Το ιδεολογικό υπέδαφος

Τη δεκαετία του ’60 ένας νεαρός δημοσιογράφος ρώτησε τον τότε πρωθυπουργό της Βρετανίας Χάρολντ Μακμίλαν τι είναι αυτό που κάνει δύσκολη τη ζωή των πολιτικών. Κι εκείνος απάντησε: Events, dear boy, events. (Τα γεγονότα, αγαπητό μου παιδί, τα γεγονότα.)

Αν εδώ στην Ελλάδα δεν το ξέραμε, το μάθαμε με τα Τέμπη και το Μάτι. Ενα λάθος, μια παράλειψη, ένα ατύχημα, το οποίο μπορεί να μη συνέβη νομοτελειακά αλλά οφείλεται σε αμαρτίες του παρελθόντος, ανέσυρε στην επιφάνεια τις ευθύνες των κρατούντων που δικαίως καλούνται να πληρώσουν τα σπασμένα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει σε καμιά περίπτωση ότι η πολιτική αντιπαράθεση αποτελεί έρμαιο της τύχης. Διότι σε τελική ανάλυση τα υπόγεια ρεύματα της ιδεολογίας είναι εκείνα που θέτουν τα ουσιώδη ερωτήματα και καθορίζουν το μέλλον μας. Και στη νεωτερική εποχή μας τα εν λόγω ρεύματα έχουν όνομα. Το ένα αποκαλείται Δεξιά και το άλλο Αριστερά.

Κατ’ αρχάς, ας βγάλουμε από τη συζήτηση όσους δεν ασχολούνται με την πολιτική, κι όταν ψηφίζουν, αν ψηφίσουν, η επιλογή τους δεν έχει τον παραμικρό ιδεολογικό χαρακτήρα. Σχηματικά και απλοποιώντας, ας μιλήσουμε για τη Δεξιά και την Αριστερά στην Ελλάδα αγνοώντας τον ενδιάμεσο χώρο, την πολυμορφία, τις αποχρώσεις και κυρίως τις ακραίες εκδοχές τους στο παρελθόν. (Εννοώ αφ’ ενός τη χούντα των συνταγματαρχών και αφ’ ετέρου τη δεδηλωμένη πρόθεση της Αριστεράς να εντάξει τη χώρα στο επί Στάλιν σοσιαλιστικό στρατόπεδο, όπου ίσχυε η δικτατορία του προλεταριάτου.)

Ποιο είναι λοιπόν σήμερα το ιδεολογικό υπόστρωμα της καθ’ ημάς μας Δεξιάς; Θα το χαρακτήριζα συντηρητικό και θα έλεγα ότι συμπυκνώνεται σε δύο θεμελιακές παραδοχές: το καθεστώς της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και τη μικτή οικονομία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι δεξιές κυβερνήσεις προσπαθούν, με μέσα τα οποία άλλοτε είναι αποδοτικά και άλλοτε όχι, να διαχειριστούν τα προβλήματα που μοιραία ανακύπτουν στην πορεία ικανοποιώντας όσο γίνεται περισσότερους ψηφοφόρους. Κι αν αποτύχουν, δεν θα περάσει καν από το μυαλό όσων έχουν σώας τας φρένας ότι θα αρνηθούν να παραδώσουν τα κλειδιά του Μαξίμου. Αυτό έχει ήδη συμβεί χωρίς να ανοίξει μύτη. Ως προς την οικονομία τώρα, η Δεξιά, με έμφαση στο επιχειρείν, προωθεί το δικό της μείγμα όπου το ιδιωτικό συνυπάρχει με το δημόσιο σε μια δοσολογία που μπορεί να αλλάξει κατά περίσταση και η οποία επιδέχεται κριτική. Ολα τα παραπάνω συνθέτουν το μήνυμα της Νέας Δημοκρατίας, το οποίο είναι ότι η κατάσταση θα συνεχίσει να βαίνει βελτιούμενη επειδή είμαστε καλοί και σοβαροί διαχειριστές.

Στην αντίπερα όχθη, η ιδεολογία της Αριστεράς αποδέχεται κι αυτή ανεπιφύλακτα τόσο την κοινοβουλευτική δημοκρατία όσο και τη μικτή οικονομία –μιλάει κανείς στις μέρες μας για κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία;– με ιδιαίτερη έμφαση στα δημόσια αγαθά, όπως η παιδεία, η υγεία και το κράτος πρόνοιας. Με την εξής διαφορά: ενώ η Δεξιά μάς καθησυχάζει υποσχόμενη ότι δεν θα δούμε ξανά τον χάρο με τα μάτια μας, η Αριστερά προσπαθεί να μας πείσει ότι τα χειρότερα έρχονται. Και κάτι άλλο: μετά τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ πριν από εννέα χρόνια, η Αριστερά, σε αντίθεση με το παρελθόν, κρίνεται κυρίως όχι από τις ιδέες της αλλά από τις επιδόσεις της στη διακυβέρνηση της χώρας.

Επιπλέον εξακολουθεί να μας υπενθυμίζει το λεγόμενο «ηθικό πλεονέκτημα», δηλαδή το ένδοξο και μαρτυρικό παρελθόν της. Αυτό σίγουρα συνέβαλε στη νίκη του ’15, αλλά μετά τη συμβίωση με τους ΑΝ.ΕΛΛ. του Καμμένου ακούγεται επιεικώς παράταιρο. Και σε τελική ανάλυση, τι νόημα έχει να επικαλούμαστε ως επιχείρημα σήμερα κάτι που συνέβη πριν από τόσα χρόνια; Και μάλιστα όταν αυτό το κάτι είναι παράγωγο μιας μάλλον απλουστευτικής ανάγνωσης της Ιστορίας. Ισως για όλα αυτά να φταίει η Μεταπολίτευση, η οποία καθιέρωσε το δόγμα ότι αν είσαι αριστερός έχεις δίκιο από χέρι. Αλλες εποχές. Διότι μετά την πλημμυρίδα ήρθε η άμπωτις

Κάποιοι όμως βιάστηκαν να συμπεράνουν ότι η πτωτική πορεία η οποία οδήγησε στην κασσελάκεια μετάλλαξη του ΣΥΡΙΖΑ (που είναι και για γέλια και για κλάματα) έφερε την τελεσίδικη έκλειψη της Αριστεράς. Κάνουν μεγάλο λάθος. Διότι στη νεωτερική εποχή μας, ζωή χωρίς αρνήσεις δεν νοείται. Οσο φυσιολογικό είναι να αποφεύγεις το ρίσκο ή να προστατεύεις τον εαυτό σου από τα χειρότερα, άλλο τόσο φυσιολογικό είναι να λες όχι στο ισχύον. Δεν ξέρω αλλά ελπίζω ότι η Νέα Αριστερά θα κάνει κάποια βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Δηλαδή αμφισβήτηση που συνοδεύεται από την. κριτική αυτοσυνειδησία και ταυτόχρονα σοβαρότητα, αξιοπιστία. Κι αν δεν συμβεί, ίσως το πετύχει η επόμενη.