Πώς οι επιθέσεις ΗΠΑ – Ισραήλ ενίσχυσαν το ιρανικό καθεστώς

Το Ιράν, παρά τις δεκαετίες κυρώσεων, απομόνωσης και διεθνούς πίεσης, αποδεικνύει για άλλη μια φορά πως διαθέτει εντυπωσιακή ανθεκτικότητα. Η συντονισμένη επιχείρηση της 13ης Ιουνίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, που έπληξε υψηλόβαθμα στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης, επιστήμονες του πυρηνικού προγράμματος και κρίσιμες στρατιωτικές υποδομές, δεν κατάφερε να προκαλέσει ρωγμές στο θεοκρατικό καθεστώς. Αντιθέτως, όπως επισημαίνει ο πολιτικός επιστήμονας Mohammad Ayatollahi Tabaar στο πρόσφατο άρθρο του στο Foreign Affairs, το καθεστώς αναδύθηκε ενισχυμένο από την κρίση.

Η αίσθηση εξωτερικής απειλής επέτρεψε στην ηγεσία να ενισχύσει το αίσθημα συλλογικής ταυτότητας, να επανενεργοποιήσει τα εθνικιστικά αντανακλαστικά της κοινωνίας και να παρουσιάσει τη χώρα ως θύμα ξένου επεμβατισμού. Αυτό, με τη σειρά του, αποδυνάμωσε τις εγχώριες φωνές αμφισβήτησης, ιδίως εκείνες που είχαν ενισχυθεί μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί και τις μαζικές διαδηλώσεις του 2022–2023.

Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ικανή στο να μετατρέπει την πίεση σε αμυντικό ιδεολογικό πλεονέκτημα. Η αίσθηση πολιορκίας –είτε πρόκειται για κυρώσεις, είτε για στρατιωτικές ενέργειες– επιτρέπει στο καθεστώς να καλλιεργεί ένα κλίμα «εθνικής επιβίωσης», όπου η εσωτερική κριτική παρουσιάζεται περίπου ως προδοσία.

Στο πλαίσιο αυτό, φαίνεται να επαναδιαμορφώνεται μια άτυπη συμφωνία μεταξύ πολιτών και εξουσίας: το κράτος υπόσχεται ασφάλεια και αντίσταση στη Δύση, ενώ οι πολίτες καλούνται να δείξουν ανεκτικότητα απέναντι στον αυταρχισμό, στο όνομα της συλλογικής περηφάνιας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο είναι πιθανό περιορισμένες ελευθερίες να γίνουν ανεκτές, αρκεί να μην απειλούν την εθνική συνοχή ή το κύρος της ηγεσίας.

Το ίδιο ισχύει και για τον ρόλο των Φρουρών της Επανάστασης, οι οποίοι, παρά τις απώλειες που υπέστησαν, φαίνεται πως βγαίνουν πιο ισχυροί πολιτικά από την κρίση. Ο στρατιωτικός λόγος αποκτά μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση της πολιτικής στρατηγικής και η ρητορική περί «ανεξαρτησίας από ξένες δυνάμεις» κερδίζει έδαφος στην κοινωνική συνείδηση, ενώ το πυρηνικό πρόγραμμα παρουσιάζεται πλέον όχι μόνο ως στρατηγική επιλογή, αλλά και ως σύμβολο εθνικής αξιοπρέπειας.

Οι εξελίξεις αυτές πρέπει να προβληματίσουν όσους στη Δύση βλέπουν τη στρατιωτική επέμβαση ως αποτελεσματικό μέσο για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Η ιστορική εμπειρία –και η πρόσφατη περίπτωση– δείχνουν πως οι στρατιωτικές επεμβάσεις ενδέχεται να προσφέρουν στο καθεστώς το αφήγημα που ακριβώς χρειάζεται όχι μόνο για να επιβιώσει, αλλά και για να ενισχυθεί.

*Διεθνολόγος