Αν έχεις γνώσεις, δώσε από το φως τους στους συνανθρώπους σου για ν’ ανάψουν τις δάδες τους
Τόμας Φούλερ
Κάποτε, αυτή η σπουδαία προσωπικότητα της ανθρώπινης ιστορίας, με το πολύπλευρα αστείρευτο θεωρητικό και πρακτικό έργο, ο Λένιν, έδινε μεγάλη μάχη στους κόλπους του πολιτικού χώρου στον οποίον άνηκε (στον οποίον μάλιστα πρωτοστάτησε, οδηγώντας τον σε τεράστιας σημασίας νίκες…) ενάντια στον λεγόμενο οικονομισμό. Αν θέλουμε να ερμηνεύσουμε το περιεχόμενο των αιτιάσεων του, αλλά και να περιγράψουμε στα γρήγορα την έννοια αυτή, θα πρέπει να κάνουμε λόγο -μέσες άκρες- για τη δραστηριότητα που περιορίζεται αποκλειστικά και μόνο στο οικονομικό πεδίο.
Πιο απλά, αφορά σε εκείνες τις ανθρώπινες “έγνοιες” που καταπιάνονται -για παράδειγμα- με το ύψος του μισθού, με τη θέση του καθενός -αρχικώς- στη μεμονωμένη παραγωγική μονάδα στην οποία “πουλάει” την εργατική του δύναμη, και -σε δεύτερο βαθμό- στις διευρυμένες κλαδικές ανάγκες, κοκ. Γενικότερα, σε οτιδήποτε σχετίζεται με κάθε λογής οικονομική κατάσταση, που γίνεται κακώς αντιληπτή ως κάτι το ξεκομμένο από άλλες ατομικές και συλλογικές ανθρώπινες κατηγορίες πρακτικών εφαρμοστικοτήτων.
Γιατί τα αναφέρουμε, όμως, όλα αυτά; Μα, γιατί σε περιόδους όπως αυτή που βιώνει ο ελλαδικός χώρος από την επιβολή του πρώτου μνημονίου μέχρι σήμερα, δεν πρέπει να έχει υπάρξει -εδώ και πολλές δεκαετίες- πιο πρόσφορη συνθήκη για την ανάπτυξη ενός προβληματισμού όπως αυτός που θα εκτεθεί στις παρακάτω γραμμές…
Όταν μισθοί και συντάξεις περικόπτονται, όταν θέσεις εργασίας μειώνονται με ραγδαίο ρυθμό, όταν μάλιστα όλα αυτά συνδυάζονται κι από επιμέρους επιβαρυντικά φαινόμενα -βλ., φερειπείν, τις μη μειώσεις στις τιμές των προϊόντων, αλλά και την επιβολή μιας διαρκούς δυσβάσταχτης φορολόγησης- είναι πολύ λογικό τα μυαλά όλων σχεδόν των ανθρώπων να επικεντρώνονται στα συγκεκριμένα ζητήματα και στις επιπτώσεις που έχουν στην καθημερινότητα τους. Και πώς θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά άλλωστε…
Για παράδειγμα, οι συνέπειες των capital controls μπορεί να μας εθίζουν όλους όσους έχουμε υποστεί στο πετσί μας αυτό το μέτρο σε ένα είδος αυτοσυγκράτησης (και αυτό είναι κάτι που -αν το δούμε πέρα από τις αντιρρήσεις μας- μπορεί να καθιερώνει μέσα μας ένα είδος διαφορετικής αντίληψης για την καθημερινή ζωή, που βασίζεται αποκλειστικά και μόνο στην κάλυψη των άμεσων αναγκών και όχι σε περιττές σπατάλες…), όμως δημιουργούν πολλές άλλες αρνητικές παραμέτρους. Που εξαναγκαστικά εθίζουν -και κατευθύνουν ως “αυτόκλητοι αγκιτάτορες”- τη σκέψη σε συγκεκριμένες ατραπούς. Όλοι μπορούν να καταλάβουν τι ακριβώς λέμε και να επαναφέρουν με το νου τους τις κατάλληλες εμπειρικές “παραστάσεις”, που να ευθυγραμμίζουν τη σκέψη με τη ζωή την ίδια.
Γνωστά όλα αυτά, και -αναφανδόν- δεν χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση και αναφορά…
«Όταν βάζεις το χέρι στην τσέπη, και πιάνεις το παπούτσι» που λέει και η γνωστή ατάκα που προέρχεται από την ενίοτε πανεύστοχη θυμοσοφική δημιουργικότητα της “πιάτσας”, είναι λογικό ακόμα και οι πολιτικές ζυμώσεις που αναπτύσσουν τα άτομα, όσο και ευρύτερα κοινωνικά υποσύνολα, να στρέφονται σε όψιμα ζητήματα που άπτονται της “οικονομίστικης προσέγγισης” της ζωής. Ψηφίζεις εκείνο το κόμμα που θεωρείς πως θα σου περιορίσει τα βάρη των φόρων, που θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας, που θα φροντίσει για την αποφυγή μιας επαπειλούμενης μισθοδοτικής κατολίσθησης κοκ…
Τώρα, το κατά πόσο δικαιώνεται η κάθε επιλογή είναι άλλο ζήτημα και δεν αφορά μόνο στα κόμματα και το δικό τους εναρμονισμό ανάμεσα στις προεκλογικές τους διακηρύξεις και τις μετεκλογικές τους πρωτοβουλίες. Δεν μας αφορά, όμως, σε αυτό το σημείωμα κάτι τέτοιο… Όχι πως δεν έχει τη σημασία του, αλλά αυτό που θέλουμε προς το παρόν να πούμε είναι πως στα σύγχρονα πολιτισμικά μοντέλα ενυπάρχει τέτοιο εύρος ανθρωπίνων δραστηριοτήτων που ο οικονομισμός θα πρέπει να αποτελεί μια μονάχα πτυχή διερευνήσεων και όχι το αποκλειστικό και μοναδικό ζητούμενο.
Δεν διαμορφώνουν τις ανθρώπινες συνειδήσεις και άλλα πράγματα; Μπορούμε να μείνουμε ανεπηρέαστοι από προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζουμε είτε οι ίδιοι, είτε κοντινά μας πρόσωπα; Δεν έχουν σημασία τα πνευματικά υπόβαθρα των ανθρώπων που συναναστρεφόμαστε; Η ατομική ηθική του καθενός είναι άσχετη από τις πράξεις με τις οποίες πραγματώνει εις βάρος μας (έστω και αθέλητα…) την αναζήτηση της κάλυψης των δικών του ξεχωριστών αναγκών; Το είδος της λειτουργίας των ψυχαγωγικών μας διαφυγών είναι κάτι ξεκομμένο από το “είναι” που σμιλεύουμε; Οι διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων δεν αφήνουν τη δική τους στάμπα στα μελλούμενα που έπονται; Το επίπεδο της πολιτιστικής παραγωγής της κάθε εποχής δεν διαδραματίζει το δικό του σημαντικό ρόλο στον “τρόπο του σκέπτεσθαι” ευρύτερου αριθμού ανθρώπων;
Προφανώς και οι περισσότεροι (;) μπορούμε -αν το δούμε βαθέως…- να καταλάβουμε την ολιστικότητα της καθημερινότητας μας και να αναγνωρίσουμε ότι μια ξεχωριστή παράμετρος μπορεί να επηρεάσει και τις υπόλοιπες σε βαθμό μεγαλύτερο από ό,τι αποδεχόμαστε δημοσιολογώντας ή από αυτό που μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε κάποιες φορές μόνοι μας. Εξαναγκαστικές οι οικονομίστικες αναζητήσεις μας, καθώς πρώτα εξασφαλίζεις τα βασικά και μετά έπονται όλα τα άλλα, αλλά αν μείνεις σε αυτές, ακόμα και αυτές οι αναζητήσεις θα λάβουν χώρα με ελλιπές, στρεβλό, παραμορφωτικό τρόπο. Με συνεπαγόμενο αποτέλεσμα το να μην είσαι σε θέση να τις “πραγματευτείς” με τη δέουσα αποδοτικότητα απέναντι σε κάθε μορφής “πανέτοιμους διαπραγματευτές αντίπαλης χροιάς”…
Για αυτό, τα “κοιτάμε όλα”, συνθέτουμε όσο το δυνατόν περισσότερα πεδία της πολύμορφης πρακτικής μας, για να μπορούμε να υπερηφανευόμαστε πως είμαστε οι ίδιοι ικανοποιημένοι με το “είναι” μας, αλλά και να εμπνεύσουμε εμπιστοσύνη και σεβασμό στους περίγυρους μας. Σε όσους, βέβαια, ενδιαφέρονται για κάτι τέτοιο, γιατί ουκ ολίγες οι περιπτώσεις εκείνες που όλα αυτά δεν έχουν την παραμικρή αξία σε ανθρώπους που έχουν εθιστεί σε μέτριες επιδιώξεις, και κατ΄επέκταση σε ακόμα πιο μέτριες ζωές…
Τελικά, είναι πολύ σημαντικό να μπορείς να επιβιώνεις σε περιβάλλοντα που «βάζουν φωτιά στα ξερόχορτα του εκνευρισμού σου»… Δοκιμάζεσαι, και στο τέλος γίνεσαι καλύτερος και πιο δεκτικός… Ένα «άλλο είδος ανθρώπου».
