Αυτοκρατορία: η Αμβέρσα

Το Χρηματιστήριο της Αμβέρσας άνοιξε το 1531. Η κύρια δραστηριότητά του είταν το σπέκουλο μέσα από νέα χρηματικά εργαλεία, όπως οι συμβάσεις προθεσμιακών αγορών ή πωλήσεων, όπως οι συναλλαγματικές – που υπήρχαν στη Βενετία, στη Γένοβα και αλλού. Ακόμη, στην Αμβέρσα η απαίτηση για την τιμή ενός εμπορεύματος ή ενός χρεογράφου σε κάποιον μελλοντικό χρόνο έγινε κάτι το συνηθισμένο, όπως και το σπέκουλο για κάτι που δεν κατέχεις. Η αποδοχή της αποδοχής ή μη μιας προσφοράς (οψιόν) έγινε η μήτρα όλης της σημερινής εμπορίας παραγώγων. Οι συναλλαγματικές της Αμβέρσας έγιναν η περισσότερο συνηθισμένη εμπορική συναλλαγή σε όλη την Ευρώπη.

Ολη αυτή η δραστηριότητα βασιζόταν στην έννοια που καθιέρωσε η ολιγαρχία, ότι δηλαδή ο πλούτος βασίζεται στο χρήμα και ότι οι αγορές είναι ένας τρόπος να δημιουργείς ή να κλέβεις το χρήμα από το πουθενά. Το χρήμα και τα άλλα οικονομικά εργαλεία, που κατά μαγικό τρόπο υπήρχαν σε μια ελεύθερη αγορά, είχαν τη δύναμη να πλουτίσουν ή να ερεθίσουν τον καθένα που ήταν αρκετά έξυπνος ώστε να έχει πρόσβαση σε αυτά. Ελειπε εντελώς η ιδέα της Κοινοπολιτείας, ότι δηλαδή ο πραγματικός πλούτος πηγάζει από την προμελετημένη καλλιέργεια των δημιουργικών δυνατοτήτων των ατόμων σε μια κοινωνία, καθώς και η ικανότητα αυτών των ατόμων να αναπτύσσουν νέες εφευρέσεις ή ανακαλύψεις που μπορούν να μετασχηματίσουν και να εμπλουτίσουν τη σχέση των ανθρώπων με τον κόσμο. Αν και το Χρηματιστήριο της Αμβέρσας ήταν το πεδίο δοκιμών πολλών από τις πρακτικές της οικονομίας που υιοθετήθηκαν αργότερα από το Αμστερνταμ, αποτελούσε απλά ένα κέντρο συναλλαγών στην επικράτεια των Αψβούργων.

Ωστόσο, το Αμστερνταμ περιορίστηκε στο να γίνει η πρωτεύουσα -όσον αφορά την οικονομία- μιας θαλάσσιας αυτοκρατορίας και ο τόπος όπου πραγματοποιήθηκαν οι συνέπειες του αγγλο-ολλανδικού μοντέλου, που ήταν έμπνευση της Βενετίας. Η Αμβέρσα είχε το Χρηματιστήριο, ενώ το Αμστερνταμ ήταν η έδρα της Ολλανδικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών, το Ανταλλακτήριο και την Τράπεζα του Αμστερνταμ, και σε αυτή την πόλη δημιουργήθηκε η σημερινή μορφή της Κεντρικής Τράπεζας. Η πιο σημαντική τραπεζική εφεύρεση του Αμστερνταμ ήταν το χρήμα της Κεντρικής Τράπεζας, δηλαδή η βάση των σύγχρονων συστημάτων των Κεντρικών Τραπεζών. Η έννοια αυτή αναπτύχθηκε με βάση τη μονάδα βάσης των λογαριασμών (unit of account), η οποία εγκαθιδρύει τη σχέση του τραπεζικού χρήματος (δηλαδή τις μπαγκανότες που εκδίδει η τράπεζα) με τα (χρυσά ή ασημένια) σκληρά νομίσματα, όπου η αξία του τραπεζικού χρήματος να απογίνεται η βάση για τον τελικό διακανονισμό όλων των συμβολαίων και των λογαριασμών.

* Ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών