Σε ένα άρθρο μου στην «Εφημερίδα των Συντακτών» της 16.5.2013 αναφέρθηκα στις επιπτώσεις του πολλαπλασιαστή, δηλαδή το πόσο μειώνει το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν σε σταθερές τιμές (την ύφεση που προκαλεί στην οικονομία της χώρας) μια περικοπή των δημόσιων δαπανών (σε μισθούς, συντάξεις, επιδόματα, επενδύσεις κ.λπ.) και αύξηση των φόρων.
Το ΔΝΤ, όταν επέβαλε, μέσω της τρόικας, το πρώτο Μνημόνιο, εκτιμούσε ότι μια περικοπή δαπανών και αύξηση των φόρων της τάξης του 1% θα προκαλούσε ύφεση 0,5%, ο πολλαπλασιαστής, δηλαδή, ήταν 0,5. Τον Οκτώβριο του 2012 τόσο το ΔΝΤ όσο και ο τότε κορυφαίος οικονομολόγος του, Olivier Blanchard, παραδέχτηκαν ότι η εκτίμηση αυτή ήταν λάθος και η ύφεση που προκλήθηκε ήταν 1,7, δηλαδή υπερτριπλάσια.
Ο καθηγητής, όμως, του Πανεπιστημίου Αθηνών, Βασίλης Δρουκόπουλος, σε ένα άρθρο του στις 29.1.13 εκτιμούσε ότι ήταν πολύ υψηλότερος (2,5-3,0%).
Στο άρθρο μου που προαναφέρθηκε είχα εξετάσει τις επιπτώσεις της μείωσης του ΑΕΠ στην αύξηση του ποσοστού ανεργίας. Ορθότερο, όμως, είναι να εξεταστεί η επίπτωση που έχει η μείωση του ΑΕΠ σε σταθερές τιμές, στην αύξηση του αριθμού των ανέργων.
Στο άρθρο αυτό θα εξετάσουμε τόσο την επίπτωση αυτή όσο και εκείνη στον αριθμό των ατόμων με στέρηση βασικών αγαθών και υπηρεσιών (πρόκειται γι’ αυτό που στα αγγλικά ορίζεται severe material deprivation, σοβαρή υλική στέρηση).
Πιο συγκεκριμένα: θα υπολογίσουμε δύο –όπως μπορούμε να τους αποκαλέσουμε– κοινωνικούς πολλαπλασιαστές, ανάλογους με τον οικονομικό πολλαπλασιαστή που προαναφέρθηκε, δηλαδή το πόσο μεγαλύτερη ήταν η ποσοστιαία αύξηση του αριθμού των ατόμων με σοβαρή υλική στέρηση και εκείνη του αριθμού των ανέργων που προκλήθηκε από την ποσοστιαία μείωση του ΑΕΠ σε σταθερές τιμές το 2015 σε σχέση με το 2009.
Σοβαρή υλική στέρηση έχουν τα άτομα που στερούνται 4 τουλάχιστον από τα εξής 9 αγαθά και υπηρεσίες, δηλαδή δεν έχουν: (1)κάθε δεύτερη μέρα γεύμα ή δείπνο με κρέας, κοτόπουλο, ψάρι ή λαχανικά, (2) επαρκή θέρμανση στο σπίτι, (3) πλυντήριο (4) τηλεόραση (5) τηλέφωνο (6) αυτοκίνητο ή (7) αδυνατούν να εξυπηρετήσουν ληξιπρόθεσμα χρέη (για στεγαστικό δάνειο, ενοίκιο, ηλεκτρισμό, νερό, αγορές με δόσεις ή άλλα δάνεια) ή (8) να καλύψουν έκτακτες δαπάνες ή (9) να έχουν μία εβδομάδα διακοπών τον χρόνο μακριά από την κατοικία τους.
Στον Πίνακα παραθέτουμε τα σχετικά στοιχεία για τα έτη 2009 και 2015, τα οποία αντλήσαμε από τη βάση δεδομένων της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ε.Ε., της Eurostat, με εξαίρεση εκείνα του αριθμού των ατόμων με σοβαρή υλική στέρηση του έτους 2015. Τα στοιχεία αυτά ανακοινώθηκαν από την ίδια Υπηρεσία στις 22.4.2016 και είναι προσωρινά.
Στην 1η γραμμή της 1ης στήλης του Πίνακα δίνεται το ΑΕΠ σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές το 2009, στη 2η γραμμή το 2015 και στην 3η η ποσοστιαία μεταβολή του το 2015 σε σχέση με το 2009, στη 2η στήλη δίνονται τα αντίστοιχα στοιχεία για τον αριθμό ατόμων με σοβαρή υλική στέρηση και στην 3η εκείνα για τον αριθμό των ανέργων. Στην τελευταία γραμμή του Πίνακα δίνονται οι κοινωνικοί πολλαπλασιαστές.
Ειδικότερα στην τελευταία γραμμή της 2ης στήλης δίνεται ο πολλαπλασιαστής των ατόμων με υλική στέρηση και στην 3η ο πολλαπλασιαστής των ανέργων.
Από την τελευταία γραμμή της δεύτερης και της τρίτης στήλης του Πίνακα φαίνεται ότι η μείωση του ΑΕΠ το 2015 σε σχέση με το 2009 κατά 22,6% προκάλεσε αύξηση των ατόμων με σοβαρή υλική στέρηση κατά 98,4%, δηλαδή κατά 4,4 φορές μεγαλύτερη και των ανέργων κατά 146,8% δηλαδή και 6,5 φορές μεγαλύτερη.
Οι ψυχροί αυτοί αριθμοΙ αποτυπώνουν την αύξηση της δυστυχίας που προκάλεσαν τα Μνημόνια σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού της χώρας εξαιτίας της πρωτοφανούς μείωσης των εισοδημάτων του και της επίσης πρωτοφανούς αύξησης των φόρων, μέτρων που περιλαμβάνονται στα μνημόνια που επέβαλαν οι ανάλγητοι δανειστές και τα οποία νομοθέτησαν και εφάρμοσαν κυρίως οι κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ-Ν.Δ. της περιόδου 2009-2014 αλλά και εκείνη ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛΛ. το 2015.
Με την εφαρμογή των μέτρων που περιλαμβάνονται στα νομοσχέδια που ψηφίστηκαν πρόσφατα με συνοπτικές διαδικασίες, δηλαδή της νέας αύξησης των φόρων (και ιδιαίτερα των έμμεσων που πλήττουν τα φτωχότερα στρώματα του πληθυσμού) και της νέας μείωση δαπανών, μέτρων συνολικού ύψους 5,6 δισ. ευρώ και εκείνα που θα ακολουθήσουν για να επιτευχθούν τα πρωτογενή πλεονάσματα (βλέπε «κόφτης» σε περίπτωση που τα ψηφισθέντα μέτρα δεν θα αποδώσουν τα αναμενόμενα), η μεγάλη, ήδη, δυστυχία θα αυξηθεί.
* καθηγητής της ΑΣΟΕΕ, πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός
