Επήραμε την πέρδικα την χιλιοπλουμισμένη,
κι’ αφήσαμε την πόλη της σαν χώρα κρουσεμένη.
Κυριακή 23 Ιουλίου 2023.
Πολλές φορές αναρωτιόμαστε ποια είναι τα μυστικά ενός ευτυχισμένου γάμου. Μια φορά σαν ήμουν κοπέλι στο Μεγάλο Κάστρο (Ηράκλειο) πήγα με τη γιαγιά μου τη Ζουμπουλιά Ντακανάλε Σαλούστρο στο σπίτι του θείου Πετρούλιου (Πέτρου) στο Μασταμπά. Ο θείος ο Πετρούλιος ήταν το δεύτερο από τα 16 παιδιά της γιαγιάς Ζουμπουλιάς παντρεμένος με τη θεια μου το Ρηνάκι πανέμορφη, ολιγόλογη και πάντα γελαστή. Είχαν και ένα μοναχοπαίδι, το Γιαννιό, πρώτο μου ξαδέρφι, γεμάτο χάρες και καλοσύνες. Ένας τέλειος, ευτυχισμένος γάμος. Στο γυρισμό η γιαγιά άναψε ένα κεράκι στην Παναγίτσα την Μασταμπαδιανή και άκουσα να ευχαριστεί την Χάρη της λέγοντας. «Φχαριστώ σε Μάνα Παναγιά απού ήβαλες το χεράκι σου το αγιασμένο, στο γάμο του Πετρούλιου μου με το Ρηνάκι το Μελαμπιανό». (η θεία, το Ρηνάκι, καταγόταν από τις Μέλαμπες).
Ρώτησα τη γιαγιά ποιο είναι το μυστικό ενός τόσο πετυχημένου γάμου.
– Το μυστικό αντράκι μου μιας πετυχημένης παντριγιάς (γάμου) είναι μυστικό και το κατέχει μόνο η Παναγία.
Ο αγαπημένος συγγραφέας της άδολης νεότητος Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες μας λέει: Να θυμάσαι πάντα πως το πιο σημαντικό σ’ ένα γάμο δεν είναι η ευτυχία, αλλά η σταθερότητα.
Πάντα στο μυαλό υπάρχει το εδάφιο του ευαγγελίου- κατά Ματθαίον- ιθ`6: Ους ο Θεός συνέζευξεν άνθρωπος μη χωριζέτω.
Τα στάδια του γάμου της Σοφίας και του Μανόλη την Κυριακή 23 Ιουλίου 2023.
Το ευοίωνο «σημάδι» για τον γάμο.
Ένας καλός οιωνός.
Τα χαράματα της Κυριακής 23 Ιουλίου 2023 από την πιο ψηλή κορφή του Ψηλορείτη ανέτειλε υπέρλαμπρη, αστραφτερή, πάλλευκη, σαν νύφη στολισμένη που ερχόταν από τα ανατολικά να συναντήσει τον ντελικανή στα δυτικά. Οι βοσκοί και οι αγρότες την είδαν πρώτοι στον ανατολικό ουρανό. Στο όμορφο και φιλόξενο χωριό, τον Μέρωνα Αμαρίου Ρεθύμνης, με τα δροσερά τρεχούμενα νερά, ένας μπιστικός φίλος του γαμπρού που είχε έλθει για το γάμο από πολύ μακριά και του άρεσε να μελετά τα «σημάδια» της γης και τ` ουρανού κατέβηκε στη μεγάλη συστάδα των κρουνών που τρέχουν ασταμάτητα ολοχρονής του χρόνου για να δροσιστεί, να πάρει κρύο νεράκι και ν` ακούσει το κελάρυσμα των νερών που έχει συντονιστεί μέσα στις χιλιετίες, με το κελάδημα των αηδονιών. Κάθισε σ` ένα πεζούλι και θαύμασε τον έναστρο ανατολικό ουρανό όπου δέσποζε πάμφωτη η Αφροδίτη.
-Καλώς μας ήρθες νύφη, είπε, και την ίδια στιγμή άκουσε μέγα βρούχο( θόρυβο) να βγαίνει από τα έγκατα της γης. Κοίταξε τη συστάδα των κρουνών και είδε να τρέχει ποτάμι νερό από έναν κρουνό που χρόνια πολλά δεν είχε δώσει καθόλου νερό.
– Δόξα το θεό, είπε, καλό σημάδι.
Γέμισε απ` εκεί το φλασκί του και τράβηξε για το σπίτι, χαρούμενος λάμποντας από ευτυχία.
Το προσκλητήριο του γάμου.
Ένα μικρό λευκό καλαίσθητο τεύχος που όλοι το επαίνεσαν και δείχνει την αγάπη του ζευγαριού για τις πατροπαράδοτες αξίες.
Διαβάζουμε από το προσκλητήριο:
Κάλεσμα.
Καλούμε φίλους κι’ εδικούς κι’ όσους μας αγαπούνε,
εις την χαρά μας να βρεθούν και στον χορό να ‘ρθούνε.
Δεν είναι τσάμικος χορός, δεν είναι πεντοζάλι,
είναι του γάμου ο χορός, χορός του Ησαΐα
και χοροστάσι η εκκλησιά, είναι της Παναγίας,
Μερώτριας του Μέρωνα.
Μ’ αγάπη κι ευχαρίστηση
Μανώλης Μοσχονάς Σοφία Γαλανάκη.
Κρητικός γάμος.
Γάμος παραδοσιακός, θείο μυστήριο, οικογενειακός και κοινωνικός θεσμός, της ζωής σημαντικός σταθμός, δεσμός μονογαμικός, άντρας και γυναίκα, επικοινωνία
ερωτική, λαβυρινθιακή και προπαντός, πράξη πολιτιστική, ίδια από τα αρχαία χρόνια.
σαν οι ίδιοι και αυτή μας κληροδότησαν.
Ο γάμος με δυο τρόπους: ο χριστιανικός στην εκκλησία και ο αρχαίος ελληνικός στον πέργιαυλο της εκκλησιάς. Από την πόρτα της νύφης, στο σπίτι του γαμπρού, στην πλατεία του χωριού και στην εκκλησία.
Μ ή ν α μ ο υ κ ό ρ η κ ι έ ρ χ ο μ α ι
[παραλλαγή που τραγουδιέται στο Μέρωνα]
Πουλί `χενε η λυγερή και μήνα του καλού τζη.
Μηνάς μου κόρη κι έρχομαι κι ήντα ρούχά να βάλω,
Ά βρέχει βάλε τσόχινα, κι ανέ χιονίζει γούνες,
κι αν είναι ευγιά και ξαστεριά, να βάλεις τα λινά σου,
να βάλεις τα λελούδια σου και τα μεταξωτά σου.
Μα ‘πιασε αντάρα στα βουνά και καταχνιά στις ρίζες.
Επά σε θέλω νιε γαμπρέ.
Π α σ τ ι κ ά.
Μ α ν τ ι ν ά δ ε ς σ τ ο ν Π α σ τ ό τ η ς Ν ύ φ η ς .
Γαμπρός: Ανοίξετε την πόρτα σας, τη σιδεροδεμένη,
να ιδούμενε τη νύφη σας, την πολυπαινεμένη.
Γαμπρός: Να ιδούμενε τη νύφη σας, να ιδήτε το γαμπρό μας,
κι αν έχετε παράπονο να μας το πείτ’ ομπρός μας.
Νύφη: Δεν έχομε παράπονο, ο Θιός που το κατέχει,
κι η πολυπαινεμένη μας, ούλες τση χάρες έχει.
Γαμπρός: Το κυπαρίσσι πού’ρθενε, σήμερα στην αυλή σας,
πρώτα ζητάει την ευχή και ύστερα το παιδί σας.
Νύφη: Με ευχή, με δόξα, με τιμή, μ’ ευγένεια μεγάλη,
σας δίνουμε τη νύφη μας, να βάλουνε στεφάνι.
Γαμπρός: Σήκω κερά και ρήγισσα κι αρχόντισσα μεγάλη,
ν’ αποδεχτείς τη συντροφιά, πού ‘ρθενε να σε πάρει
Νύφη: Σηκώσου αφέντρα και κυρά και ρήγισσα μεγάλη,
κι’ ήρθενε η γιώρα του Θεού να βάλεις το στεφάνι.
Γαμπρός: Εδά θα σας τη πάρουμε, την πλια καλύτερη σας,
που πρόβαιρνε στη πόρτα σας, κι επρέπιζ’ η αυλή σας.
Νύφη: Εμείς θα σας εδώσουμε, μια βίτσα ματσοράνα,
να την μεταφυτέψετε, σε άλλη αλιτάνα.
Γαμπρός: Γαμπρέ τη νύφη ν’ αγαπάς, να μη τηνε μαλώνεις,
σαν το σγουρό βασιλικό, να τήνε καμαρώνεις.
Νύφη: Να μην μας την μαλώνετε, να μην μας την χολάτε,
γιατί ‘ναι ευαίσθητη πολύ και θα παραπονάται.
Γαμπρός: Δε σας τηνέ μαλώνωμε, δε σας τηνέ χωλιούμε,
σα το σγουρό βασιλικό θα την παρακρατούμε.
Νύφη: Γαμπρέ με το χρυσό κλειδί, ν ανοίξεις την καρδιά σου,
να μπει η νύφη να γενεί, αφέντρα και κυρά σου.
Γαμπρός: Ανοίξετε την πόρτα σας, το δεξιό μαδέρι,
να μπει τση ρήγισσας ο γυιος, τση αρχόντισσας το ταίρι.
Νύφη: [ όπου ανοίγεται και η πόρτα ]
Άνοιξε πόρτα τ’ ουρανού, πόρτα του παραδείσου,
να κατεβούν οι γιάγγελοι, τη νύφη να βλοήσουν.
Η τ ά β λ α
Μα ‘γώ θωρώ την τάβλα μας κ ‘είναι καλά στρωμένη,
με μόσχους και με ζάχαρες και με τα κυπαρίσσια.
Με ‘γειές του ’που την έστρωνε κι’ απού ‘βανε μαντήλι,
κι’ απού την εμαργιέλωνε τριγύρου με τα πιάτα,
Και του καιρού χαρούμενος και καλοκαρδισμένος,
να τρώμε και να πίνομε να γλυκοτραγουδούμε.
Υμ έ ν α ι ο ς. ( Γα μ ή λ ι ο ς ύ μ ν ο ς )
«Επήραμε την πέρδικα την πενταπλουμισμένη,
κι’ αφήκαμε τη γειτονιά σαν χώρα κρουσεμένη,
σαν εκκλησι’ αλειτούργητη σαν νερατζά κομμένη».
«Επήραμε τη ροδαριά κι αφήκαμε τα ρόδα,
κι αφήκαμε τη γειτονιά σαν κουρσεμένη χώρα».
«Επήραμε την όμορφη την ωρειοπλουμισμένη,
κι αφήκαμε την γειτονιά σαν παραπονεμένη».
«Έχετε ‘γεια βασιλικοί και βιόλες μυρισμένες,
και κοπελιές ανύπαντρες κ’ εσείς οι παντρεμένες».
«Έχετε γειά, γειτόνισσαις, κ’ εσείς γειτονοπούλαις,
Μικρές μεγάλες χωριανές, φτωχές κι’ αρχοντοπούλες,
κ’ εγώ ‘πάω στο σπίτι μου κ’ εις τα πεθερικά μου».
Τραπέζι.
Τραπέζι κρητικό για εκατοντάδες καλεσμένους. Όλα καλαίσθητα και φροντισμένα μέχρι και την πιο μικρή λεπτομέρεια. Τα φαγητά και τα συνοδευτικά ένα κι ένα. Υπήρχαν όλα τα αγαπημένα πιάτα των κρητικών: σαλάτες δροσερές, χόρτα, αγκινάρες τουρσί, ξυλάγγουρα, παξιμαδάκια, γλυκάδια, γαμοπίλαφο, τσιγαριαστό, κοκκινιστό και γευστική κορωνίδα το πολύ νόστιμο αντικριστό. Δεν έλειψαν στο τέλος τα γλυκά και το παγωτό καϊμάκι.
Μουσική και χοροί.
Τάνγκο και κρητικά.
Η νύφη Σοφία Γαλανάκη, χορεύτρια, δασκάλα και χορογράφος με 20ετή πείρα στο τάνγκο, είχε την καλλιτεχνική διεύθυνση.
Περίπου 45 λεπτά αντιλάλησε ο τόπος του Μέρωνα από αέρινα, μελωδικά τάνγκο, Άνοιξαν οι χοροί με την αστραφτερή νύφη και τον όμορφο γαμπρό που συνεπήραν τον κόσμο με το τάνγκο τους. Διακεκριμένοι μουσικοί συνόδευσαν τους χορευτέ, συνεργάτες και μαθητές της νύφης.
Μετά ανέβηκαν οι κρητικοί μουσικοί με προεξάρχοντες τους λυράρηδες και τους λαουτιέρηδες. Για ώρες ο κυκλικός τόπος του χορού, η ορχήστρα, ήταν γεμάτη από μερακλήδες χορευτές και χορεύτριες.
1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2*. Στη Σοφία, τον Μανόλη, στη Δάφνη και στον Φοίβο – Ιωάννη.
