Στη σωστή πλευρά της Ιστορίας… η Κίνα;

H Κάγια Κάλας φέρει -κατόπιν διορισμού με συγκεκριμένα κριτήρια που ελάχιστα έχουν να κάνουν με τις ικανότητες και το ήθος της, αλλά μάλλον με την εμμονική της εχθρότητα προς τη Ρωσία- τον βαρύγδουπο και μακροσκελή τίτλο της ύπατης εκπροσώπου Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας της Ε.Ε. Εναν τίτλο με ελάχιστο ή μηδαμινό πραγματικό περιεχόμενο και βάρος, καθώς δεν πρόκειται παρά για ένα ακόμα αξίωμα που εφευρέθηκε από τη γραφειοκρατία της Ε.Ε. για να εξασφαλίσει την παχυλή σταδιοδρομία πολιτικών ασημαντοτήτων, όπως και η εν λόγω, μετά τη -συνήθως ταπεινωτική- αποχώρησή τους από την πολιτική σκηνή των κρατών τους. Η ίδια η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εξάλλου, είναι ένα άλλο λαμπρό παράδειγμα αυτού του φαινομένου.

Επομένως, παρά τους σχετικούς ευφάνταστους αλλά ανακριβείς τίτλους των ΜΜΕ, δεν πρόκειται για την υπουργό Εξωτερικών της Ε.Ε., δεν χαράσσει διπλωματία και στρατηγική, δεν εκπροσωπεί παρά εκείνους που νιώθουν άνετα να εκπροσωπούνται από μια παρόμοια προσωπικότητα και σίγουρα δεν παίζει κάποιον ρόλο στις διεθνείς διαβουλεύσεις που διαμορφώνουν τη φυσιογνωμία του πλανήτη στον 21ο αιώνα. Εκτός της Brussels Bubble, λίγοι γνωρίζουν καν την ύπαρξή της.

Τούτου λεχθέντος, η κυρία Κάλας εκφράζει, κατά τεκμήριο τουλάχιστον, την κυρίαρχη ή έστω πλειοψηφική ιδεολογική και πολιτική τάση εντός του συμβουλίου υπουργών Εξωτερικών της Ε.Ε. Και μόνο γι’ αυτό, είναι σκόπιμο να σταθεί κάποιος στη δήλωσή της σχετικά με τη στρατιωτική παρέλαση στο Πεκίνο, την επαύριον της (επιτυχούς) συνόδου του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης: ότι, δηλαδή, οι ηγέτες της Κίνας, της Ρωσίας, της Βόρειας Κορέας και του Ιράν αποτελούν μια «αυταρχική συμμαχία που αμφισβητεί το βασισμένο σε κανόνες διεθνές σύστημα».

Προφανέστατα, κανείς δεν αμφισβητεί ότι οι ανωτέρω χώρες δεν είναι ακριβώς πρότυπα δημοκρατίας και κράτους δικαίου – αν και πολλά θα μπορούσαν να ειπωθούν για το εάν και κατά πόσο τα περισσότερα δυτικά κράτη ανταποκρίνονται στα ίδια αυτά πρότυπα. Ωστόσο, η επιλογή των λέξεων έχει σημασία και είναι ενδιαφέρον ότι κανείς από όσους επικαλούνται την περίφημη «βασισμένη σε κανόνες διεθνή τάξη» δεν επιλέγει να χρησιμοποιήσει, απλά, τη φράση «διεθνές δίκαιο», ούτε διευκρινίζει ποιος θέσπισε αυτούς τους κανόνες, ποιο είναι το περιεχόμενό τους, ποιος τους ερμηνεύει και επιβάλλει και πότε έγιναν αποδεκτοί από το σύνολο της διεθνούς κοινότητας και όχι, αυθαίρετα, μόνο από την κατ’ ευφημισμόν καλούμενη Δύση. Πράγμα εύλογο, δεδομένου ότι η Ανθρωπότητα έχει ήδη αρκετά παραδείγματα του τι σημαίνει, πρακτικά, αυτή η φράση, 35 χρόνια από το τέλος του ψυχροπολεμικού διπολισμού και την έλευση της «νέας διεθνούς τάξης πραγμάτων».

Στον αντίποδα, κατά τη σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης (ο οποίος παρουσιάζει μια όχι πλήρη, αλλά ουσιαστική επικάλυψη με τους BRICS+) η Κίνα παρουσίασε την Πρωτοβουλία Παγκόσμιας Διακυβέρνησης, καλώντας τις χώρες του πλανήτη να συνεργαστούν για ένα δικαιότερο και περισσότερο ισοβαρές παγκόσμιο σύστημα. Η Πρωτοβουλία βασίζεται σε πέντε αρχές: τήρηση της κυριαρχικής ισότητας μεταξύ των κρατών, μια αρχή παλαιά όσο και η Συνθήκη της Βεστφαλίας, συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο, ιδίως τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ, εφαρμογή της πολυμέρειας στις διεθνείς σχέσεις, προδήλως με έναν ριζικά μεταρρυθμισμένο και αναβαθμισμένο ΟΗΕ στο επίκεντρο, αλλά και μέσω άλλων περιφερειακών διεθνών οργανισμών και σχημάτων, προώθηση της ανθρωποκεντρικής προσέγγισης στην παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη και ρεαλιστική εστίαση σε δράσεις που έχουν χειροπιαστά αποτελέσματα. Η κυριαρχική ισότητα εξασφαλίζει ίση μεταχείριση όλων των εθνών. Η τήρηση του διεθνούς δικαίου προάγει τη σταθερότητα μέσω όντως κοινών κανόνων. Η πολυμέρεια ενθαρρύνει τη συνεργασία ενώπιον παγκόσμιων προκλήσεων. Η ανθρωποκεντρική προσέγγιση θέτει τις ανάγκες των ανθρώπων στο επίκεντρο. Η εστίαση σε δράσεις απαιτεί απτά αποτελέσματα για βιώσιμη ανάπτυξη. Η Πρωτοβουλία, σύμφωνα με τους Κινέζους πάντα, στοχεύει σε ένα συμπεριληπτικό πλαίσιο, όπου τα κράτη αλληλεπιδρούν σεβόμενα τις διαφορετικές πολιτισμικές αξίες τους και η παγκόσμια σταθερότητα ενισχύεται, χωρίς οι κανόνες και οι αξίες μιας ομάδας να επιβάλλονται στους άλλους.

Ασφαλώς, δεν επιτρέπεται να είναι κανείς αφελής: η Κίνα είναι μια ανερχόμενη (και ναι, αυταρχική) μεγάλη δύναμη. Μπορεί να υπήρξε, ιστορικά, λιγότερο βίαιη και επιθετική από τις δυτικές μεγάλες δυνάμεις (Ευρώπη, Αμερική), στις εξωτερικές της σχέσεις τουλάχιστον, τούτο όμως δεν σημαίνει ότι πρόκειται για κάποιον αγγελικό υπέρμαχο της διεθνούς ειρήνης και δικαιοσύνης, ούτε ότι θα φανεί λιγότερο αμείλικτη και κυνική στην επιδίωξη των δικών της συμφερόντων. Ωστόσο, το μοντέλο που προτείνει για την αναδόμηση του μετα-μεταψυχροπολεμικού διεθνούς συστήματος ενδέχεται να αποδειχθεί σαφώς σταθερότερο, πιο συμπεριληπτικό και ανθεκτικότερο από αυτό που προηγήθηκε. Και συνεπώς, καταλληλότερο για τη ρευστή και περίπλοκη φύση ενός κόσμου χωρίς μία και αναμφισβήτητη ηγεμονική υπερδύναμη, αλλά και χωρίς τη διπολική ισορροπία τρόμου του παρελθόντος.

*Δικηγόρος