσφατα συνεργάτης της «Συντακτών», Γιάννης Χάρης, που του εύχομαι ό,τι καλύτερο. Αν και ουδέποτε μετέφρασα κείμενο –πλην ίσως κάποιων μεταφορών από τα αρχαία στα νέα ελληνικά–, από δε ξένες γλώσσες είμαι περίπου… off, εντούτοις, ως αναγνώστη πολλών μεταφράσεων, ιδίως λογοτεχνίας, πολλές φορές με απασχόλησε το θέμα της «πιστής» και της… άπιστης μετάφρασης.
Είναι μια παροιμία, ιταλική, ομοηχητική, που μου την είπε κάποτε ο αξέχαστος Βαγγέλης Γκούφας: traduttore traditore, που θα πει: μεταφραστής προδότης. Τώρα που την αναζήτησα, με την ευκαιρία της… γνωστής υποθέσεως, είδα πως είναι, πιθανότατα, παροιμία της Τοσκάνης (Φλωρεντία), άγνωστης πατρότητας (άρα, υποθέτω, λαϊκή), που εμφανίζεται στον πληθυντικό: traduttori traditori (μεταφραστές προδότες) σε συλλογή παροιμιών της Τοσκάνης συγγραφέα του 19ου αιώνα ονόματι Giuseppe Giusti (ομόηχος κι αυτός!).
Κυριότερος λόγος που ενέπνευσε τον ανώνυμο Τοσκανό δεν είναι ότι διάβαζε «Το πέρασμα στην Ινδία» και δεν έβρισκε άκρη με τη μετάφραση όπως ο επιγραφόμενος, είναι ότι τον ξάφριζαν μέχρι τελευταίο φιορίνι, Μέδικοι, πάστορες, γιατροί και δικηγόροι με… λατινικούρες: Απορούσε τοσκάνικα ο άνθρωπος, του απαντούσαν λατινικά και τον μαδούσαν α λα γαλλικά· στην αργκό: με τρόπο πλάγιο, ανορθόδοξο, παρακαμπτήριο, ψιλοπαράνομο ή και παράνομο, καουμπόικο κ.λπ.
Θεωρώ –για να έρθουμε στη… γνωστή υπόθεση– ότι τα επώνυμα π.χ. Λοβέρδος, Μανιαδάκης και Φρουζής δεν παρουσίαζαν ιδιαίτερες μεταφραστικές δυσκολίες, ώστε να μη μεταφραστούν ολογράφως, έστω με λατινικούς χαρακτήρες, όπως εμφανίζονταν στο πρωτότυπο κείμενο, αντί να εμφανιστούν όπως οι «λατινικούρες» των Μεδίκων (γνωστή φαμίλια της Φλωρεντίας, με παιδιά κι ανίψια). Αναγνωρίζω, τέλος, τις δυσχέρειες του υπουργείου Εξωτερικών της Φλωρεντίας που οφείλονται στο παλιό σύστημα μεταφράσεων, το οποίο, όπως τόσα και τόσα, θα λύσει η παρούσα διοίκηση Μεδίκων· τι να πρωτοκάνει κι αυτή!..
