Μπορεί να επιβιώσει το ΝΑΤΟ;

Το ερώτημα δεν είναι πια καθόλου ρητορικό. Το ΝΑΤΟ, δημιούργημα της αντιπαράθεσης Ανατολής-Δύσης μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, βρέθηκε αντίπαλος του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Και οι δύο συνασπισμοί είχαν επίκεντρο την Ευρώπη ως θέατρο πιθανών πολεμικών αναμετρήσεων, την οποία η τότε κραταιά ΕΣΣΔ θα μπορούσε στρατιωτικά να καταλάβει.

Στο ΝΑΤΟ εντάχθηκαν η Ελλάδα και η Τουρκία το 1952. Την εποχή μάλιστα εκείνη υπήρξε μια αντιπαράθεση μεταξύ Σοφοκλή Βενιζέλου και Κωνσταντίνου Τσαλδάρη, ο οποίος πρότεινε να υπάρξει πρώτα ένα σύμφωνο συμμαχίας Ελλάδας-Τουρκίας και στη συνέχεια οι δύο χώρες να μπουν ως ενιαία οντότητα στη συμμαχία με ενισχυμένη επιρροή. Ο Βενιζέλος το απέρριψε λέγοντας πως δεν μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο από τους όρους της Συμμαχίας, αλλά ο Τσαλδάρης είχε δίκιο. Κάτι τέτοιο δεν το απέκλειαν οι όροι του ΝΑΤΟ.

Η Ιστορία όμως άλλαξε. Η ΕΣΣΔ διαλύθηκε, όπως και το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Δεν συνέβη το ίδιο με το ΝΑΤΟ. Παρέμεινε ως μηχανισμός συμμαχίας όχι πλέον κατά του Συμφώνου της Βαρσοβίας, αλλά ως μέσο προβολής ισχύος των ΗΠΑ και στο ευρωπαϊκό θέατρο και κυρίως πια σε διεθνές επίπεδο.

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του ΝΑΤΟ, αυτό είναι: «ενεργός και ηγετικός παράγοντας για την ειρήνη και την ασφάλεια στη διεθνή σκηνή. Προάγει τις δημοκρατικές αξίες και δεσμεύεται για την ειρηνική επίλυση διαφορών. Αν όμως οι διπλωματικές προσπάθειες αποτύχουν, έχει τη στρατιωτική ικανότητα να αναλάβει τη διαχείριση κρίσεων…» Στρατιωτικές επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ υπήρξαν σε Βοσνία, Σερβία, Αφγανιστάν και Λιβύη.

Η επέκταση του ρόλου του ΝΑΤΟ στη διεθνή σκηνή ήταν το αποτέλεσμα του μονοπολικού κόσμου που αναδύθηκε μετά το 1989. Σήμερα όμως στη διεθνή σκηνή τα πράγματα έχουν ριζικά αλλάξει. Και η Κίνα και η Ρωσία έχουν θέσει ζητήματα για την ασφάλειά τους τα οποία απαιτούν διπλωματία και αμοιβαίες υποχωρήσεις αντί για αντιπαραθέσεις ισχύος.

Υπάρχουν δύο σημεία σήμερα τα οποία εμπλέκουν το ΝΑΤΟ σε μια άμεση σύγκρουση με τη Ρωσία και ταυτόχρονα αποτελούν και τον λόγο διάλυσης ή τουλάχιστον πλήρους αναίρεσής του: η Ουκρανία και το μέτωπο της Συρίας με πρωταγωνίστρια την Τουρκία.

Στο ουκρανικό μέτωπο το ΝΑΤΟ μετά την επέκτασή του ανατολικά σε Πολωνία, Τσεχία και Βαλτικές χώρες βρέθηκε απέναντι σε μια αποφασιστική αντίσταση από την πλευρά της Ρωσίας με τα γνωστά αποτελέσματα.

Αυτό έχει δημιουργήσει μια αντίδραση υπέρ του ΝΑΤΟ στις χώρες της Βαλτικής και του Βίζεγκραντ και ταυτόχρονα έναν άμεσο κίνδυνο σύγκρουσης με τη Ρωσία, η οποία έχει δηλώσει με κάθε τρόπο, κυρίως με την προσάρτηση της Κριμαίας, πως τα ζωτικά της εθνικά συμφέροντα βλάπτονται ανεπανόρθωτα με την επέκταση του ΝΑΤΟ.

Η καγκελάριος Μέρκελ, μπροστά στον κυκεώνα του προσφυγικού, ζήτησε για πρώτη φορά την εμπλοκή της Γερμανίας με πιο ενεργό τρόπο στις διεθνείς υποθέσεις σηματοδοτώντας μια πιθανή εμπλοκή της Γερμανίας στη διεθνή σκηνή, κάτι το οποίο είχε ιστορικά εναποθέσει στη Γαλλία, στη Βρετανία και κυρίως στις ΗΠΑ. Η σημασία αυτής της κίνησης, αν ποτέ λάβει σάρκα και οστά, θα είναι σημείο καμπής για το ΝΑΤΟ στην Ευρώπη.

Στο άλλο μέτωπο, στη Μ. Ανατολή, η Τουρκία διατυμπανίζει με κάθε τρόπο, μετά την παρέμβαση της Ρωσίας υπέρ του Ασαντ, πως είναι μέλος του ΝΑΤΟ και ζητάει την ενεργοποίηση του άρθρου 5 της Συμμαχίας για την προστασία της από επίθεση της Ρωσίας εναντίον της. Αυτό άλλωστε ζήτησε και μετά την κατάρριψη από αυτήν του ρωσικού αεροπλάνου στις 24 Νοεμβρίου 2015.

Η Τουρκία έχει εμπλέξει τις ΗΠΑ και προσπαθεί να εμπλέξει το ΝΑΤΟ στη δική της ατζέντα ή καλύτερα στην ατζέντα Ερντογάν – Νταβούτογλου και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, της οποίας μέρος είναι το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης.

Αυτό το οποίο η Τουρκία προσπαθεί να πετύχει, δηλαδή τη στήριξή της από το ΝΑΤΟ σε μια σύγκρουση με τη Ρωσία, σύγκρουση την οποία η ίδια εξυφαίνει και προκαλεί, δεν μπορεί να το πετύχει και αυτό είναι που σηματοδοτεί την απενεργοποίηση του ΝΑΤΟ.

Με δηλώσεις τους Αμερικανοί, Γερμανοί και άλλοι Ευρωπαίοι πολιτικοί απορρίπτουν την εμπλοκή τους σε έναν πόλεμο με τη Ρωσία για χάρη της Τουρκίας. Με λίγα λόγια η Συμμαχία δηλώνει τις αρχικές της θέσεις: η Συμμαχία ισχύει για την ασφάλεια της Ευρώπης και όχι για να προστατεύσει την Τουρκία σε μια κατασκευασμένη σύγκρουση με τη Ρωσία για χάρη των νεο-οθωμανικών βλέψεων του δυναμικού διδύμου Ερντογάν – Νταβούτογλου.

Ταυτόχρονα η Τουρκία, σύμφωνα με έγκριτους διεθνείς αναλυτές, έχει ενεργοποιήσει και στηρίζει την προσφυγική κρίση της Ευρώπης με θύμα την Ελλάδα. Η πίεση την οποία ασκεί για να πετύχει τους σκοπούς της ίσως αρχικά αποδώσει καρπούς, αλλά σε βάθος χρόνου η Τουρκία αποτελεί πρόβλημα και για το ΝΑΤΟ και για την Ευρώπη.

Οι κρίσεις στις οποίες έχει εμπλέξει και την Ευρώπη και τις ΗΠΑ δεν θα ξεχαστούν εύκολα. Αν τα πράγματα οδηγηθούν σε μια σύγκρουση της Τουρκίας με τη Ρωσία ή δεν θελήσει να βοηθήσει αποτελεσματικά στο προσφυγικό/μεταναστευτικό, τότε μάλλον έχει σημάνει και το τέλος του ΝΑΤΟ.

* συγγραφέας