Ετεροπροσδιορισμός και αυτοπροσδιορισμός

Το αποτέλεσμα των πρόσφατων γαλλικών εκλογών συντάραξε τη δημόσια συζήτηση σε πολλές χώρες. Ευλόγως και σωστά. Το είδαμε και εδώ στον ελλαδικό χώρο. Κατά την προσωπική μου άποψη το αποτέλεσμα του δεύτερου γύρου στη Γαλλία δίνει τη δυνατότητα να βρουν θετικά για τους ίδιους άνθρωποι από διάφορες εκδοχές του εγχώριου φάσματος. Αυτό ισχύει και για την Άκρα Δεξιά που εμφανίζεται ως μία δύναμη ευρείας απήχησης «που έρχεται», αλλά και για την Αριστερά που μπορεί να δηλώνει πως «ήρθε». Φυσικά θετικά (υπαρκτά…) στοιχεία για να πιαστούν μπορούν να βρουν και οι ενδιάμεσοι. Όρεξη για διάβασμα, σκέψη και έμπνευση έχουν μάλλον όλοι αυτές τις μέρες…

Μα, γίνεται να είναι όλοι ικανοποιημένοι; Κάποιοι δεν νίκησαν; Κάποιοι δεν έχασαν; Σε γενικές γραμμές, για μένα ισχύουν τα εξής: δεν είναι όλες οι νίκες το ίδιο, όπως και επίσης ούτε όλες οι ήττες. Παράλληλα μπορείς να κάνεις αναγωγές στο μέλλον για κάτι που έχει προκύψει στο παρόν και να μην κάνεις λάθος. Το θέμα είναι πού θα σταθείς στο δημόσιο λόγο σου και γιατί. Αλλά, η ουσία βρίσκεται στα πραγματικά δεδομένα και στις διακλαδώσεις των προοπτικών που δημιουργούν. Σε κάθε περίπτωση, αίφνης η Γαλλία έγινε ξανά το επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος και οι πολιτικές εξελίξεις έλαβαν ξανά το σημαντικότερο μερίδιο της κοινωνικής επικαιρότητας. Η μεγάλη συμμετοχή ψηφοφόρων στις εκλογές απέδειξε πως όταν τα διακυβεύματα είναι σημαντικά και οι συγκυρίες κρίσιμες, οι πολίτες αφήνουν στην άκρη τη διάθεση να χρησιμοποιήσουν την ψήφο τους (ή την απουσία τους) σαν απλό μήνυμα. Αντιθέτως, κάνουν επιλογές συγκεκριμένες. Χωρίς κατά ανάγκη αυτές να έχουν πλήρη ιδεολογική κάλυψη, ενώ είναι γνωστά τα ρίσκα και οι επισφάλειες που τις συνοδεύουν. Σου λέει ο καθένας αρκετά αγχωμένα «εγώ εσένα διαλέγω για να σε κρίνω. Πάρε τη στήριξη, για να μου δείξεις τι ψάρια πιάνεις. Και θα τα πούμε σύντομα…». Έτσι μία επιλογή που έγινε σε ενεστώτα χρόνο, μπορεί την επόμενη φορά να είναι εντελώς διαφορετική. Τα πάντα είναι ρευστά και οι βεβαιότητες του χθες στο σήμερα μοιάζουν απλά παραδείγματα…

Εγώ για ένα πράγμα είμαι σίγουρος. Στις γαλλικές εκλογές, ακόμα και στις εγχώριες (στην Ελλάδα εννοώ) συζητήσεις για αυτές, κυριάρχησε το στοιχείο του ετεροπροσδιορισμού. Όλοι τοποθετήθηκαν και κινήθηκαν πάνω στη βάση της αύξησης της επιρροής της Ακροδεξιάς. Για μένα αυτό είναι κάπως λανθασμένο. Όχι πως η Ακροδεξιά δεν μπορεί να αποτελέσει συστατικό στοιχείο έντονου προβληματισμού. Αλίμονο… Αλλά, πρωτίστως χρειάζεται να καταλάβει κάποιος γιατί την ψηφίζουν τόσοι πολλοί πια και πόσο μπορεί ο ίδιος σαν πολιτική δύναμη να κάνει αυτούς τους ανθρώπους να εμπιστευτούν κάτι άλλο. Ακόμα και ένα είδος αυτοπροσδιορισμού που σε κάνει να αντιληφθείς τον εαυτό σου ως κέντρο του κόσμου είναι και αυτό επικίνδυνο. Αυτοπροσδιορίζεσαι σωστά και εύστοχα μόνο αν γνωρίζεις τον καμβά πάνω στον οποίο μετακινείσαι… Γράφω μετακινείσαι και όχι κινείσαι, και δεν το κάνω τυχαία.

Εν κατακλείδι, στις πολύ δύσκολες εποχές που διανύουμε, κάθε τι αριστερό που διεκδικεί εξουσία ή -να το πω αλλιώς- που επιλέγεται από σημαντικά κομμάτια του πληθυσμού για να διαχειριστεί την κατάσταση έχει μπροστά του πολύ δύσκολο έργο. Πρέπει να γνωρίζεις σε βάθος τα πραγματικά αίτια των κοινωνικών προβλημάτων και να έχεις προετοιμάσει έγκαιρα και τα στελέχη σου και την κοινωνία την ίδια για τις θυσίες που χρειάζονται, για τα εμπόδια, για τους αγώνες που πρέπει να ενταθούν όταν ασκήσεις εξουσία. Οι αγώνες, η κοινωνική εγρήγορση, η μαζική ανθρώπινη συμμετοχή, δεν είναι μέσα μονάχα για την «κατάληψη των ανακτόρων». Είναι η παντοτινή βάση για να εφαρμόσεις στην πράξη προγράμματα που θα λύνουν όσο το δυνατόν περισσότερα προβλήματα των ανθρώπων και που θα πείθουν τους πολλούς να συμβάλλουν σε αυτές τις επιλύσεις. Αναθέσεις και παρακολουθήσεις εκ του μακρόθεν, λύσεις που βασίζονται στην ιδεοληψία και στην ακατέργαστη καθαρότητα και όχι στις πραγματικές ανάγκες και στους σύγχρονους όρους του παιχνιδιού, τείνουν να μετατρέψουν σε μετέωρο βήμα ακόμα και την πιο αισιόδοξη εξέλιξη. Το νου μας στο παντού και στο πάντα, λοιπόν!