Παράθυρο ευκαιρίας

Η Ευρώπη των Βερσαλλιών εξέπνευσε άδοξα το 1936, όταν οι στρατιωτικές δυνάμεις της Γερμανίας εισήλθαν στην αποστρατιωτικοποιημένη Ρηνανία.

Ακολούθησε η Ευρώπη της Γιάλτας που κράτησε μισό αιώνα, μέχρι τη διάλυση του σοβιετικού μπλοκ το 1989 και τη διάλυση της ΕΣΣΔ το 1991.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 οι ΗΠΑ τερμάτισαν κάθε συζήτηση για το καθεστώς ασφάλειας της μεταψυχροπολεμικής Ευρώπης.

Η Μόσχα προσγειώθηκε απότομα καθώς είχε επενδύσει σε ένα κοινό σύστημα ασφάλειας με τις ΗΠΑ που θα έδινε πρωτεύοντα ρόλο στον ΟΑΣΕ, ένα σύστημα που θα μπορούσε να ονομαστεί η Ευρώπη του Ελσίνκι.

Ετσι, το πλαίσιο και οι κανόνες που διατυπώθηκαν στις τρεις δεκαετίες των διαπραγματεύσεων της Βιέννης μετά το 1969 για την αμοιβαία και ισόρροπη μείωση των συμβατικών δυνάμεων στην Ευρώπη αρχειοθετήθηκαν ως υστερόγραφο του Ψυχρού Πολέμου. Οσα διημείφθησαν δημόσια το δεύτερο εξάμηνο του 2021 επιβεβαιώνουν ότι ΗΠΑ και Ρωσία παραμένουν προσκολλημένες στις γνωστές θέσεις τους.

Η Μόσχα κατηγορεί τις ΗΠΑ και τη Γερμανία ότι την εξαπάτησαν ως προς την υλοποίηση της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς. Οταν ο Μπους ο πρεσβύτερος και ο Κολ δεσμεύτηκαν προφορικά στον Γκορμπατσόφ ότι δεν θα υπάρξει μετακίνηση προς Ανατολάς ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων, η ΕΣΣΔ δεν είχε διαλυθεί ακόμη. Οταν στα τέλη του 1991 ο Γέλτσιν επέβαλε στους ομολόγους του της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας τη διάλυση της ΕΣΣΔ οι ΗΠΑ είδαν την εξέλιξη σαν παράθυρο ευκαιρίας για την ανάδειξή τους σε «μόνη υπερδύναμη».

Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ το 1991 χωρίς να έχει προηγηθεί ήττα σε πολεμική σύγκρουση δημιούργησε ένα πρωτοφανές κλίμα αμοιβαίας καχυποψίας και δυσπιστίας, με την Ουάσινγκτον να μιλά για αναθεωρητισμό του Κρεμλίνου και τη Μόσχα να διαμαρτύρεται για την περικύκλωσή της από το ΝΑΤΟ.

Το διπολικό σύστημα της Γιάλτας κατέρρευσε με την πτώση του Τείχους. Υπάρχουν σήμερα οι προϋποθέσεις για μια συνολική εκκαθάριση εκκρεμοτήτων ανάμεσα στις δύο πυρηνικές υπερδυνάμεις; Χωρίς θετική απάντηση δεν θα υπάρξει τέλος του πολέμου στην Ουκρανία.