Η πολύπαθη Ισπανία φαίνεται να τα καταφέρνει καλύτερα από την Ελλάδα, καθώς στις πρόσφατες εκλογές η παραδοσιακή Δεξιά (Λαϊκό Κόμμα), μολονότι έρχεται πρώτο κόμμα με 136 έδρες, απέχει πολύ από την αυτοδυναμία (150-176 έδρες). Ο σχηματισμός κυβέρνησης φαίνεται δύσκολος, ακόμα κι αν καταφύγει στην αγκαλιά του ακροδεξιού «Vox» (33 έδρες) το οποίο εδραιώνει την πολιτική ύπαρξή του ως τρίτη δύναμη σε εθνικό επίπεδο.
Πολιτικοί και κοινωνικοί επιστήμονες αποδίδουν την αποτυχία της Δεξιάς στην εκλογική στρατηγική του προέδρου του Σοσιαλιστικού Κόμματος, Πέδρο Σάντσεθ, που επικεντρώθηκε περισσότερο στην απειλή της Ακροδεξιάς και λιγότερο στον δεξιό του αντίπαλο. Αλλά και στην επιμονή της υπουργού Εργασίας, Γιολάντα Ντίαζ, να διατηρήσει, παρά τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις, τη συμμαχία του «Σουμάρ» (31 έδρες).
Σύμφωνα με την εφημερίδα Le Monde, ο Σάντσεθ αποδείχτηκε μεγάλος «παίκτης» ενεργοποιώντας τους δημοκράτες ψηφοφόρους απέναντι στον εφιάλτη των κληρονόμων της μακροβιότερης αιματοβαμμένης δικτατορίας στην Ευρώπη. Η τόλμη του Σάντσεθ επιβεβαιώνεται και από το ότι, συνεκτιμώντας τη φθορά του και την άνοδο της Ακροδεξιάς, άνοιξε ήδη τον διάλογο για ενδεχόμενες συμμαχίες με το «Σουμάρ» (ενώνω, προσθέτω), τους ανεξάρτητους Καταλανούς (ERC) αλλά και τους Βάσκους, ορκισμένους εχθρούς των φρανκιστών, οι οποίοι τους κατηγορούν για «πολιτική βιτρίνα» της ETA.
Η διαδικασία προβλέπεται επίπονη, το αποτέλεσμα αμφίβολο. Ωστόσο, το εκλογικό σύστημα αφήνει περιθώριο διαπραγματεύσεων περίπου δύο μηνών ώστε να σχηματιστεί κυβέρνηση ή να προκηρυχθούν νέες εκλογές.
Ο τρόπος που η πολύχρωμη ισπανική προοδευτική και ριζοσπαστική Αριστερά χειρίζεται τις συμμαχίες είναι μια «καλή πρακτική» για την ελληνική Αριστερά, η οποία αρνήθηκε τον προεκλογικό διάλογο χάνοντας το πλεονέκτημα να απευθυνθεί εγκαίρως –με δεδομένους τους περιορισμούς του εκλογικού συστήματος– στην κοινωνία με τόλμη και εντιμότητα. Τα αποτελέσματα είναι γνωστά και, παρά τις διαφοροποιημένες προσεγγίσεις που εύλογα υπάρχουν, μάλλον θα συμφωνήσουμε πως είναι ολέθρια τόσο για την πολυτραυματισμένη κοινωνία όσο και για την «εγγραφή» των ακροδεξιών πολιτικών οικογενειών στους κοινοβουλευτικούς θεσμούς.
Δυστυχώς η Αριστερά περιφρόνησε τη δυνατότητα ευρύτερων συμμαχιών, απαξίωσε την απλή αναλογική και θόλωσε για άλλη μια φορά το είδωλό της στον καθρέφτη της κοινωνίας. Μια κοινωνία που τελικά την έκρινε ανίκανη να κάνει τις ιδέες της πράξη εμπνέοντας, πρωτίστως, μια κουλτούρα πολιτικοκοινωνικού διαλόγου πάνω σε βασικές αξίες και προγραμματικές ρεαλιστικές θέσεις.
Για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, οφείλουμε να παραδεχτούμε πως ο μόνος πολιτικός αρχηγός που επέμενε σε όλους τους τόνους (οι ομιλίες του είναι καταγεγραμμένες) στην αναγκαιότητα ενός στοιχειώδους προεκλογικού διαλόγου ήταν ο «συνήθης ύποπτος» για τη Δεξιά και την Αριστερά Γιάνης Βαρουφάκης.
Αναμφίβολα, ο ίδιος έκανε αρκετά σφάλματα τα οποία δεν απέκρυψε, ακόμα κι αν δεν κάλυψε πλήρως τις αιτίες της ήττας, στην επώδυνη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΜέΡΑ25 μετά τις εκλογές. Ας του πιστώσουμε, όμως, και κάτι θετικό. Το εγχείρημα μιας συμμαχίας η οποία, μολονότι δεν εκπροσωπείται κοινοβουλευτικά, αποτελεί παρακαταθήκη για το μέλλον. Και τούτο, παρά το γεγονός πως τμήματα και κόμματα της ευρύτερης Αριστεράς τη χλεύασαν, ενώ τα ανυποχώρητα εχθρικά προς το ΜέΡΑ25 μέσα ενημέρωσης φρόντισαν να γίνει viral η φράση «να μου κοπεί το χέρι», μια κραυγή αδιεξόδου μπροστά στην απίστευτη κατηγορία του Αλέξη Τσίπρα πως ο γραμματέας του ΜέΡΑ25 δεν ήταν τίποτα άλλο παρά το alter ego του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Η αλαζονεία τού «περάστε να τα πούμε μετά τις εκλογές» αποδείχτηκε καταστροφική για την Αριστερά, ιδιαίτερα τη ριζοσπαστική και ανυπάκουη, πλην όμως αποφασισμένη να συνεχίσει τους αγώνες για την ανατροπή του σκηνικού. Η Αριστερά απαξιώθηκε συνολικά στα μάτια της ελληνικής κοινωνίας που δεν φαίνεται διατεθειμένη να την εμπιστευτεί. Πολύ περισσότερο που η ήττα ξύνει διαρκώς τραύματα μέσω μικροπολιτικών παραγοντισμών και συρρικνωμένων ιδεών και προτάσεων για τα μεγάλα και μικρά προβλήματα των τοπικών κοινοτήτων και του κοινωνικού γίγνεσθαι. Πίσω από τον σπασμένο καθρέφτη παρελαύνουν ευφάνταστα πλάσματα με σπαρτιατικές περικεφαλαίες, νικητές του πιο συντηρητικού μας παρελθόντος και πολύχρωμες καρδούλες του Αγίου Βαλεντίνου.
Ισως το κέρδος μακροπρόθεσμα, αφού πάψουμε να θρηνούμε πάνω στα αποκαΐδια της αριστερής μας περηφάνιας, θα ήταν να αφουγκραστούμε το μήνυμα των Ισπανών, όπως το πράξαμε άλλοτε στις πλατείες. Και τότε να τολμήσουμε μια επανεκκίνηση δουλεύοντας θεωρητικά και πρακτικά, πρώτα με την κοινωνία και έπειτα με όσους επιθυμούν να συντονίσουν τα βήματά τους προς τις συμμαχίες εκείνες που θα μπορούσαν να επαναφέρουν την ελπίδα απέναντι στον δυστοπικό καπιταλισμό και την παράνοια της ανθρωποφαγίας. Αλλωστε, όπως έγραφε ο Αντρέ Μαλρό, όταν οι άνθρωποι ενώνονται μέσω της ελπίδας και της δράσης αγγίζουν ταχύτερα στόχους στους οποίους δεν θα έφταναν ποτέ μόνοι τους.
*ομότιμη καθηγήτρια Κοινωνιολογίας, μέλος της Κ.Ε. του ΜέΡΑ25
