Πράγματι, ζω σε ζοφερούς καιρούς

Στο άρθρο του Νίκη του θανάτου και διαγραφή του μέλλοντος (Εφημερίδα των Συντακτών, 12.8.2023, σελ. 9) ο Κώστας Δουζίνας ξεκίνα, έτσι φαίνεται, να παρουσιάσει τον τόμο Η ζωή σε ζοφερούς καιρούς (επιμέλεια Μιχάλης Μπαρτσίδης/ Κώστας Δουζίνας, έκδοση: Νήσος/ Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, Αθήνα 2023). Στην πραγματικότητα περιγράφει την σημερινή κατάσταση των πολιτικών, κοινωνικών, οικονομικών, κλιματολογικών, επιδημιολογικών κτλ. πραγμάτων παγκοσμίως, όπως την προσλαμβάνει ο ίδιος, και, εν όψει της, συνιστά στους δύσμοιρους αριστερούς στην Ελλάδα μια νέα υπαρξιστική θανατολάγνα χιλιαστική πολιτική επιλογή. Εκκινεί από «το βαθύ σκοτάδι που μας περικυκλώνει»:

«Ο εικοστός αιώνας έγινε η εποχή του κακού. Έχουμε μια όξυνση και επιτάχυνσή του, το κακό βρίσκεται σε παροξυσμό.» Και καλεί όλους όσοι είμαστε τυχεροί και έχουμε την δυνατότητα «να ξεχάσουμε [μαζί του] προσωρινά τα προσωρινά και επίκαιρα […] να σκεφτούμε την υπαρξιακή σημασία (!!!) του κακού».

Ζούμε στις μέρες μας κατά τον Δουζίνα «τρείς έκτακτες καταστάσεις, καθεμία [από τις οποίες] εκπροσωπεί μια πλευρά του κακού.» Σ’αυτές τις τρείς φαίνεται να συγκαταλέγει την «οικονομική κρίση του 2010 και τα μνημόνια» και την «προσφυγική και μεταναστευτική κρίση». Η τρίτη έκτακτη κατάσταση φαίνεται να είναι η επιδημία του κορονοϊού. Και κάπου εκεί στα μετακόσμια βρίσκει χώρο και μια τέταρτη: η «κλιματική καταστροφή».

Η πρώτη, «η οικονομική κρίση και τα μνημόνια», «ήταν δουλειά των δομικών ανισοτήτων του ύστερου καπιταλισμού, αλλά και της πλήρους εξάρτησης των ελληνικών και ευρωπαϊκών ελίτ από τις στρατηγικές επιλογές του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου». Το γεγονός ότι ο Κώστας Δουζίνας ως φιλόσοφος του δικαίου δεν χρειάζεται να έχει και δεν έχει την παραμικρή ιδέα από οικονομικά δεν αρκεί βέβαια για την εξήγηση των παραπάνω, κατά τα λοιπά όλως σεβαστών απόψεών του για την οικονομική κρίση του 2010 και τα μνημόνια. Το ίδιο ισχύει και για την άποψή του περί « της αυξανόμενης φτώχειας που επιταχύνεται από την παγκόσμια [οικονομική] ανισότητα». «Και οι τρεις έκτακτες καταστάσεις αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της κλιματικής καταστροφής που είναι εν μέρει και η αιτία τους.» Εξαιρετικά επιτυχής διαπίστωση ιδίως όσον αφορά την «οικονομική κρίση του 2010 και τα μνημόνια» ως αποτέλεσμα και της «κλιματικής καταστροφής». Βοηθά εντέλει και η εντρύφησή του στην φιλοσοφία ιδίως σ’ αυτήν του δικαίου.

Κάποια αδιαμεσολάβητα για το τι είπαν ο Ρόμπερ Οτενχαϊμέρ κατά την πρώτη πειραματική έκρηξη της ατομικής βόμβας και ο Φρέντρικ Τζεϊμσον για το ακατάλυτον του καπιταλισμού αποτελούν το πέρασμα στον χαρακτηρισμό των προαναφερθέντων ως κρατηθείτε «νίκη του θανάτου και διαγραφή του μέλλοντος». Ακολουθεί ακριβής αναφορά σε τέτοιες νίκες του θανάτου (όπως κορονοϊός, Τέμπη, Πύλος, συνεχείς θάνατοι μεταναστών στο Αιγαίο, στον Έβρο, γυναικοκτονίες και γενοκτονίες, θα έπρεπε να προσθέσει κανείς) και η διαπίστωση πως «η αδιαφορία για τις μαζικές ανθρωποκτονίες είναι σύμπτωμα της επικράτησης της “θανατοπολιτικής”. «Ο θάνατος γίνεται εργαλείο εξουσίας. ‘Όταν η συγκατοίκηση με το φόβο του [θανάτου] οδηγεί στην επιβολή συνόρων, ελέγχων και επιτηρήσεων, έχουμε την “αποκτήνωση της πολιτικής”, όπως λέει εύστοχα ο Μιχάλης Μπαρτσίδης.»

Ακολουθούν διάφορα περί «βαρβαρότητας της εξουσίας», «διαρκούς και αμετάβλητου παρόντος», «μόνιμης αναστολής του μέλλοντος», και αδυνάτου της ύπαρξης «(αριστερής) πολιτικής όταν οι νέοι δεν μπορούν να δημιουργήσουν εκπλήξεις» καθώς και διάφορες αναφορές στον T.S. Eliot, στην Επίδαυρο, στην “Μήδεια” του Κάστορφ και στα “Βατράχια” της Μπίρμπα που αιφνιδιάζουν και αφήνουν ενέο τον αναγνώστη.

Και κλείνει ο Κώστας Δουζίνας ως εξής: «Το κακό μπορεί να επιβληθεί για κάποιο διάστημα αλλά αργά ή γρήγορα οι άνθρωποι ξεσηκώνονται. Η αντίσταση είναι νόμος της φύσης, εσωτερική και εμμενής αντι-δύναμη στη δύναμη της εξουσίας. Κάθε φορά που το κοινωνικό είναι μορφoποιείται και οι ασύμμετρες σχέσεις εξουσίας σταθεροποιούνται αντιμετωπίζουν αμέσως αντιστάσεις που τις παραμορφώνουν, τις διασπούν, τις πηγαίνουν αλλού. Αυτό συμβαίνει απαράβατα σε κάθε οικογένεια, σε κάθε μικρή ή μεγάλη συλλογικότητα, σε κάθε κόμμα ή σωματείο, σε κάθε κοινωνία και κράτος. Η αντίσταση είναι γεγονός, όχι υποχρέωση, ον, όχι δέον. Αυτή είναι η μεγάλη ελπίδα, μια ρεαλιστική ουτοπία.»

Προλετάριοι όλων των χωρών αναθαρρήστε! Τελικά δεν θα επικρατήσει το κακό! Διότι αυτό είναι νόμος της φύσης που ισχύει απαράβατα σε κάθε οικογένεια, σε κάθε μικρή ή μεγάλη συλλογικότητα, κάθε κόμμα ή σωματείο, σε κάθε κοινωνία και κράτος.

Και δεν χρειάζεται να κάνετε τίποτα για να μην κατισχύσει πλήρως το κακό.
Διότι: «Η αντίσταση είναι γεγονός όχι υποχρέωση, όν, όχι δέον.»*

Το όνομα του συγγραφέα συνοδεύει η διευκρίνιση «Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, πρόεδρος του Ινστιτούτου “Νίκος Πουλαντζάς”»
Το αν η “Εφημερίδα των Συντακτών” έχει ή δεν έχει αρχισυντάκτη είναι αδιάφορο. Αδιάφορο είναι επίσης αν στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου διαβάζουν “Εφημερίδα των Συντακτών”. Ενδιαφέρει όμως αν στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, στον οποίο ανήκει το Ινστιτούτο “Νίνος Πουλαντζάς”, διαβάζουν “Εφημερίδα των Συντακτών” ή τελοσπάντων ό,τι κατά καιρούς τσαμπουνάει ο Πρόεδρός του.

Ο τίτλος Η ζωή σε ζοφερούς καιρούς του συλλογικού τόμου των Μπαρτσίδη/Δουζίνα καταχράται, με σκοπό να παραπλανήσει, τον μπρεχτικό στίχο Πράγματι ζω σε ζοφερούς καιρούς.
Η παραπλάνηση συνίσταται στο εξής: Ενώ ο Μπρέχτ συνοδεύει την διαπίστωσή του ότι ζει σε ζοφερούς καιρούς με την πληροφορία 
Λίγα μόνον μπορούσα να κάνω. Όμως οι κρατούντες
Θα κάθονταν χωρίς εμένα πιο ασφαλείς, αυτό το ελπίζω,
ο Δουζίνας στο υπαρξιστικό θανατολάγνο, χιλιαστικό λαμέντο του παρηγορεί τους καταπιεζόμενους παραπέμποντάς τους στην υποτιθέμενη φυσική νομοτέλεια της ανάπτυξης δυνάμεων αντίστασης. Οι ζοφερές καταστάσεις δεν θα εξαλειφθούν συνεπεία κάποιας νομοτέλειας, όπως θέλει να μας κάνει να πιστέψουμε ο Δουζίνας, αλλά θα ανατραπούν, όποτε ανατραπούν, μόνο από τους μισθωτούς εργαζόμενους επειδή αυτές αντίκεινται στα συμφέροντά τους και επειδή αυτοί ως εκ τούτου και μόνον θέλουν να τις ανατρέψουν.

Δεν υπάρχει εδώ καμία φυσική νομοτέλεια. Όπως βέβαια και καμία δεοντολογία. Και επίσης όλα αυτά δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με ελπίδες, ουτοπίες ή ο,τιδήποτε παρόμοιο. Υπάρχουν μόνο η θέληση και οι αγώνες των εργαζομένων για την ανατροπή της κρατούσας ζοφερής κατάστασης. Αυτήν την θέληση και αυτούς τους αγώνες υποσκάπτουν ο θανατολάγνος χιλιασμός, οι μεγάλες ελπίδες και οι ρεαλιστικές ουτοπίες του Δουζίνα.

* Μα τι φιλοσοφημένα Ελληνικά είναι αυτά;