Το πρόγραμμα «Φωτοβολταϊκά στη Στέγη» παρουσιάστηκε ως μια σημαντική πρωτοβουλία για την προώθηση της ενεργειακής αυτονομίας των πολιτών μέσω επιδοτούμενης εγκατάστασης οικιακών φωτοβολταϊκών συστημάτων. Ωστόσο, η εφαρμογή του αποκάλυψε σοβαρές αδυναμίες που όχι μόνο θέτουν εμπόδια στη συμμετοχή των πολιτών αλλά και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς.
1. Ασάφεια διαδικασιών και διοικητική πολυπλοκότητα
Η διαδικασία υποβολής αιτήσεων μέσω της πλατφόρμας του ΔΕΔΔΗΕ χαρακτηρίστηκε αφενός από έλλειψη σαφούς και εξατομικευμένης πληροφόρησης για τα κρίσιμα στάδια και τις προθεσμίες, αφετέρου οι πολίτες δεν ενημερώθηκαν εγκαίρως ή επαρκώς ότι η αίτηση για σύνδεση με το δίκτυο και η αίτηση για επιδότηση ήταν δύο ξεχωριστές διαδικασίες με διαφορετικές απαιτήσεις και προθεσμίες. Το αποτέλεσμα ήταν η μη έγκαιρη υπογραφή της σύμβασης σύνδεσης εντός 15 ημερών, η οποία οδήγησε μεγάλο αριθμό αιτούντων πολιτών σε απώλεια αφενός του δικαιώματος επιδότησης, αφετέρου της επιστροφής του προπληρωμένου τέλους σύνδεσης, χωρίς δυνατότητα επανόρθωσης για κανένα εξ αυτών.
2. Διάσπαρτη νομοθεσία και ασαφής διοίκηση
Οι σχετικές υπουργικές αποφάσεις δεν καθορίζουν με σαφήνεια πότε δεσμεύεται ο ηλεκτρικός χώρος, πότε το παράβολο σύνδεσης καθίσταται μη επιστρεπτέο και ποια είναι τα έννομα αποτελέσματα της ακύρωσης μιας αίτησης. Η ΔΕΔΔΗΕ, εξάλλου, ενώ υποστήριξε ότι ο χώρος δεσμεύεται με την αποστολή της σύμβασης, ενθάρρυνε στη συνέχεια την υπογραφή εκπρόθεσμων συμβάσεων, χωρίς έγκαιρη και επαρκή προειδοποίηση για την απώλεια επιδότησης και παραβόλου.
3. Ανεπαρκής εποπτεία από τη ΡΑΑΕΥ: ανάγκη για ενίσχυση θεσμικής παρέμβασης
Η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), ως ανεξάρτητος θεσμός εποπτείας της αγοράς ενέργειας, όταν εξετάζει προσφυγές πολιτών οφείλει να διασφαλίσει την τήρηση της διαφάνειας, της νομιμότητας και της ισότιμης μεταχείρισης των πολιτών στο πλαίσιο υλοποίησης του προγράμματος. Ωστόσο, στην παρούσα υπόθεσή μου, η παρέμβασή της περιορίστηκε κυρίως στη διαβίβαση των απαντήσεων της ΔΕΔΔΗΕ, χωρίς να εξεταστεί σε βάθος ούτε η επάρκεια της διοικητικής πληροφόρησης ούτε οι ιδιαίτερες συνθήκες των ωφελούμενων – όπως η εύλογη πλάνη, η ευαλωτότητα ή η αναπηρία.
Η επίκληση τυπικών διατάξεων και γενικών εννοιών, όπως η «δέσμευση ηλεκτρικού χώρου», χωρίς αποσαφήνιση της ευθύνης του φορέα για την προκαλούμενη διοικητική σύγχυση, αφήνει τον πολίτη εκτεθειμένο σε πρακτικές που –εν τοις πράγμασι– οδηγούν σε οικονομική απώλεια, χωρίς αντίστοιχη ωφέλεια ή χρήση υποδομών.
Αυτή η θεσμική αδράνεια ενέχει τον κίνδυνο να καταστεί η διοικητική αυθαιρεσία de facto «νόμιμη», εφόσον δεν υπάρχει αποτελεσματικός μηχανισμός αποκατάστασης. Και όπως συχνά συμβαίνει σε τυπικές ιδιωτικές διαφορές, ο φορέας που αποσπά εγκαίρως χρήματα –ακόμα και υπό συνθήκες αμφισβητούμενης ενημέρωσης– εμφανίζεται εκ των υστέρων δικαιωμένος, ενώ ο πολίτης μένει όχι μόνο οικονομικά ζημιωμένος, αλλά και ηθικά εκτεθειμένος, ως «υπαίτιος» λόγω άγνοιας ή κακής καθοδήγησης.
Είναι, συνεπώς, εύλογο να τεθεί το ερώτημα: με ποια θεσμικά εργαλεία θα ενισχυθεί η προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών όταν η διοίκηση προβαίνει σε πράξεις ή παραλείψεις με σοβαρές επιπτώσεις, και η ρυθμιστική αρχή περιορίζεται σε διεκπεραιωτικό ρόλο;
Ανάγκη για θεσμική παρέμβαση
Η εμπειρία αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια, λογοδοσία και προστασία των καταναλωτών σε προγράμματα κοινωνικού χαρακτήρα. Ζητώ άμεση παρέμβαση από τον Πρωθυπουργό, τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αλλά και τους αρχηγούς των κοινοβουλευτικών κομμάτων ώστε:
● να εξεταστεί νομοθετική ή διοικητική ρύθμιση για την επιστροφή παραβόλων σε όσους πολίτες δεν ενεργοποίησαν σταθμό,
● να τεθεί σαφές θεσμικό πλαίσιο υποστήριξης για ΑμεΑ και ευάλωτους πολίτες κατά τη συμμετοχή τους σε ανάλογα προγράμματα,
● να επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος της ΡΑΑΕΥ, ώστε να επιτελεί ρυθμιστική εποπτεία και όχι να λειτουργεί ως απλός διαβιβαστής απαντήσεων.
Καλώ, επίσης, όσους πολίτες αντιμετώπισαν αντίστοιχο πρόβλημα (απώλεια επιδότησης και παραβόλου χωρίς δική τους υπαιτιότητα) να επικοινωνήσουν μαζί μου, ώστε να συγκροτηθεί κοινή φωνή και να αναζητηθεί θεσμική αποκατάσταση. Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να επιβαρύνει περαιτέρω όσους προσπαθούν να συμμετέχουν καλόπιστα.
Τα ανωτέρω απευθύνονται στον Πρωθυπουργό, τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας. τους αρχηγούς των πολιτικών κομμάτων, την πρόεδρο της ΡΑΑΕΥ και τη διοίκηση της ΔΕΔΔΗΕ
*Δρ Πολιτικός Μηχανικός
