Στα μέσα Αυγούστου οι επίσημα ταυτοποιημένοι νεκροί στη Γάζα από άμεσα πολεμικά αίτια, ξεπερνούσαν ήδη τις 40.000 [1]: ελάχιστοι ξέρουν ότι τα στελέχη του υπουργείου Υγείας της Γάζας, που δημοσιοποιεί τα στοιχεία, λογοδοτούν ΚΑΙ στην Παλαιστινιακή Αρχή διατηρώντας έτσι βασική υπηρεσιακή ανεξαρτησία: η τελευταία συνεχίζει να καλύπτει τους μισθούς όσων είχαν προσληφθεί πριν το 2007. [1]
Μαζί με τους πάνω από 10.000 αγνοούμενους στα ερείπια [2] και τις έμμεσες απώλειες από τις συνθήκες του πολέμου, άρθρο στο ιατρικό περιοδικό Lancet εκτιμούσε στις αρχές Ιουλίου 185.000 θανάτους, περίπου 9% πληθυσμού [3]. Οι πραγματικοί θάνατοι, πιθανόν να είναι ακόμη περισσότεροι [4]. Η επανειλημμένη εκτόπιση πάνω από 90% του πληθυσμού, με προειδοποιήσεις του ισραηλινού στρατού, προβάλλεται ως μέτρο προστασίας των αμάχων [5]. Όμως οι ισραηλινές «ασφαλείς ζώνες» συχνά δέχονται και αυτές ισραηλινά πλήγματα. [6]
Ποιοι είναι στο στόχαστρο;
Επισήμως, το Ισραήλ στοχεύει τους μαχητές της Χαμάς, που τους ανεβάζει (μάλλον αυθαίρετα) σε 30.000 περίπου. Όμως στη Γάζα έχουν πολεμήσει πολύ λιγότεροι: για το Διεθνές Δίκαιο, άμαχοι είναι όλοι όσοι δεν συμμετέχουν ενεργά σε τρέχουσες στρατιωτικές ενέργειες [7]. Στην καλύτερη περίπτωση, λοιπόν, στοχοποιούνται όλοι όσοι είχαν πάρει κάποτε οποιαδήποτε εκπαίδευση σε όπλα, ακόμη και αν δεν τη χρησιμοποίησαν ποτέ, ή αν δεν διατηρούν πια σχέση με ένοπλη οργάνωση: με την ίδια λογική, η καθολική στρατιωτική θητεία θα «απέκλειε» σχεδόν την ύπαρξη Ισραηλινών αμάχων.
Ισραηλινά δημοσιεύματα μιλούν για βάσεις δεδομένων με 37.000 στοχοποιημένους από τον ισραηλινό στρατό ως «μαχητές», με το σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης Lavender [8]. Το σύστημα έχει επισήμως 10% πιθανότητες να στοχοποιήσει και «λάθος ανθρώπους». Για κάθε απλό μαχητή, που πλήττεται συνήθως εκτός μαχών με βάση το στίγμα του κινητού του, θεωρείται αποδεκτή μια «παράπλευρη απώλεια» 15-20 αμάχων, για σημαντικά στελέχη η αποδεκτή απώλεια αμάχων φθάνει μέχρι και 100. Με πρόχειρο υπολογισμό, η συνολική δυνητική λίστα θανάτου ξεπερνά κατά πολύ τις 600.000, κάπου 25% του πληθυσμού: ο ρυθμός πάντως των επιθέσεων ανακόπηκε μετά την προσφυγή της Νότιας Αφρικής για γενοκτονία, ενώ το Ισραήλ επέλεξε να δημιουργήσει παράλληλα υψηλά αποθέματα πυρομαχικών, ενόψει δεύτερου μετώπου και στον Λίβανο.
Ισραηλινά δημοσιεύματα μιλούν για απροειδοποίητες και άτυπες «Ζώνες Θανάτου» [9], όπου πυροβολείται ο,τιδήποτε βρεθεί να κινείται, και οι νεκροί χαρακτηρίζονται μετά «τρομοκράτες». Πλήγματα σε αμάχους φαίνεται να επιτρέπονται άτυπα κατά την κρίση κάθε στρατιωτικού [10], πιθανόν ως αντεκδίκηση για την 7η Οκτωβρίου όπου η Χαμάς έδινε ανεξέλεγκτα όπλα σε όποιον περνούσε στην άλλη πλευρά του μεθοριακού φράκτη. Μαρτυρίες Ισραηλινών στρατιωτών επιβεβαιώνουν ευρύτατη ελευθερία να πυροβολούν χωρίς περιορισμούς [11].
Περιστατικά-σοκ με μεγάλη δημοσιότητα, δεν φαίνεται να ήταν καθόλου μεμονωμένα:
Στα μέσα Δεκεμβρίου, 3 Ισραηλινοί όμηροι εκτελέστηκαν από ισραηλινούς στρατιώτες, την ώρα που παραδίνονταν στον ισραηλινό στρατό [12]. Είχαν προηγηθεί επανειλημμένα περιστατικά, ακόμη και πριν τις 7 Οκτωβρίου, ατιμώρητης εξωδικαστικής εκτέλεσης Παλαιστινίων την ώρα που παραδίνονταν.
Τέλη Ιανουαρίου η 6χρονη Χιντ Ρατζάμπ ζητούσε τηλεφωνικά επί ώρες βοήθεια, ανάμεσα σε ήδη νεκρούς συγγενείς της, στο κτυπημένο οικογενειακό αυτοκίνητο [13]. Το ασθενοφόρο κτυπήθηκε 50 μέτρα πριν φθάσει, παρά την ειδική συνεννόηση με οργανισμό του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας για ασφαλή πρόσβαση. Χρειάστηκαν 12 μέρες για να βρεθούν οι διασώστες και η μικρή, νεκροί.
Τέλη Φεβρουαρίου, 110 Παλαιστίνιοι σκοτώθηκαν και εκατοντάδες τραυματίστηκαν από ισραηλινά πυρά, περιμένοντας για διανομή ανθρωπιστικής βοήθειας. [14]
Τέλος Μαρτίου, ταυτόχρονο τριπλό πλήγμα σε αυτοκινητοπομπή ανθρωπιστικής βοήθειας της World Central Kitchen σκότωσε όλο το κλιμάκιο της οργάνωσης, σε διαδρομή όπου κινούνταν σε συνεννόηση με τον ισραηλινό στρατό [15].
Οργανώσεις Ανθρωπιστικής Βοήθειας έχουν επανειλημμένα δεχθεί ισραηλινά πλήγματα, με 284 νεκρούς μέχρι μέσα Σεπτεμβρίου [16]. Καταγράφονται τουλάχιστον 14 περιπτώσεις, όπου κλιμάκιά τους χτυπήθηκαν ακριβώς στις συντεταγμένες που είχαν συνεννοηθεί με τις ισραηλινές αρχές, για να διασφαλίσουν προστασία. Ισραηλινά ΜΜΕ καταγγέλλουν ότι η κυβέρνηση Νετανιάχου σχεδιάζει να τις εκδιώξει τελείως, και να αναθέσει τη διανομή της ανθρωπιστικής βοήθειας στον Ισραηλινό στρατό. [17]
Συχνό στόχο αποτελούν και οι δημοσιογράφοι: μέχρι τέλη Σεπτεμβρίου 2024 είχαν σκοτωθεί τουλάχιστον 130 εργαζόμενοι στην ενημέρωση, 75% όσων σκοτώθηκαν σε όλο τον κόσμο [18]. Σχεδόν όλοι είναι Παλαιστίνιοι, καθώς το Ισραήλ δεν επιτρέπει την είσοδο ξένων δημοσιογράφων στη Γάζα [19], με εξαίρεση κάποιες σύντομες επιτόπιες ξεναγήσεις από τον ισραηλινό στρατό, για επιλεγμένα ΜΜΕ.
Μετατρέποντας τη Γάζα, σε μη κατοικήσιμο τόπο
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι παρούσα και στην επιλογή στόχων σε κτίρια, με το σύστημα Gospel. [20] Κριτήριο δεν είναι μόνο η στρατιωτική σημασία των κτιρίων, αλλά και η εκτιμώμενη επίπτωση της καταστροφής τους στο ηθικό των Παλαιστινίων και της Χαμάς: και τα 12 πανεπιστήμια της Γάζας, καταστράφηκαν από τους πρώτους μήνες [21] , ενώ ολική σχεδόν είναι η καταστροφή και της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. [22] Στα μέσα Μαΐου, 57% όλων των κτιρίων ήταν ήδη κατεστραμμένα ή και ισοπεδωμένα. [23] Αν συνυπολογιστεί και η (σχετικά άθικτη τότε ακόμη) Ράφα, το ποσοστό κατεστραμμένων κτιρίων στην υπόλοιπη Γάζα ξεπερνούσε το 70%. Πάνω από 3.000 βόμβες παραμένουν χωρίς να έχουν εκραγεί [24] .
Η καταστροφή δεν περιορίζεται στα κτίρια. Αρχές Μαΐου, σχεδόν 50% της (περιορισμένης) αγροτικής γης φαινόταν να έχει καταστραφεί συστηματικά [25]. Μεγάλο μέρος της παραγωγικής αυτής γης σχεδιάζεται να εξαλειφθεί για πάντα, μέσω μόνιμης απαγορευμένης «ζώνης ασφαλείας» σε όλο το μήκος των συνόρων [26]. Εκτεταμένες καταστροφές έχουν γίνει και στον μικρό αλιευτικό στόλο που επιτρεπόταν μέχρι τις 7 Οκτωβρίου, τη μόνη άλλη επιτόπια πηγή τροφής [27] .
Σε τέτοιες συνθήκες, θέματα υγείας μπορούν να σκοτώσουν πολύ περισσότερους από ό,τι οι βόμβες. Αρχές Ιανουαρίου, εβραϊκό περιοδικό των ΗΠΑ τεκμηρίωνε (ισραηλινό) «επιδημιολογικό πόλεμο κατά της Γάζας» [28]. Μέχρι τα Χριστούγεννα του 2023, 27 από τα 36 νοσοκομεία είχαν καταστραφεί ως δήθεν «κέντρα της Χαμάς» [29]: τα υπόλοιπα λειτουργούσαν μόνο εν μέρει. [30] Ακόμη και σε αυτά, υπήρξε σκόπιμη καταστροφή κρίσιμων μηχανημάτων. [31] Έγκυρες Δυτικές μαρτυρίες καταγγέλλουν εκτεταμένες εκτελέσεις γιατρών και νοσηλευτών. [32] Στα μέσα Σεπτεμβρίου οι νεκροί υγειονομικοί ξεπερνούσαν συνολικά τους 880. [33] Στρατιωτικός στόχος έγινε ακόμη και το γενετικό υλικό που είχε κρατηθεί σε κλινικές γονιμότητας, για μελλοντική υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. [34]
Πρόσθετη απειλή για την υγεία αποτελεί η κατάρρευση της αποκομιδής των απορριμμάτων. [35] Υποδομές ύδρευσης και βιολογικού καθαρισμού έχουν επίσης καταστραφεί. [36] Αρχές Ιανουαρίου 2023, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατέγραφε ήδη αθροιστικά πάνω από 400.000 περιστατικά μεταδοτικών ασθενειών. [37] Την κατάσταση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο η παράλληλη περιβαλλοντική καταστροφή. [38]
H επιβολή συστηματικού υποσιτισμού, στα όρια της λιμοκτονίας [39], υποθηκεύει και τη μακροπρόθεσμη υγεία του πληθυσμού, ενώ κάνει τους ασθενείς και τραυματίες πολύ πιο ευάλωτους.
Πέρα από τους αυθαίρετους γραφειοκρατικούς περιορισμούς στη διέλευση των φορτηγών [40], η απρόκλητη σφαγή πάνω από 100 αμάχων που περίμεναν για τρόφιμα στην πόλη της Γάζας, στα τέλη Φεβρουαρίου [14], έστελνε το μήνυμα ότι κάθε πρόσβαση σε τρόφιμα είναι εξαιρετικά επικίνδυνη υπόθεση.
Λίγο αργότερα, απαγορεύτηκε πλήρως η πρόσβαση στη Βόρεια Γάζα για την UNRWA [41], την αρμόδια υπηρεσία του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες, τη μόνη με εκτεταμένη εμπειρία, πλήρη επιτόπια τεχνικά μέσα και επαρκές προσωπικό.
Μια εβδομάδα μετά, κτυπήθηκε η αυτοκινητοπομπή της World Central Kitchen σε ώρα που κινούνταν σε άμεσο συντονισμό με τον Ισραηλινό στρατό. [15] Η οργάνωση ήταν πασίγνωστη στο Ισραήλ, καθώς είχε προσφέρει (και) εκεί επιτόπια βοήθεια, στον απόηχο της 7ης Οκτωβρίου [42]: αν κτυπήθηκαν ταυτόχρονα 3 διαφορετικά οχήματά της σε αποστάσεις χιλιομέτρων μεταξύ τους [43], με νεκρούς σχεδόν όλους Δυτικούς, σήμαινε ότι καμιά ανθρωπιστική οργάνωση δεν ήταν πια ασφαλής και οδηγούσε νομοτελειακά σε αλυσιδωτές αποχωρήσεις και άλλων διεθνών οργανώσεων [44], σφίγγοντας τελείως τη θηλιά. [45]
Ο στραγγαλισμός χαλάρωσε μόνο όταν ο Μπάιντεν επέβαλε στον Νετανιάχου άμεσο και πλήρες άνοιγμα της μεθοριακής διάβασης του Ερέζ, στα βόρεια [46] , πιθανόν ως όρο για τη στρατιωτική στήριξη των ΗΠΑ απέναντι στα αναμενόμενα (τότε) ιρανικά αντίποινα για το ισραηλινό πλήγμα στην πρεσβεία του Ιράν, στη Δαμασκό.
Όμως η επίθεση του Ισραήλ στη Ράφα, λίγο αργότερα, οδήγησε σε μόνιμο κλείσιμο της κύριας αρτηρίας εφοδιασμού: Η Αίγυπτος επιμένει στις ισχύουσες διεθνείς συμφωνίες [47] που επιβάλλουν έλεγχο της διάβασης στην πλευρά της Γάζας από την Παλαιστινιακή Αρχή (ΠΑ), όμως το Ισραήλ αποδέχεται Παλαιστίνιους τελωνειακούς μόνο αν δεν υπάγονται στην Παλαιστινιακή Αρχή. [48] Η ειρωνεία είναι ότι τη δικαιοδοσία αυτή της Παλαιστινιακής Αρχής, δεν την είχε αμφισβητήσει ούτε η Χαμάς… Τέλη Μαΐου η επικεφαλής της USAID (Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ) σημείωνε, για την ισραηλινή επιχείρηση στη Ράφα, ότι οι προειδοποιήσεις ανθρωπιστικής καταστροφής γίνονταν ήδη πραγματικότητα. [49]
Η κατάσταση επιδεινώνεται με την κατάρρευση της βασικής αστυνόμευσης. [50] Παράλληλα, το Ισραήλ εκμεταλλεύεται το χάος για να εγκαταστήσει ανάμεσα στους εκτοπισμένους πληθυσμούς, δίκτυα παρακολούθησης από στρατιωτικούς του που παρουσιάζονται ως άμαχοι Παλαιστίνιοι. [51]
«Παιχνίδια» εθνοκάθαρσης
Η επιχείρηση ολικής καταστροφής της Γάζας, είχε προαναγγελθεί εξαρχής στον ισραηλινό δημόσιο διάλογο. [52] Απηχεί και κλιμακώνει σε ακραίο βαθμό το «Δόγμα Dahiya» [53] που εγκαινιάστηκε από τον Ισραηλινό στρατό στον Λίβανο το 2006. Με εισηγητή τον Γκάντι Άιζενκοτ [54], αρχηγό τότε του στρατού και σήμερα κεντρώο πολιτικό ηγέτη, πρόβλεπε ολική καταστροφή κτιρίων και υποδομών σε κάθε περιοχή που χρησιμοποιήθηκε για εχθρική επίθεση [55]. Ως ακραία και δυσανάλογη ανταπόδοση, αλλά και ως συλλογική τιμωρία αμάχων, παραβιάζει κατάφωρα το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο [56] και τους κανόνες του πολέμου.
Από τον πρώτο καιρό, παρατηρητές θεωρούσαν ότι πραγματικός ισραηλινός στόχος ήταν η ολική εκδίωξη του Παλαιστινιακού πληθυσμού από τη Γάζα [57]: κάτι τέτοιο θα ήταν ρεαλιστικό, μόνο αν η επιβίωσή τους στη Γάζα γινόταν πρακτικά αδύνατη.
Από τη mainstream ισραηλινή Δεξιά του Λικούντ, αρμόδιοι υπουργοί έθεσαν δημόσια ζήτημα «εθελοντικής μετανάστευσης» των Παλαιστινίων από τη Γάζα [58], με τυπικές μόνο αποστάσεις από την ισραηλινή κυβέρνηση. [59] Ισραηλινά δημοσιεύματα που δεν διαψεύστηκαν, ανέφεραν ότι ο ίδιος ο Νετανιάχου το είχε επιβεβαιώσει στην κοινοβουλευτική ομάδα του Λικούντ. [60] Στα ίδια δημοσιεύματα, κυβερνητικές πηγές μιλούσαν μάλιστα για κατ΄ αρχή συμφωνία με τη Λ.Δ.Κονγκό [60] (μια από τις πιο εξαθλιωμένες και επικίνδυνες χώρες στη Γη, με ισχυρά ισραηλινά εξορυκτικά συμφέροντα), να δεχθεί αυτή τους Παλαιστίνιους. Η συζήτηση σταμάτησε μόνο με επίσημη παρέμβαση των ΗΠΑ. [61] Για τους γνώστες της ιστορίας του Ολοκαυτώματος, ο σχεδιασμός αυτός θυμίζει οδυνηρά το αρχικό (1940-41) σχέδιο των ναζί για καταναγκαστική μετεγκατάσταση των Εβραίων της Ευρώπης, στη Μαδαγασκάρη. [62]
Εναλλακτικές προτάσεις για προσωρινή φιλοξενία σε ισραηλινό έδαφος όσων προσφύγων από τη Γάζα θα το επιθυμούσαν [63], μέχρι να τελειώσει ο πόλεμος και να προχωρήσει η ανοικοδόμηση, έχουν φυσικά πέσει στο κενό.
Πρόσφατες πάντως αναλύσεις στον ισραηλινό Τύπο [17] καταγγέλλουν ότι ο Νετανιάχου προωθεί εναλλακτικό σχέδιο εθνοκάθαρσης: η επιμονή του για μόνιμη στρατιωτική παρουσία του Ισραήλ στον Διάδρομο Netzarim [64] που χωρίζει στα δύο τη Λωρίδα λίγο νοτιότερα από την Πόλη της Γάζας, συνδέεται με μόνιμο αποκλεισμό της επιστροφής των πάνω από 1 εκ. κατοίκων της Βόρειας Γάζας στα σπίτια τους (50%+ των Παλαιστινίων της Λωρίδας), με ασφυκτικό εγκλωβισμό τους στους πρόχειρους καταυλισμούς στο Κέντρο και τα Νότια, όπου έχουν διαταχθεί να καταφύγουν. Εγκλωβισμένοι επί χρόνια σε άθλιες συνθήκες, χωρίς καν ελπίδα μελλοντικής επιστροφής στις κατεστραμμένες τους γειτονιές, εκτιμάται ότι μεγάλο μέρος τους κάποια στιγμή δεν θα αντέξει, και θα επιλέξει την «εθελοντική» μετανάστευση που εξαρχής προωθούσε η ισραηλινή Δεξιά.
Για το τμήμα βόρεια από τον επίμαχο διάδρομο, που περιλαμβάνει την Πόλη της Γάζας και αποτελεί το 1/3 της Λωρίδας, οι ίδιες ισραηλινές αναλύσεις [65] εκτιμούν ότι σχεδιάζεται ο εποικισμός και η προσάρτησή του στο Ισραήλ, ως «τιμωρία» για την 7η Οκτωβρίου και ως «προειδοποίηση» για τους Παλαιστινίους της Δυτικής Όχθης.
Το ερώτημα της γενοκτονίας
Η Σύμβαση του 1948 κατά της Γενοκτονίας [66] ορίζει στο άρθρο 2c ως γενοκτονία και τη «σκόπιμη επιβολή συνθηκών ζωής με στόχο το φυσικό αφανισμό, ολικό ή μερικό, μελών της ομάδας».
Οι συνθήκες ζωής που έχουν επιβληθεί από το Ισραήλ, αναμφίβολα είναι ικανές να οδηγήσουν σε μερικό τουλάχιστον αφανισμό των Παλαιστινίων της Γάζας. Κρίσιμη είναι όμως και η ύπαρξη ή όχι σχετικής πρόθεσης: Στον εξαντλητικό διεθνή δημόσιο διάλογο [67] προβάλλονται πάνω από 500 δημόσιες δηλώσεις Ισραηλινών αξιωματούχων τους πρώτους μήνες του πολέμου [68], όπου κρίνεται ότι διακηρύσσουν τέτοια γενοκτονική πρόθεση. Η ισραηλινή επιχειρηματολογία [69] εστιάζει σε κάποιες από τις πιο πολυσυζητημένες, επιμένοντας ότι θα μπορούσαν να ερμηνευτούν και διαφορετικά.
Κορυφαίος καρπός της συζήτησης αυτής, ήταν η προσφυγή της Νότιας Αφρικής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για γενοκτονία, στο τέλος του 2023. [70] Από το σημείο εκείνο, φαίνεται μια επιλεκτική αποκλιμάκωση:
Σταματά στο Ισραήλ η δημόσια συζήτηση για μαζικό εκτοπισμό των Παλαιστινίων από τη Γάζα, μετά και από επίσημη παρέμβαση των ΗΠΑ. [62]
Σε σχέση με τους πρώτους μήνες, ο ημερήσιος απολογισμός νεκρών μειώνεται σχεδόν κατά 90%.
Σχεδόν σταματούν και οι γενοκτονικές δηλώσεις Ισραηλινών επισήμων. Σε δημοσκόπηση πάντως του Φεβρουαρίου, 68% των Ισραηλινών Εβραίων εξακολουθούσαν να υποστηρίζουν το (γενοκτονικό) μέτρο πλήρους αποκλεισμού κάθε διεθνούς ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα. [71]
Οι προειδοποιήσεις λοιπόν για γενοκτονία [72] φαίνεται ότι έκαναν το Ισραήλ πιο «προσεκτικό», αποδίδοντας έτσι στοιχειώδεις καρπούς. Παραμένει και το ενδεχόμενο να επιχειρήθηκε όντως ξεκίνημα γενοκτονίας, με παράλληλο Σχέδιο Β για την περίπτωση που οι διεθνείς αντιδράσεις θα έκαναν το διεθνές κόστος απαγορευτικό.
Στο μεταξύ, η τελική έκταση του φυσικού αφανισμού των Παλαιστινίων της Γάζας, εξαρτηθεί και από τo πόσο ακόμη θα υποχρεώνονται να βιώνουν τη διαρκή παράταση των ισραηλινών επιχειρήσεων: οι σημερινές συνθήκες διαβίωσης αποκλείουν βασικά στοιχεία της καθημερινής ζωής όπως η εκπαίδευση των παιδιών [73], ενώ έχουν βαρύ μακροχρόνιο τίμημα και για την υγεία του πληθυσμού.
Κοινά αποδεκτό πολιτικό πλαίσιο τερματισμού είχε ήδη συμφωνηθεί από τον Ιούλιο μεταξύ Ισραήλ, ΗΠΑ και Χαμάς. [74] Όμως η ισραηλινή κυβέρνηση πρόβαλε στη συνέχεια πρόσθετους όρους [75], με προοπτική να συνεχίσει τον πόλεμο τουλάχιστον μέχρι και τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ: δεν φαίνονται αβάσιμες οι καταγγελίες, ότι επιχειρεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα υπέρ του Τραμπ. [76]
Oι πρόσφατες εξελίξεις στον Λίβανο, τέλος, έχουν κάνει την ισραηλινή ηγεσία αρκετά πιο αποκαλυπτική για τους στόχους της. Οι δηλώσεις Νετανιάχου ότι «το Ισραήλ αλλάζει την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων για τα επόμενα χρόνια» [77] και ότι «δημιουργεί Νέα Τάξη» [78], αφήνουν γυμνή την προηγούμενη ισραηλινή ρητορική περί αυτοάμυνας. Έτσι αποδυναμώνονται ακόμη περισσότερο τα άλλοθι που προβάλλονται για την ισοπέδωση της Γάζας και τη σφαγή του πληθυσμού της.
Τα κρίσιμα ερωτήματα, και ο κίνδυνος αποπροσανατολισμού
Από ένα σημείο και πέρα, πάντως, η επικέντρωση στο ερώτημα της γενοκτονίας μπορεί να είναι και αποπροσανατολιστική, καθώς τα όρια με άλλα βαρύτατα εγκλήματα είναι συχνά πολύ ρευστά.
Σε έρευνα του Ινστιτούτου Brookings τον Ιούνιο μεταξύ ειδικών Μεσανατολικών Σπουδών [79], 34% των ειδικών εκτιμούσαν ότι πρόκειται για γενοκτονία, και 41% για «βαριά εγκλήματα παρόμοια με γενοκτονία»: Σημαντικότερη εδώ είναι η αθροιστική συναίνεση του 75% των ειδικών, ότι πρόκειται για βαρύτατα Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας, που επιβάλλεται να καταδικαστούν και να σταματήσουν άμεσα. Πέρα μάλιστα από τον τερματισμό του πολέμου, ζητούμενο είναι και μια δίκαιη και βιώσιμη συνολικότερη πολιτική διέξοδος.
Στο πλαίσιο αυτό, σημαντική είναι και η πίεση από τα εκκρεμή εντάλματα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου [80] εναντίον (και) των ηγετών του Ισραήλ: οι συνολικά 7 κατηγορίες Εγκλημάτων κατά της Ανθρωπότητας και Εγκλημάτων Πολέμου κατά των Νετανιάχου και Γκαλάντ (υπουργού Άμυνας), είναι εκείνες που μπορούν να τεκμηριωθούν πληρέστερα και αποτελεσματικότερα. Το ότι κατηγορούνται για Εξολόθρευση [81] και όχι για Γενοκτονία, δεν αποτελεί «εύνοια» προς το Ισραήλ, αλλά ισχυροποίηση του κατηγορητηρίου.
Μια ακόμη κρίσιμη παρατήρηση, είναι ότι η ρητορική για τη Γενοκτονία εύκολα μπορεί να εκτραπεί σε μια αντίληψη της αντίπαλης πλευράς ως «Απόλυτου Κακού», παραγνωρίζοντας ανάλογα βαριά εγκλήματα άλλων, όπως στον Συριακό Εμφύλιο, τη Βόρεια Υεμένη, το Νταρφούρ του Σουδάν. Τέτοιες προσεγγίσεις συχνά είναι ελκυστικές, καθώς επιτρέπουν να αντλήσουμε λίγη επιπλέον ενέργεια για την υπόθεση που υποστηρίζουμε. Καταλήγουν όμως να αναιρούν τους απαραίτητους ηθικούς φραγμούς (απέναντι στο Απόλυτο Κακό, δεν επιτρέπονται τα πάντα;), υπονομεύοντας τελικά και τις ίδιες τις αξίες που υπερασπιζόμαστε: οι παλιότεροι θα θυμούνται πόσο εύκολα είχε διολισθήσει η προοδευτική κοινή γνώμη της Δύσης, από την εύλογη καταδίκη της Σερβίας για το Σεράγεβο και τη Σρεμπρένιτσα, στην ανοχή για τους ΝΑΤΟϊκούς βομβαρδισμούς του 1999.
Αν η ισραηλινή πλευρά χαρακτηρίζει ήδη «γενοκτονική επίθεση» [82] την 7η Οκτωβρίου με τους 767 νεκρούς αμάχους στο Ισραήλ, είναι επειδή τέτοιες κατηγορίες μπορούν να απελευθερώνουν στην κοινωνία τους τυφλό μίσος κατά των Παλαιστινίων. Το αντίστοιχο μπορεί να είναι κατανοητό και για τους αλληλέγγυους με την Παλαιστίνη, δεν οδηγεί όμως ούτε σε δικαιοσύνη και απελευθέρωση, ούτε σε ειρήνη.
Για αυτό ακριβώς, δίπλα στην παθιασμένη υποστήριξη για τα δίκαια των Παλαιστινίων και τις πανανθρώπινες αξίες, χρειαζόμαστε και τεκμηρίωση, νηφάλια σκέψη, ενσυναίσθηση. Το κρίσιμο σημείο για ένα κίνημα αλληλεγγύης, είναι ότι ΚΑΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΧΘΡΟΣ ΜΑΣ: πολεμάμε εξουσίες, συμφέροντα και αντιλήψεις, με στόχο να απελευθερώσουμε (και) την άλλη πλευρά από αυτά. Όσο αποκρουστικός και βάρβαρος κι αν είναι ο αντίπαλος εθνικισμός, τελική νίκη θα είναι να ηττηθεί και μέσα στην κοινωνία που τον υποστηρίζει.
*Νομικός, στέλεχος του Πράσινου χώρου
Παραπομπές και τεκμηρίωση:
[1] Nearly 40,000 and counting: the struggle to keep track of Gaza deaths (france24.com)
[3] https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(24)01169-3/fulltext
[4] https://www.theguardian.com/commentisfree/article/2024/sep/05/scientists-death-disease-gaza-polio-vaccinations-israel
[5] Three-quarters of Gaza marked as IDF evacuation zones, BBC finds
[6] Ο ΟΗΕ ζητά από Ισραήλ έρευνα για τους άμαχους νεκρούς στη Ράφα | ΣΚΑΪ (skai.gr)
[7] Israeli officials: ‘There are no uninvolved people in Gaza’ – The Jerusalem Post (jpost.com)
[8] ‘Lavender’: The AI machine directing Israel’s bombing spree in Gaza (972mag.com)
[11] https://www.972mag.com/israeli-soldiers-gaza-firing-regulations/
[12] The ‘mistaken’ killing of three Israeli hostages was a tragedy long foretold (972mag.com)
[13] How 6-year-old Hind Rajab and two paramedics were killed in Gaza – Washington Post (archive.is)
[14] Survivors of Gaza aid convoy massacre describe ‘indiscriminate’ Israeli fire (972mag.com)
[16] Is Israel intentionally attacking aid workers? | Responsible Statecraft
[20] ‘A mass assassination factory’: Inside Israel’s calculated bombing of Gaza (972mag.com)
[21] Israel kills dozens of academics, destroys every university in the Gaza Strip (euromedmonitor.org)
[22] Why archaeologists must speak up for Gaza | Israel-Palestine conflict | Al Jazeera
[23] Η καταστροφή στη Γάζα, χειρότερη και από τον βομβαρδισμό της Δρέσδης (news247.gr)
[26] How Israel’s Proposed Buffer Zone Reshapes the Gaza Strip – WSJ (archive.is)
[27] Yearning for the sea, Gaza’s fishermen lament boats wrecked by Israeli forces (thenationalnews.com)
[28] The Epidemiological War on Gaza (jewishcurrents.org)
[29] UN agencies voice anger at Gaza hospital attacks, deprivation | Reuters
[33] UN expert shocked by death of another Palestinian doctor in Israeli detention | OHCHR
[34] Γάζα: Πώς ο Ισραηλινός στρατός κατέστρεψε μ’ ένα χτύπημα 4000 έμβρυα (news247.gr)
[36] Half of Gaza water sites damaged or destroyed, BBC satellite data reveals
[38] https://www.972mag.com/gaza-war-environmental-catastrophe/
[41] https://www.huffpost.com/entry/israel-blocks-unrwa-convoys-north-gaza_n_6601a82ae4b08460c3e7ea94
[44] https://edition.cnn.com/2024/04/04/middleeast/gaza-wck-aid-suspended-famine-intl/index.html
[45] https://time.com/6961106/gaza-averting-famine-genocide-essay/
[46] https://edition.cnn.com/2024/04/04/politics/biden-netanyahu-call-wck-deaths/index.html
[47] https://www.eubam-rafah.euhttps://www.efsyn.gr/wp-content/uploads/a>
[48] https://www.axios.com/2024/05/13/israel-palestinian-authority-rafah-crossing
[51] Israel’s Undercover Forces Emerge as Gaza’s Newest Battlefield Player – WSJ (archive.is)
[52] How can Israel pacify Hamas’s warrior society? Destroy it – opinion – The Jerusalem Post (jpost.com)
[53] Dahiya doctrine – Wikipedia
[54] Gadi Eisenkot – Wikipedia
[56] Proportionality (law) – Wikipedia
[57] Israel’s ‘Plan B’ for the Gaza Strip | Opinions | Al Jazeera
[62] Madagascar Plan – Wikipedia
[63] https://www.aljazeera.com/opinions/2024/9/9/the-people-of-gaza-belong-in-palestine-not-canada-or-drc
[64] Netzarim Corridor – Wikipedia
[65] Haaretz: Netanyahu is preparing to settle and annex northern Gaza to Israel (financial-world.org)
[66] Genocide Convention – Wikipedia
[67] https://en.wikipedia.org/wiki/Gaza_genocide
[69] The Israeli Quotes That the Press Got Wrong – The Atlantic (archive.is)
[70] https://en.wikipedia.org/wiki/South_Africa%27s_genocide_case_against_Israel
[71] https://en.idi.org.il/articles/52976
[72] Τι σημαίνει η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου για τη Γάζα | Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (kathimerini.gr)
[76] Democrats suspect Netanyahu of attempting to tilt Trump-Harris race (thehill.com)
[78] https://www.jpost.com/opinion/article-822604
[81] https://en.wikipedia.org/wiki/Extermination_(crime)
[82] https://en.wikipedia.org/wiki/Allegations_of_genocide_in_the_2023_Hamas-led_attack_on_Israel
