Μέσα του 2015 ξεσπάει η μεγαλύτερη προσφυγική – μεταναστευτική κρίση στην Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. 1,3 εκατομμύρια πρόσφυγες-μετανάστες (Π-Μ) μέσα σε 8 μήνες. Η χώρα βρίσκεται υπό τη χρεoκοπία των μνημονίων. Η κυβέρνηση Τσίπρα προσπαθεί να ανατάξει την οικονομία και να κρατήσει την κοινωνία όρθια. Στη δυστοπία των μνημονίων η κοινωνία προβάλλει σαν αντίσταση την Αλληλεγγύη και η κυβέρνηση την υποστηρίζει. Κοινωνικά ιατρεία, παντοπωλεία, φροντιστήρια. Οι ανασφάλιστοι στα νοσοκομεία, ζεστό υγιεινό φαγητό στα σχολεία… Αυτή η οργάνωση της κοινωνίας και η εξοικείωσή της με την Αλληλεγγύη καθόρισαν την αντιμετώπιση της προσφυγικής – μεταναστευτικής κρίσης.
Η πολιτική Ν.Δ. – ΠΑΣΟΚ μέχρι τότε ήταν η μετατροπή της χώρας σε χώρο transit. Δεν κατέγραφε, δεν ταυτοποιούσε. Ασκηση βίαιων πολιτικών «σκούπας», φυλακίσεων, pushback. Αρνηση νομιμοποιητικών διαδικασιών και δημιουργία αναγκαστικά «παράνομων». Καμιά θέση φιλοξενίας, παρά τις δεσμεύσεις στην Ε.Ε. Κυρίως όμως, ενστερνίστηκαν την ΥΒΡΙΝ ότι το Προσφυγικό – Μεταναστευτικό δεν είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα, αλλά ελληνοτουρκικό και ζήτημα αποκλειστικά φύλαξης συνόρων.
Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ σε αυτές τις συνθήκες είχε 6 άξονες:
1. Το πρόβλημα δεν είναι ελληνοτουρκικό, αλλά ευρωπαϊκό: καμιά χώρα δεν μπορεί να αντικαταστήσει μία ήπειρο.
2. Ισορροπία δικαιωμάτων ανάμεσα στους πρόσφυγες – μετανάστες αλλά και τους κατοίκους της χώρας υποδοχής.
3. Σώζουμε ζωές: σταματούν τα pushback και οι Π-Μ μεταφέρονται με ασφάλεια (κ.κ. Τόσκας, Δρίτσας).
4. Ασφάλεια: πλήρης ταυτοποίηση – καταγραφή των εισερχομένων προσφύγων και μεταναστών.
5. Δίνουμε μορφή στο χάος: δημιουργία περισσότερων από 70.000 θέσεις φιλοξενίας. Αδειάζουμε τις πλατείες, τους δρόμους, τις «άτυπες» δομές (Κως, Λέσβος, Ελληνικό, Λιμάνι Πειραιά, Ειδομένη).
6. Ενταξη.
350.000 διασώσεις στο Αιγαίο (Λιμενικό). Πλήρης καταγραφή και ταυτοποίηση των Π-Μ (τεράστια συμβολή της ελληνικής αστυνομίας και της στρατηγού Τσιριγώτη). Οι Π-Μ οδηγούνται σε δομές. Εγκατάσταση σε γήπεδα στην αρχή, μετέπειτα σε camp με άσχημες συνθήκες – συνεχώς βελτιώνονταν. Αργότερα, θεσπίσαμε με την Ε.Ε. την εγκατάσταση 20.000 Π-Μ σε διαμερίσματα. Συνολικά, δημιουργήσαμε 100.000 θέσεις εγκατάστασης (Καμμένος, Βίτσας, Τόσκας).
Οι προσπάθειες ΕΝΤΑΞΗΣ σε συνεργασία με τον Γκουτέρες (γ.γ. του ΟΗΕ) ξεκίνησαν ταυτόχρονα με τις προσπάθειες Υποδοχής. Από την αρχή υπήρχε για όλους τους Π-Μ πρόσβαση στο Υγειονομικό Σύστημα, υγειονομικές δομές, υγειονομικός έλεγχος στα camp. Εμβολιασμός όλων των παιδιών (Ξάνθος, Πολάκης, Ρόζενμπεργκ). Εκπαίδευση αρχικά στα camp και μετά στα σχολεία. Συνεργασία με πανεπιστήμια για εκμάθηση γλώσσας στους ενήλικες (Φίλης, Γαβρόγλου, Αγγελόπουλος). Συσσίτια που εξελίχθηκαν σε επιδόματα σίτισης. Ετσι, οι Π-Μ έρχονταν σε επαφή με την τοπική κοινωνία και μέρος των χρημάτων της σίτισης κατέληγε σε αυτήν. Ζεστό νερό, χώροι υγιεινής, Wi-Fi, ΕΦΚΑ, free zone για ανηλίκους.
Βελτίωση, διάχυση, στελέχωση της Υπηρεσίας Ασύλου. Παραλάβαμε 2 γραφεία ασύλου, 215 υπαλλήλους, 32 experts EASO. Δημιουργήσαμε 23 γραφεία και κλιμάκια Ασύλου, 686 υπαλλήλους, 210 experts EASO (Σταυροπούλου, Κουτρούμπα). Δωρεάν νομική βοήθεια στους Π-Μ μέσω συμβάσεων με την Ε.Ε. και ελληνικούς δικηγορικούς συλλόγους.
Το 2017 εγκρίθηκε το Εθνικό Πρόγραμμα Ενταξης της κυβέρνησης. Νωρίτερα είχε εγκριθεί ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός Υποδοχής (οι Ν.Δ. – ΠΑΣΟΚ καθυστερούσαν 4 χρόνια). Μετά το 2019, η Ν.Δ. καταπάτησε και τις δύο συμβάσεις.
Μέσα από όλα αυτά δημιουργήθηκαν συνθήκες ασφαλείας για τους Π-Μ αλλά και για τη χώρα. Αποτρέψαμε τη δημιουργία εγκληματικών οργανώσεων, η κατάσταση ήταν ελεγχόμενη παρότι τα camps ήταν ελεύθερα. Ημασταν η μόνη χώρα πρώτης Υποδοχής και από τις λίγες στην Ευρωπαϊκή Ενωση που δεν αντιμετωπίσαμε τρομοκρατικά χτυπήματα.
Ανάμεσα στ’ άλλα, πετύχαμε:
● Χρηματοδότηση ΟΛΩΝ των δράσεων από την Ε.Ε. με αναλογική συμμετοχή της Ελλάδας.
● Υποχρεωτική μετεγκατάσταση προσφύγων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες (22.000), επιτάχυνση επανένωσης οικογενειών (12.921) – πολιτικές που η Ν.Δ. εγκατέλειψε όταν έγινε κυβέρνηση.
● Ανάμειξη της EASO στο Ασυλο και της Frontex στη φύλαξη των συνόρων και διάσωση υπό ελληνική κυριαρχία.
● Στο πλαίσιο ισορροπίας δικαιωμάτων και ανταπόδοσης στους κατοίκους των νησιών για την προσφορά τους, πετύχαμε τη μείωση του ΦΠΑ και την Ειδική Τουριστική VISA από την Τουρκία. Αυτήν, αφού την παραμέλησε 3 χρόνια η κυβέρνηση Ν.Δ. την επανέφερε σαν δικό της δημιούργημα. Οπου κάναμε camp στην ενδοχώρα, δημιουργούσαμε μικροπαροχές στις κοντινές κοινότητες (υδροδότηση, δρόμους, αθλητικές εγκαταστάσεις.)
● Εντέλει η ευρωπαϊκή μας προσπάθεια κατέληξε στη Δήλωση EU – TU που αποτέλεσε και την αρχή για την ανακούφιση της χώρας μας και την κατοχύρωση της του ευρωπαϊκού χαρακτήρα της Π-Μ κρίσης. Το διάστημα 21/03/2016 (δήλωση EU – TU) – 21/02/2017 κατεγράφησαν 26.940 αφίξεις, στη στιγμή που το διάστημα 20/04/2015-20/03/2016 οι αφίξεις ήταν 977.705 στο Αιγαίο μόνο.
● Μέσω της EU – TU δήλωσης, εφόσον η Τουρκία άλλαξε τη νομοθεσία της και προσαρμόστηκε στη συνθήκη της Γενεύης, οι Π-Μ στην Τουρκία έχουν δικαιώματα που προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο. Εκπαίδευση – υγεία – εργασία κ.ά.
ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΕΓΙΝΑΝ. Δεν ήταν τέλεια, δεν μπορούσαν πάντα να ολοκληρωθούν, μερικές φορές ήταν άθλια, όπως τα camps στην ενδοχώρα στην αρχή και η Μόρια και η Σάμος στο τέλος. Μιλάμε για πάνω από 1.000.000 Π-Μ, έως 10.000 αφίξεις ημερησίως. Ωστόσο με αυτήν την πολιτική και την πρακτική της κυβέρνησης Τσίπρα, εν μέσω μνημονίων, με την αλληλεγγύη του λαού μας και τη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, της UNHCR και του ΔΟΜ, παρ’ όλες τις αδυναμίες τα καταφέραμε στη διαχείριση ενός προβλήματος που από τη Μικρασιατική καταστροφή δεν είχε γνωρίσει η χώρα μας.
Στην Ευρώπη σημαντική η συμβολή Αβραμόπουλου, Στυλιανίδη, Τίμερμανς, Ασελμπορν, Καζνέβ.
Παραδώσαμε λοιπόν, το 2019 στην κυβέρνηση Μητσοτάκη, μία χώρα που είχε βγει από τα μνημόνια, με ρυθμισμένο χρέος και 37 δισ. στα ταμεία και με το προσφυγικό – μεταναστευτικό σε ύφεση (εκτός από Μόρια – Σάμο) και εν πάση περιπτώσει διαχειρίσιμο.
ΜΕΤΑ, Η Ν.Δ. γκρεμίζει τα πάντα. Κατήργησε το υπουργείο Μετανάστευσης που μετά το ξαναέφτιαξε, με έναν υπουργό Μετανάστευσης (Πλεύρη) που διακηρύσσει ότι φύλαξη συνόρων σημαίνει νεκροί Π-Μ στα σύνορα. Μετατρέπει τα camp σε κλειστές δομές, καταργεί τα επιδόματα, εξαθλιώνει τα συσσίτια. Καταργεί προγράμματα στέγασης κι ένταξης, την ελεύθερη πρόσβαση στο υγειονομικό σύστημα, την εκπαίδευση. Εν τέλει και παρά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, αναστέλλει την υποβολή αιτήσεων Ασύλου και μετατρέπει τα camp σε φυλακές, θέτοντας τους αναγκαστικά «μη αιτούντες άσυλο», υπό πολύχρονη φυλάκιση. Υπόσχεται επιστροφές που ξέρει ότι δεν μπορεί να κάνει – πόσες επιστροφές Πακιστανών, Αφρικανών, Μπανγκλαντεσιανών έχει κάνει αλήθεια; Καταργεί τα ευρωπαϊκά κονδύλια για θετικές δράσεις, τη συνθήκη της Γενεύης, το Ευρωπαϊκό και Διεθνές Δίκαιο, αλλάζει το εθνικό δίκαιο σε ακροδεξιά κατεύθυνση.
Τα pushback είναι ο κύριος τρόπος φύλαξης των συνόρων – αποκορύφωμα το έγκλημα της Πύλου. Δημιουργεί χιλιάδες «παράνομους», κάνοντάς τους εύκολη λεία στα εγκληματικά κυκλώματα.
Το κυριότερο: συμμετέχει με ενθουσιασμό στην ακύρωση του ευρωπαϊκού χαρακτήρα της προσφυγικής – μεταναστευτικής κρίσης. Διακηρύσσει ότι είναι ελληνικό πρόβλημα και η Ελλάδα είναι η «ασπίδα» της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Συμφωνεί με την κατάργηση της μετεγκατάστασης και μέσω της αναστολής αιτήσεων Ασύλου καταργεί την επανένωση οικογενειών. Η χώρα μας μετατρέπεται σε αποθήκη «παράνομων» Π–Μ. Καλλιεργεί ακροδεξιές απόψεις περί «λαθροεισβολέων» και σχέδια «αντικατάστασης πληθυσμού». Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, μην μπορώντας να δώσει ελπίδα στον λαό μας, τον χειραγωγεί μέσω του φόβου για το προσφυγικό – μεταναστευτικό.
ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ; Γεωπολιτικός έλεγχος ροών. Ανάδειξη, χρηματοδότηση τρίτων ασφαλών χωρών, διαδικασίες και εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης για γενναία μετεγκατάσταση, συμφωνίες Ε.Ε. με ασφαλείς τρίτες χώρες (όχι φυλακές- βλέπε Μελόνι και Λιβύη) και υπό την επίβλεψη του ΟΗΕ. Διαμερισμός αιτούντων άσυλο και όχι μόνο των προσφύγων σε όλη την Ευρώπη υποχρεωτικά και αναλογικά. E.U. μηχανισμός ασύλου και επιστροφών και όχι εθνικός. Εθνικές πολιτικές ένταξης με ευρωπαϊκές προδιαγραφές, νομικός ορισμός του κλιματικού πρόσφυγα. Το προσφυγικό – μεταναστευτικό θα μας απασχολήσει και τα επόμενα χρόνια.
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το νέο 2015.
*Γιατρός – διετέλεσε υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ
