ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Απόστολος Αποστόλου*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Ο Σλαβόι Ζίζεκ, αναφερόμενος στη δύναμη της ενδοβολής, η οποία δημιουργείται είτε μέσα από την προσποίηση, είτε μέσα από την άσκηση, μας δίνει δύο περιγραφές που λειτουργούν ως καθολικά προστάγματα. Για παράδειγμα εκείνη η έκφραση των Ανώνυμων Αλκοολικών όπου το «προσποιήσου μέχρι να το πετύχεις» (fake it till you make it) αποτελεί μια έκφραση η οποία υποδηλώνει την ιδέα ότι κάποιες φορές, με το να προσποιείσαι έχεις ήδη πετύχει κάτι. Και αυτό γιατί σε βοηθά να καταφέρεις εκείνο που επιθυμείς, γιατί αποκτάς αυτοπεποίθηση και πραγματική προσπάθεια δράσης. Ταυτίζει την παραπάνω προσταγή ο Σλαβόι Ζίζεκ με το κέλευσμα του Μπλεζ Πασκάλ, όταν εκείνος πρότεινε στους ολιγόπιστους ή στους άπιστους: «συμπεριφερθείτε σαν να πιστεύετε για να φτάσετε στην πίστη».

Αυτή τη συνταγή ακολουθούν σήμερα οι δημοσκοπικές εταιρείες με τις επαναλαμβανόμενες μετρήσεις και τις αναδείξεις των κομμάτων που δήθεν βρίσκονται πρώτα στην προτίμηση των πολιτών. Δημιουργείται μια κατασκευασμένη εικόνα και μαζί μια ενδοβολή ενός κελεύσματος να είσαι με τους νικητές και τους πρώτους. Οι δημοσκοπήσεις λοιπόν γίνονται οι ελκυστές. Ελκουν και παγιδεύουν. Είναι η νέα μορφή της προπαγάνδας που δεν χρειάζεται πια τη ρητορική πειθώ (δεδομένου ότι σήμερα η ρητορική της πειθούς είναι χρεωμένη και ύποπτη εξαπάτησης και η πλειονότητα των πολιτών έχει κατανοήσει πλήρως τη σχέση της πειθούς και του προσηλυτισμού), αλλά τη θέση της έχει πάρει η δημοσκοπική ερωτηματοθεσία ψυχολογικής απόκρισης και η ερμηνευτική του δημοσκόπου, δημιουργώντας έτσι μια κατασκευασμένη κινητικότητα μιας πλειοψηφίας που είναι ικανή να παρασύρει τις μάζες. Ας μην ξεχνάμε ότι ο πολίτης λειτουργούσε και εξακολουθεί να λειτουργεί με αλληλεπίδραση καθώς επηρεάζεται άμεσα από τους άλλους. Διαπερνάται από την τάση μιας ομαδικής συμπεριφοράς, η οποία έχει να κάνει τόσο με την επιθυμία για κοινωνική αποδοχή όσο βέβαια και με την επίδραση της γνώμης των άλλων. Ο Λίον Φέστινγκερ, Αμερικανός κοινωνικός ψυχολόγος, τόνιζε ότι τα άτομα υπακούουν a priori την ομάδα, εξάλλου, υποστήριζε ο ίδιος, η πλειοψηφία επηρεάζει ισχυρά τη μειοψηφία και αυτό γιατί υπάρχει μια ισχυρή ώθηση της πλειοψηφίας στη μειοψηφία. Επιπλέον, πάντα κατά τον Λ. Φέστινγκερ, υπάρχει η γνωστική ασυμφωνία, που σημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι συμπεριφέρονται με έναν τρόπο εντελώς αντίθετο από τις απόψεις τους.

Πολλοί πιστεύουν ότι οι δημοσκοπήσεις χειραγωγούν τη δημοκρατία. Ο Ζαν Μποντριγιάρ έγραφε ότι «οι δημοσκοπήσεις τελικά παράγουν απαντήσεις και προτρέπουν σε μια μελλοντική συμπεριφορά». Οι δημοσκοπήσεις, υποστήριζε επίσης ο Ζ. Μποντριγιάρ, «πραγματικά επηρεάζουν την ατομική και συλλογική θέληση αλλά επίσης δεν θα μάθουμε τι θα συνέβαινε χωρίς να υπάρχουν οι δημοσκοπήσεις».

Τι κάνουν λοιπόν οι δημοσκοπήσεις; Εξαφανίζουν τον δημόσιο λόγο, την πολιτική επιχειρηματολογία, τον δημόσιο χώρο και την πολιτική σκηνή και ιδρύουν μια νέα κοινή γνώμη και μια νέα πολιτική σκηνή. Το πλέον πιο δυνατό χαρτί των δημοσκοπήσεων είναι ότι επειδή δρουν στον δημόσιο χώρο καταφέρνουν να εμπνεύσουν φαντασιακές πλειοψηφίες οι οποίες με τη σειρά τους δημιουργούν μαζικές συσπειρώσεις που συμμερίζονται κοινές ελπίδες και δίνουν αυξήσεις σε ποσοστά πολιτικών κομμάτων. Για να το πούμε και αλλιώς, οι δημοσκοπήσεις θεσμίζουν ένα μονοπώλιο κοινωνικής χειραγώγησης στο όνομα μιας κατ’ επίφαση αντικειμενικής αλήθειας (που ουσιαστικά είναι κατασκευασμένη), μιας δημιουργημένης ανάγκης (που ουσιαστικά είναι απεργαζόμενη/σχεδιασμένη) και μιας κινητικής βούλησης και επιθυμίας (που ουσιαστικά είναι μηχανευόμενη βούληση).

* Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας