Το Ταμείο Ανάκαμψης στην ελληνική εκδοχή του

Οταν ιδρύθηκε το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης, όλα ανεξαιρέτως τα κράτη (τα επιμέρους πολιτικά συστήματα) όπως και οι ευρωπαϊκές κοινωνίες (οι λαοί των επιμέρους χωρών) αισθάνθηκαν πολιτική ανακούφιση. Είχε προηγηθεί η δεκαετής (2008-2018) δημοσιονομική κρίση και για να αντιμετωπιστεί η νέα υγειονομική κρίση που ξέσπασε το 2020 έπρεπε η Ευρωπαϊκή Ενωση να επινοήσει μεθόδους επιβίωσής της.

Αυτό τελικά επιτεύχθηκε με την ίδρυση του Ταμείου Ανάκαμψης, δηλαδή ενός ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού θεσμού. Ας σημειωθεί ότι η ηγετική ομάδα των γραφειοκρατικών Βρυξελλών αντιμετώπισε τις δύο κρίσεις (τη δημοσιονομική και την υγειονομική) με δύο διαφορετικές μεθόδους. Στην περίπτωση της δημοσιονομικής κρίσης υιοθέτησε τη «μέθοδο της Ιφιγένειας»: θυσίασε την Ελλάδα όχι μόνον ως οικονομικό σύστημα, αλλά και ως πολιτική κοινωνία. Ποιος μπορεί να ξεχάσει πώς θυσιάστηκε η λαοπρόβλητη κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου τον Νοέμβριο του 2011;

Για να αντιμετωπιστεί η υγειονομική κρίση, οι τεχνοκρατικές Βρυξέλλες υιοθέτησαν μία άλλη μέθοδο: τη μέθοδο της πολιτικής αλληλεγγύης. Θεσμοθετείται το Ταμείο Ανάκαμψης με κεφάλαια που συγκεντρώνονται από τη φορολόγηση των εργατών, των εργαζομένων στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Και η απόφαση για να ιδρυθεί το Ταμείο Ανάκαμψης προς στιγμή φαίνεται ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση θυμάται τον πολιτικό εαυτό της. Η διαμάχη και η διαπάλη ανάμεσα στην πολιτική Ευρώπη και τις τεχνοκρατικές Βρυξέλλες είναι εγγενής και παρούσα.

Μετά απ’ αυτή τη σύντομη και αποσπασματική αφήγησή μου για την προϊστορία της ίδρυσης του Ταμείου Ανάκαμψης ήρθε η στιγμή να εξετάσουμε πώς τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης διαχειρίζονται το ανεκτίμητο αυτό «κεφάλαιο» πολιτικής αλληλεγγύης. Δεν πρόκειται να κάνω μία καθολική και γενική ανάλυση για τα επιμέρους κράτη-μέλη. Δεν διαθέτω ούτε τα στοιχεία ούτε και τα δεδομένα. Θα περιοριστώ στην «ελληνική περίπτωση». Και ελπίζω με όσα γράφω να εκφράζω τους προβληματισμούς και τις αγωνίες της ελληνικής κοινωνίας.

Η ελληνική εκδοχή του Ταμείου Ανάκαμψης συνοψίζεται στα εξής τρία σημεία (πρόκειται για την αντίληψη της κοινής γνώμης): πρώτον, πρόκειται για χρήματα των Βρυξελλών που διοχετεύονται στην ελληνική οικονομία για να αναπτυχθεί η Ελλάδα. Δεύτερον, η πηγή προέλευσης των χρηματοδοτήσεων είναι οι τεχνοκρατικές Βρυξέλλες και, τρίτον, ότι η Ελλάδα με την αξιοποίηση αυτών των κονδυλίων θα διαχειριστεί τις δύο μείζονες «μεταβάσεις» της σύγχρονης εποχής: δηλαδή την πράσινη και την ψηφιακή!

Αυτά τα τρία σημεία που καταγράφω επιβεβαιώνουν τελικά τον πολιτικό μύθο που βιώνει η Ελλάδα εδώ και τρία χρόνια (2020-2023). Θα προσπαθήσω να γίνω περισσότερο αναλυτικός στην προσέγγισή μου. Μιλάω για την Ελλάδα και όχι για τις εκάστοτε κυβερνήσεις μετά το έτος 2008 που ξέσπασαν οι κρίσεις. Αλλά από την άλλη, η κυβέρνηση Μητσοτάκη διαχειρίζεται τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης ως «λάφυρο» για να επιτύχει τους δικούς της ιδιαίτερους στόχους: δηλαδή την παραμονή της στην εξουσία.

Σχετικά με το πρώτο σημείο της μυθολογίας: τα «λεφτά» δεν είναι των Βρυξελλών. Είναι το πολιτικό έργο όλων των εργατών, των εργαζομένων της εργατικής τάξης γενικά, αλλά και των κεφαλαιοκρατών εννοείται. Οπότε, σχετικά με τον δεύτερο μύθο, το οικονομικό κεφάλαιο που συγκεντρώθηκε θα έπρεπε να γίνει αντικείμενο πολιτικής αλληλεγγύης.

Η περίπτωση της Ελλάδας είναι χαρακτηριστική: το οικονομικό κεφάλαιο του Ταμείου Ανάκαμψης για την ηγετική ομάδα της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας δεν είναι πολιτικό κεφάλαιο αλληλεγγύης. Αυτή η αντίληψη παρέχει τη δυνατότητα στην κυβέρνηση Μητσοτάκη να έχει μετατρέψει το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης σε δημόσια υπηρεσία του ελληνικού κράτους. Ειρωνικά θα πω το εξής: πώς και γιατί δεν διορίστηκε ακόμη επικεφαλής στην ελληνική υπηρεσία ένας απόμαχος δικαστής;

Συνοψίζοντας τις σκέψεις μου σχετικά με την ελληνική εκδοχή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης τονίζω τα εξής δύο σημεία: πρώτον, η αυτοσυνείδηση της Ελλάδας ως σύγχρονης πολιτικής κοινωνίας, που είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, μπαίνει στον «Προκρούστη» του χρήματος. Και δεύτερον, η υφιστάμενη πολιτική κυβερνητική εξουσία διαχειρίζεται τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης ως ιδίους πόρους. Και δεν δίνει λογαριασμό σε κανέναν!

*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης