Γλώσσες φτιαχτές και γλώσσες γνήσιες

Ενδεικτικός ο σημερινός τίτλος. Ούτε είναι εύκολο να ξεχωρίσεις, τουλάχιστον από τις λέξεις που είναι η πρώτη ύλη της γλώσσας, ποια λέξη είναι φτιαχτή και ποια γνήσια∙ ας πούμε όπως την έφτιαξε η μάνα της και την πήραμε από τη μάνα μας.

«Διαφωνώ κάθετα!», μου είπε χθες ο περιπτεράς, για επίκαιρο θέμα, στο οποίο, γενικά, διαφωνούσα και ο ίδιος.

Το «κάθετα» με ερέθισε. Δεν έφερε ο άνθρωπος τη λέξη, τουλάχιστον με αυτή τη σημασία, από το ηπειρώτικο χωριό του, όταν, νέος, ήρθε στην πρωτεύουσα αναζητώντας την τύχη του.

Οι πολιτικοί τού τη φύτεψαν ή όλοι εμείς οι πρωτευουσιάνοι και οι, εξ ημών, γραμματιζούμενοι.

Διαβάζω τώρα το βιβλίο «Η Γλώσσα και το Εικοσιένα» του Κυριάκου Σιμόπουλου.

Μεταφέρω δύο περιστατικά, χαρακτηριστικά της γλώσσας που μιλάμε ή γράφουμε και πόσο γινόμαστε κατανοητοί ή προκαλούμε θολούρα:

1) Διαπιστώνει ο Μιαούλης ότι η καπιτάνα (ναυαρχίδα) δεν έχει καραβόσκοινο.

Λέει στον γραμματικό του, λόγιο της διασποράς, με ανάλογο όνομα, Ικέσιος Λάτρης: «Γράψε στην Υδρα να μου στείλουν χοντρό σκοινί».

Διαβάζει το γραφτό ο Μιαούλης: «Παρακαλούμεν όπως μεριμνήσητε δι’ αποστολήν καμίλου», και τον πιάνουν μπουρίνια: «Τι γκαμήλα γράφεις μωρέ;», φωνάζει. «Γούμενα γράψε!».

2) (πιο επίκαιρο αυτό). Πρωτοκαλόκαιρα του 1821. Ο Ξεσηκωμός έχει αρχίσει.

Ο Νεόφυτος Βάμβας –γνωστός λόγιος της διασποράς αυτός– συνοδεύει τον Δημήτρη Υψηλάντη σε επαναστατική αποστολή στον Αργοσαρωνικό.

Οπότε, απευθυνόμενος (σε λογία γλώσσα) στους Υδραίους, παραλίγο να τον πλακώσουν στα ζαρζαβατικά, γιατί τους κάλεσε «ίνα εκπληρώσωσι έκαστος το χρέος του» κι αυτοί άκουσαν… να πληρώσουν τα χρέη τους!

Σου λέει, καλού-κακού, ας ξέρουν οι νεόφερτοι: Χρέη δεν πληρώνουμε…