Εκτός δασών οι ασπάλαθοι

Μέρες τώρα, στα ανεβάσματά μου στον Υμηττό, βλέπω τους μόλις ανθισμένους ασπάλαθους. Τούτη την εποχή ανθοφορούν αυτοί οι πολύ δυνατοί αγκαθόθαμνοι με τα λεπτά κίτρινα λουλουδάκια. Πολύ παλιά η λέξη ασπάλαθος, λέει, προελληνική, ποιος ξέρει τι να σημαίνει! Μ’ αυτούς, λέει, με τους ασπάλαθους, πίστευαν οι αρχαίοι ότι τιμωρούνταν οι τύραννοι στον Αδη. Οι αρχαίοι δεν χαρίζονταν στους τυράννους ούτε μετά θάνατον. Τους έσερναν, λέει, τους τυράννους, νεκρούς αλλά και γδαρμένους, πάνω σε στρωμένους ασπάλαθους ή τους βαρούσαν με κλάρες ασπαλάθων.

Αυτή την τιμωρία είχε στο νου του ο Σεφέρης, όταν συνέθεσε το τελευταίο ποίημα της ζωής του, το κύκνειο άσμα του, κάτι σαν ανάθεμα στην τότε τυραννία της χούντας, 31 Μαρτίου 1971: «Επί Ασπαλάθων», με έμπνευση από χωρίο στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα, για το πώς τιμωρήθηκε ο τύραννος Αρδιαίος: «… “τον έδεσαν χειροπόδαρα” μας λέει (ο Πλάτωνας)/ “τον έριξαν χάμω και τον έγδαραν/ τον έσυραν παράμερα/ τον καταξέσκισαν/ απάνω στους αγκαθερούς ασπάλαθους/ και πήγαν και τον πέταξαν στον Τάρταρο κουρέλι”. Ετσι στον κάτω κόσμο πλέρωνε τα κρίματά του/ ο Παμφύλιος Αρδιαίος ο πανάθλιος Τύραννος».

Το ποίημα δημοσιεύτηκε στο «Βήμα» (23.9.71), τρεις μέρες μετά το θάνατο του πρώτου νομπελίστα ποιητή μας, του οποίου η κηδεία (22.9.71) εξελίχθηκε σε μεγάλη αντιδικτατορική διαδήλωση (με άρπαξε από τα χέρια δυο μπάτσων σαν πούπουλο ο Νίκος Σωτηρίου· έχω χρόνια να πάρω νέα του!).

Το παράδοξο, ότι μου τα θύμισε –καθώς σήμερα κλείνουν 54 χρόνια από τη δικτατορία της χούντας– τίτλος στην «Εφ.Συν.» (15/4) σε ρεπορτάζ του Αρη Χατζηγεωργίου με θέμα… δασικούς χάρτες: «Ρελάνς Σκρέκα… “επί ασπαλάθων”», ότι δασικές εκτάσεις με ασπάλαθους και φρύγανα, δεν είναι… δασικές. Ουδέποτε φανταζόμουν τον ασπάλαθο… σύμβολο δασικών εκτάσεων οικοδομήσιμων! Αλλοι καιροί. Αλλα σύμβολα. Αλλα συμβόλαια!