Σε αρθρογραφία μου το 2010 έγραφα πως «θα γίνουμε όλοι φτωχότεροι πριν ξαναγίνουμε ίσως πλουσιότεροι» και όπως εκτιμούν, σύμφωνα με τις πρόσφατες δημοσκοπήσεις, οι περισσότεροι Ελληνες, αυτό θα συνεχιστεί και το 2016.
Σύμφωνα με όλες τις εκτιμήσεις, η ύφεση θα συνεχιστεί και το 2016 και θα είναι μάλλον μικρότερη από όσο είχε υπολογιστεί αρχικά, ίσως ανάμεσα σε -1% με -2%.
Το ευχάριστο είναι πως οι προβλέψεις μας (και η δική μας) και για το 2015 ήταν πιο απαισιόδοξες από την πραγματικότητα, τόσο γιατί είχαμε μια ιδιαίτερα καλή τουριστική περίοδο το 2015 όσο και για το ότι η ελληνική οικονομία δεν είναι «κανονική».
Οπως δείχνουν πρόσφατες μελέτες, η παραοικονομία είναι πολύ μεγάλη και σημαντικό μέρος των Ελλήνων δεν συμπεριφέρεται όπως θα προέβλεπε η θεωρία: με την αναγγελία του δημοψηφίσματος και την επιβολή των ελέγχων κεφαλαίου, με τον φόβο κουρέματος των καταθέσεων, πολλοί έσπευσαν να αγοράσουν διαρκή καταναλωτικά αγαθά, όπως αυτοκίνητα, που τα αποθέματά τους εξαντλήθηκαν.
Ετσι η κατανάλωση τονώθηκε και η ύφεση ήταν μικρότερη.
Το ανησυχητικό όμως είναι πως αυτό οδηγεί σε μείωση των μελλοντικών επενδύσεων και της προοπτικής ανάπτυξης.
Η Ελλάδα παραμένει η μοναδική χώρα στην Ε.Ε. σε παρατεινόμενη ύφεση 8 ετών, πριν ίσως από κάποια ανάκαμψη το 2017.
Tι όμως θα μπορούσαμε να περιμένουμε από μια κυβέρνηση που είχε υπουργό Οικονομικών τον κ. Βαρουφάκη και Ανάπτυξης τον κ. Λαφαζάνη, και έχει ακόμα υπουργούς με ιδεολογικές παρωπίδες, όπως οι κ. Σπίρτζης, Μπαλτάς και Φίλης;
Είναι η μοναδική φορά που ακούσαμε υπουργό, τον κ. Σπίρτζη, να ζητά συγγνώμη γιατί έκανε το σωστό, δηλαδή υπέγραψε τη συμφωνημένη ήδη πώληση των αεροδρομίων.
Οσο για τους κ. Φίλη και Μπαλτά, είναι κατά της αξιοκρατίας, της αξιολόγησης κ.λπ. υπαλλήλων και πανεπιστημιακών, ενάντια στην πρακτική που ακολουθεί ο υπόλοιπος κόσμος.
Και ως προς την ανάπτυξη, έναν χρόνο μετά την ανάληψη της κυβέρνησης, ακόμα αναμένουμε το περίφημο «αναπτυξιακό πρόγραμμα».
Ελπίζω να μην είναι ένα ακόμα σύμπτωμα της αμνησίας που βασανίζει τον κ. Σταθάκη, που λησμονεί να δηλώσει τα περιουσιακά του στοιχεία. Ευτυχώς η κυβέρνηση διαθέτει πιο σύγχρονους υπουργούς, όπως ο κ. Χουλιαράκης.
Για να έχουμε μόνιμη σημαντική ανάπτυξη μετά το 2017, πρέπει να αλλάξει η οικονομική πολιτική. Θα είναι δείγμα ωριμότητας των πολιτών να πάψουμε να μιλάμε με όρους δεξιό-αριστερό και να τους αντικαταστήσουμε με όρους σωστό-λάθος, αποτελεσματικό και μη αποτελεσματικό.
Η βασική μου διαφωνία με τον κ. Τσακαλώτο ως προς την οικονομική πολιτική είναι πως μέχρι τώρα ακολουθεί τη φορολογική πειρατεία που εγκαινίασαν οι προκάτοχοί του, Βενιζέλος, Στουρνάρας, αυξάνοντας τους φόρους παντού (αγρότες, επιχειρήσεις επί των κερδών και εισφορές) σε αντίθεση με τη θεωρία και την πρακτική.
Υποψιάζομαι πως ο κ. Τσακαλώτος δεν έχει παρακολουθήσει τις σύγχρονες εξελίξεις της θεσμικής οικονομικής θεωρίας, δεδομένου πως την τελευταία δεκαετία ασχολείται με την πολιτική και όχι με την επιστήμη (η τελευταία από τις 15 διεθνείς δημοσιεύσεις του είναι το 2006).
Η θεσμική θεωρία υποστηρίζει πως η ανάπτυξη βασίζεται σε ένα σωστό και δημοκρατικό θεσμικό πλαίσιο που προστατεύει τα περιουσιακά δικαιώματα και δίνει κίνητρα για επενδύσεις.
Το πόσο σωστή είναι αποδεικνύεται από τις προβλέψεις της και την πρακτική: οι Acemoglu and Robinson στο «Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη» (γραμμένο το 2013, ελληνική έκδοση του 2014) προέβλεψαν την επιβράδυνση της κινεζικής οικονομίας αν δεν συνοδευόταν από εκδημοκρατισμό όπως βλέπουμε τώρα.
Ως προς την πρακτική, χώρες με σωστό θεσμικό πλαίσιο και χαμηλή φορολογία επιχειρήσεων, όπως η Ιρλανδία και η Μ. Βρετανία, πετυχαίνουν τα καλύτερα αποτελέσματα: Η μεν Ιρλανδία έχει βγει από το μνημόνιο και πετυχαίνει ξανά υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και μείωση της ανεργίας, η δε Βρετανία είχε το 2015 από τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, 2,8% (μ.ό. της Ε.Ε. 1,5%) και ανεργία 6% (μ.ό. της Ε.Ε. πάνω από 10%) με αποτέλεσμα τη θριαμβευτική επανεκλογή του Κάμερον.
Στην δε περιοχή του Τελ Αβίβ ένα από τα κίνητρα για προσέλκυση επενδύσεων είναι η μείωση του φόρου επί των κερδών κατά 50%, με αποτέλεσμα ήδη να λειτουργούν 1.500 επιχειρήσεις, κυρίως τεχνολογικές start-ups.
Στην Ελλάδα αντίθετα έχουμε συνεχή καταστροφή περιουσιακών δικαιωμάτων (κούρεμα ομολόγων, ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών με εκμηδένιση της αξίας των παλαιών μετοχών σε συνδυασμό με άνοδο της φορολογίας, αστάθεια και μη προβλεψιμότητά της).
Η Παγκόσμια Τράπεζα κατατάσσει την Ελλάδα (το 2014 πριν από τους ελέγχους κεφαλαίου) στην 140ή θέση (!) ανάμεσα σε 193 χώρες ως προς τις οικονομικές ελευθερίες με τον χαρακτηρισμό «mostly unfree» (κυρίως ανελεύθερη).
Και οι φορολογικοί συντελεστές επί των κερδών είναι 26% (και 35% για τις εισηγμένες), που γίνονται πολύ μεγαλύτεροι λόγω προκαταβολής φόρου, ΕΝΦΙΑ κ.λπ.
Ποιος λοιπόν ξένος (ή και Ελληνας) επενδυτής θα κάνει παραγωγικές επενδύσεις στην Ελλάδα όταν οι συντελεστές στην Ιρλανδία και την Κύπρο είναι 11%;
Είναι περίεργο πως η Microsoft που συζητούσε να δημιουργήσει περιφερειακό κέντρο στην Ελλάδα προτίμησε τη Ρουμανία ή οι ελληνικές επιχειρήσεις μετακομίζουν προς Βουλγαρία, Κύπρο, Ρουμανία κ.α.;
Οι ανταγωνιστές μας πρέπει να ευγνωμονούν τους υπουργούς Οικονομικών της Ελλάδας που κάνουν τη χώρα μας μη ανταγωνιστική διώχνοντας επενδύσεις.
Χρειάζεται λοιπόν αναπροσανατολισμός της οικονομικής πολιτικής προς όφελος της επιχειρηματικότητας, με μεταπώληση της προσαρμογής προς μείωση δαπανών (όσο δύσκολη και δυσάρεστη και αν είναι) και παράλληλη μείωση φορολογίας.
Δεν μπορεί να επιβαρύνουμε συνέχεια τον παραγωγικό τομέα της οικονομίας για να συντηρήσουμε τον μη παραγωγικό. Ετσι, απλά θα αναδιανείμουμε τη φτώχεια, αντί να δημιουργήσουμε και να αναδιανέμουμε πλούτο.
Δεν γνωρίζω αν ο κ. Τσίπρας μπορεί να κάνει αυτή την αλλαγή. Το θετικό είναι τουλάχιστον ότι δείχνει πια να αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα και να τηρεί τα συμφωνημένα.
Ενα σωστό μήνυμα θα ήταν να απαλλαγεί από τα οπισθοδρομικά στελέχη του με μια νέα «εκκαθάριση», όπως εκείνη που τον απάλλαξε από τους κ. Λαπαβίτσα, Λαφαζάνη, Κωνσταντοπούλου και άλλους.
*καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών
