Κοινωνική αντιπαροχή

Στη φιλελεύθερη καπιταλιστική οικονομία λειτουργούν οι κανόνες της αγοράς.

Δυστυχώς, το νεοφιλελεύθερο αφήγημα, ότι αν αφεθούν οι πλούσιοι να γίνουν πλουσιότεροι αυτό θα ωφελήσει και τους ασθενέστερους, έχει αποδειχτεί φρούδο. Ολο και μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού φτωχοποιούνται και στερούνται ζωτικά αγαθά όπως η στέγη, όχι μόνο στις ασθενέστερες οικονομίες, αλλά και στις μητροπόλεις του καπιταλισμού. Για να αμβλυνθεί αυτή η ζοφερή εξέλιξη, σε όλες ανεξαιρέτως τις χώρες της Δύσης που διαρκώς τις εκθειάζει ο κ. Μητσοτάκης, η πολιτεία εφαρμόζει προγράμματα κοινωνικής κατοικίας.

Οι κοινωνικές αυτές πολιτικές των άλλων χωρών της Δύσης είναι προσαρμοσμένες στη λογική της «Ελεύθερης Αγοράς».

Στο άρθρο αυτό δεν θα αντιπαραβάλουμε άλλες, πολύ αποτελεσματικότερες Πράσινες πολιτικές στον αντίποδα της φιλοσοφίας του νεοφιλελευθερισμού. Οφείλουμε επειγόντως να ασχοληθούμε με τη νέα παγκόσμια πρωτοτυπία της κυβέρνησης Μητσοτάκη στο κρίσιμο ζήτημα της κοινωνικής κατοικίας. Δυστυχώς, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το νέο σχέδιο νόμου που βγήκε στη διαβούλευση καλοκαιριάτικα, μέχρι τις 20 Αυγούστου, είναι ακόμα ένα δώρο στα εργολαβικά συμφέροντα.

Πιο συγκεκριμένα:

1ον Η κυβέρνηση επέλεξε τη μέθοδο της αντιπαροχής. Στην Ελεύθερη Αγορά αυτό σημαίνει επιμερισμό συνεισφοράς. Εάν, για παράδειγμα, ο ιδιοκτήτης εισφέρει ακίνητη περιουσία ενός εκατομμυρίου ευρώ και ο κατασκευαστής εισφέρει κατασκευαστικό κόστος 500.000 ευρώ, η συνιδιοκτησία τελικό έργο θα επιμεριστεί αναλογικά: 2/3 στον ιδιοκτήτη και 1/3 στον κατασκευαστή. Στο νέο σ/ν δεν κατοχυρώνεται δίκαιος επιμερισμός. Απλώς αναφέρεται ότι τουλάχιστον το 30% θα παραχωρηθεί σε κοινωνική κατοικία. Παραμένει ευχή ότι κατά τη διαδικασία του διαγωνισμού το ποσοστό αυτό ενδέχεται να αυξηθεί. Με δεδομένα τα διαπλεκόμενα ολιγοπώλια που απομύζησαν μέχρι χρεοκοπίας την Ελλάδα και συνεχίζουν να την απομυζούν, εύκολα αντιλαμβανόμαστε τη σκοπιμότητα αυτής της αοριστίας.

2ον Οι ευρωπαϊκοί πόροι. Σε άλλες ανάλογες δημόσιες επενδύσεις ζήσαμε το φαινόμενο να αξιοποιεί ο ανάδοχος και ευρωπαϊκούς δημόσιους πόρους. Για παράδειγμα, στα ΣΔΙΤ των αυτοκινητοδρόμων το κράτος συνεισέφερε δημόσια γη και η «ιδία συμμετοχή» του αναδόχου αφορούσε το κόστος κατασκευής. Συχνά αυτή η «ιδία συμμετοχή» σχεδόν εκμηδενίστηκε μέσω χρηματοδότησης των έργων από ευρωπαϊκά προγράμματα (χρήματα από την τσέπη των φορολογουμένων), χωρίς ωστόσο αυτό να αυξήσει τη συμμετοχή του Δημοσίου στα κέρδη από τα διόδια. Ομοίως στο συγκεκριμένο σ/ν δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη: Εάν ο ανάδοχος καταφέρει να εξασφαλίσει ευρωπαϊκούς πόρους, θα μειωθεί αντίστοιχα το ποσοστό ιδιοκτησίας του;

3ον Διαχείριση. Παγκόσμια πρωτοτυπία έχουμε και στο ζήτημα της διαχείρισης. Ο ανάδοχος αναλαμβάνει τη διαχείριση για 99 χρόνια, πράγμα αδιανόητο σε συνθήκες ελεύθερης αγοράς, αφού στο μεταξύ μπορεί να έχει πουλήσει το δικό του 70% και να αδιαφορεί παντελώς για την απαξίωση του ακινήτου. Ολοι έχουμε ζήσει το δράμα σε παλιές πολυκατοικίες που ένα 30% ιδιοκτητών κωλυσιεργεί για σοβαρές και αναγκαίες βελτιώσεις.

Η σύγκριση του συγκεκριμένου σ/ν με πολιτικές άλλων ευρωπαϊκών χωρών είναι κόλαφος για την κυβέρνηση Μητσοτάκη.

Δεν θα αναφέρουμε πολιτικές κοινωνικής κατοικίας που αποτελούν τα βέλτιστα παραδείγματα και στηρίζονται σε δημόσιους πόρους, όπως στις Σκανδιναβικές χώρες, στη Γαλλία κ.α. Εξαιρετικό μοντέλο αποτελεί η Βιέννη, αλλά η ελληνική κυβέρνηση αδιαφορεί για τα καλά παραδείγματα.

Θα αναφέρουμε εκείνα τα παραδείγματα που προσομοιάζουν με την πρόταση της κυβέρνησης:

ΙΡΛΑΝΔΙΑ. Πράγματι λειτουργεί κάποιος ανάλογος θεσμός αντιπαροχής, με αυστηρές ωστόσο προβλέψεις και κυρώσεις που προστατεύουν το Δημόσιο. Η διαφορά-κλειδί: ο ανάδοχος καρπούται το υπόλοιπο ακίνητο για 25-30 χρόνια και όχι για 99! Στη συνέχεια το ακίνητο περιέρχεται στο Δημόσιο.

ΟΛΛΑΝΔΙΑ. Εδώ ισχύει το μοντέλο του 30%, αλλά το ακίνητο ΔΕΝ ΧΤΙΖΕΤΑΙ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ. Απλώς, με βάση τις κοινωνικές ανάγκες το Δημόσιο «επιτάσσει» το 30% ιδιωτικών κατασκευών, δηλαδή το αγοράζει σε μια εύλογη τιμή (κόστος + εύλογο κέρδος), πολύ χαμηλότερη από τις τιμές της αγοράς.

ΓΕΡΜΑΝΙΑ. Υπάρχουν ανάδοχοι που αξιοποιούν δημόσια γη, αλλά είναι υποχρεωτικά οργανισμοί ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ. Παραχωρούν στο Δημόσιο το ποσοστό όσων κατοικιών προβλέπονται για κοινωνική κατοικία, αλλά τα κέρδη από τις πωλήσεις των υπόλοιπων κατοικιών δεν διανέμονται στα μέλη της κατασκευαστικής εταιρείας, αλλά χρηματοδοτούν επόμενες κατασκευές.

Η ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ. Γενικότερα σε όλη την Ε.Ε. η κοινωνική κατοικία διασπείρεται σε όλον τον αστικό ιστό ως ποσοστό της τρέχουσας δόμησης, ώστε να μη δημιουργούνται «γειτονιές φτωχών». Ούτε καν αυτή η πρόβλεψη δεν υπάρχει στο σ/ν της κυρίας Μιχαηλίδου. Πού θα βρίσκονται αυτά τα δημόσια ακίνητα που θα ανακαινιστούν ή η δημόσια γη που θα εκχωρηθεί; Δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για τη χωροθέτηση της κοινωνικής κατοικίας. Δυστυχώς, η κυβέρνηση άντλησε διάφορα στοιχεία από τις άλλες χώρες και έκανε ένα «κολάζ» επιλέγοντας από κάθε μοντέλο τις ευνοϊκότερες για το εργολαβικό κατεστημένο ρυθμίσεις. Οπως και στο θέμα των ιδιωτικών πανεπιστημίων, της διαχείρισης απορριμμάτων, του σιδηροδρόμου, της Υγείας κ.λπ., η κυβερνητική προπαγάνδα διαρκώς αναφέρεται στις ανεπτυγμένες Δυτικές κοινωνίες, αλλά στην πράξη πράττει τα εντελώς αντίθετα. Στον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, που διαρκώς τον εκθειάζουν ο κ. Μητσοτάκης και οι υπουργοί του, οι ιδιωτικές επενδύσεις θα γίνουν το εργαλείο που υποτίθεται ότι υπηρετεί τις κοινωνικές ανάγκες.

Στο μητσοτακικό σύμπαν το παραπάνω αφήγημα αντιστρέφεται: Οι κοινωνικές ανάγκες γίνονται εργαλείο για να πλουτίζει μια κρατικοδίαιτη οικονομική ολιγαρχία.

*Μέλος των Οικολόγων ΠΡΑΣΙΝΩΝ και πρώην υπουργού