Οι περισσότεροι αντιμετωπίζουν την κλιματική αλλαγή ως ένα φαινόμενο μακρινό που τους αφορά ελάχιστα, τους αγγίζει μερικές μέρες τον χρόνο και γι’ αυτό της αφιερώνουν λιγότερη προσοχή και χρόνο σε σχέση με τις αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα. Η αλήθεια είναι ότι, για τη στάση αυτή, το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης έχει το πολιτικό σύστημα το οποίο ανασύρει την κλιματική αλλαγή όταν έχει να διεκπεραιώσει μπίζνες και τα ΜΜΕ που καταχωνιάζουν τις σχετικές ειδήσεις και τις θυμούνται όταν έχουν κενά για να καλύψουν.
Και όμως όλα δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή δεν θα αφήσει καμία ανθρώπινη δραστηριότητα ανεπηρέαστη. Συνεχείς πληθωριστικές πιέσεις, τεράστιες δαπάνες για προσαρμογή των παραγωγικών δομών, μείωση της παραγωγικότητας, μετατόπιση –ακόμα και κατάργηση– δραστηριοτήτων, πανδημίες, χρόνια νοσήματα, κατακόρυφη αύξηση των δαπανών υγείας, καταστροφή υποδομών και μυθώδεις επενδύσεις για την επισκευή ή την προσαρμογή στις νέες συνθήκες, γεωπολιτικές συγκρούσεις… είναι μερικοί από τους λογαριασμούς που πολύ σύντομα θα φτάσουν στην πόρτα μας με την ένδειξη: ΕΠΕΙΓΟΝ.
Η αύξηση της θερμοκρασίας είναι ένα κλασικό παράδειγμα μιας χρόνιας κλιματικής επίπτωσης. Η γεωργία υφίσταται το κύριο βάρος αυτών των επιδράσεων. Εκτιμάται ότι, λόγω αύξησης της θερμοκρασίας, θα παρατηρηθεί μέση μείωση της στρεμματικής απόδοσης κατά 15%. Ηδη οι μεγάλες γεωργικές εταιρείες αναζητούν προμηθευτές σε πιο βόρειες περιοχές, για να προσαρμοστούν στις αυξανόμενες θερμοκρασίες που καταγράφονται στις νότιες περιοχές. Ειδικές καλλιέργειες υψηλής αξίας όπως τα αμπέλια και τα φρούτα, είναι ακόμα πιο ευαίσθητες στη θερμοκρασία. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα των αμυγδάλων, μια εξαιρετικά εξαρτώμενη από το νερό καλλιέργεια, που απειλείται από τη ξηρασία και των ροδάκινων, που καταστρέφονται λόγω του ζεστού χειμώνα.
Τα ζώα είναι επίσης ευαίσθητα στη θερμότητα και η διαχείριση της θερμοκρασίας τους αποτελεί σημαντικό επιχειρηματικό κόστος. Παρόλο που είναι δυνατό να ψύχονται τα θηλαστικά όπως οι αγελάδες ή οι χοίροι, μέσω της συνεχούς ύγρανσής τους με ψεκασμό νερού, τα κοτόπουλα είναι πιο δύσκολα να δροσιστούν. Η παροχή κλιματισμού για μεγαλύτερες περιόδους κάθε χρόνο έχει πείσει μερικούς μεγάλους παραγωγούς κοτόπουλων στις ΗΠΑ, να σκεφτούν τη μετακίνηση των ζωικών δραστηριοτήτων τους στον βορρά.
Η θερμότητα επηρεάζει επίσης την ικανότητα των ανθρώπων να κάνουν τις δουλειές τους αποτελεσματικά και καλά. Ενας σημαντικός οικονομικός αντίκτυπος στην οικονομία από την ανεξέλεγκτη αλλαγή του κλίματος είναι η μείωση της παραγωγικότητας της εργασίας λόγω της αύξησης των θερμοκρασιών. Αυτό είναι πιο εμφανές σε δραστηριότητες όπου οι εργαζόμενοι πρέπει να περάσουν ώρες έξω, όπως στις κατασκευές, στη γεωργία και σε ορισμένες περιπτώσεις στις μεταφορές και στη μεταποίηση. Οι ακραίες θερμοκρασίες στις ΗΠΑ έχουν ήδη επηρεάσει τις κατασκευαστικές εργασίες στα νοτιοδυτικά, όπου οι επισκευές οδικών αξόνων γίνονται όλο και περισσότερο τη νύχτα, με αποτέλεσμα πολλές υπερωρίες και πρόσθετο κόστος φωτισμού. Φυσικά η «αγορά» ψάχνει τις λύσεις. Ηδη αναπτύσσεται ένα στέλεχος ανθεκτικών στη θερμότητα κοτόπουλων από το Πανεπιστήμιο του Delaware, ενώ ο τομέας της γεωργίας βασίζεται εδώ και πολύ καιρό σε γενετικά τροποποιημένους σπόρους για να αντέξει τις δύσκολες κλιματικές συνθήκες.
Αλλά και ο τουρισμός δεν μένει ανεπηρέαστος από την κλιματική αλλαγή. Η μεγάλη φωτιά στη Ρόδο έδειξε πόσο ευαίσθητη είναι η δραστηριότητα στην αλλαγή των κλιματολογικών συνθηκών. Οι εικόνες που μεταφέρθηκαν στα βρετανικά σπίτια, με τους τουρίστες να μετακινούνται όπως οι άνθρωποι που προσπαθούν να γλιτώσουν από τον πόλεμο, σίγουρα θα επηρεάσει τις μελλοντικές τους αποφάσεις. Αλλά και ο χειμερινός τουρισμός πλήττεται σχεδόν ανεπανόρθωτα. Οι επιστημονικές προβλέψεις δείχνουν ότι οι περίοδοι «χαμηλού χιονιού» είναι τώρα μια χρόνια κατάσταση που θα επιδεινωθεί και αυτό έχει κλιμακωτές συνέπειες. Στις περιοχές αυτές, το θερμότερο κλίμα προκαλεί μολύνσεις από σκαθάρια του φλοιού του πεύκου οι οποίες ήδη έχουν καταστρέψει έναν τεράστιο αριθμό δέντρων. Οταν οι χειμώνες είναι θερμότεροι, τα παράσιτα καταστρέφουν τα δέντρα, αφήνοντας τα δάση ερημωμένα. Αυτό θέτει τις ορεινές κοινότητες σε κίνδυνο πυρκαγιάς.
Η αλλαγή του κλίματος επηρεάζει επίσης τις μόνιμες υποδομές, συμπεριλαμβανομένων των αγωγών και των θεμελίων και αυτό με τη σειρά εκτινάσσει το ύψος των δημόσιων δαπανών. Ταυτόχρονα οι ολέθριες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία (αύξηση των χρόνιων νοσημάτων, ασθένειες που συνδέονται με την έλλειψη τροφίμων και νερού, πανδημίες…) θα επιφέρουν σαρωτικές αλλαγές στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και υγείας, που θα βασίζονται στους αποκλεισμούς όλων εκείνων που δεν μπορούν να πληρώσουν για την ίαση.
Η ανθρωπότητα καταναλώνει τους πεπερασμένους πόρους του πλανήτη με έναν μη βιώσιμο ρυθμό. Το 2013, η ανθρωπότητα απαιτούσε το ισοδύναμο περίπου 1,5 γης για την παραγωγή των αγαθών και των υπηρεσιών που απαιτεί ο τρόπος της ζωής μας σε ένα χρόνο για να απορροφήσει τις συνεπακόλουθες εκπομπές CO2 και άλλων αερίων του θερμοκηπίου. Αν οι μετριοπαθείς προβλέψεις των Ηνωμένων Εθνών για την αύξηση του πληθυσμού και της κατανάλωσης είναι σωστές, θα χρειαζόμαστε δύο γαίες πριν από το 2050. Και αυτό δεν υπολογίζει καν την υπέρβαση που επιδεινώνεται, καθώς η αυξημένη πίεση στα οικοσυστήματα καθιστά τη γη λιγότερο παραγωγική και το νερό λιγότερο διαθέσιμο. Κάποια οικοσυστήματα θα καταρρεύσουν, ακόμα και πριν εξαλειφθεί τελείως ένας συγκεκριμένος πόρος.
Στη γεωπολιτική, οι επιπτώσεις προβλέπονται καταιγιστικές. Σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, μια αύξηση της τοπικής θερμοκρασίας μισού βαθμού Κελσίου μεγαλώνει κατά 10% έως 20% τον κίνδυνο θανατηφόρων συγκρούσεων.
Το σίγουρο είναι ότι οι εξουσίες έχουν έτοιμο το σχέδιο για την επόμενη μέρα. Από αυτό θα απουσιάζει το «συλλογικό» καθώς η αντιμετώπιση των δεινών θα μετατραπεί σε ατομική υπόθεση. Αν σε αυτό το δυστοπικό σενάριο προστεθούν και οι δυνατότητες (τεχνητή νοημοσύνη, μεγάλα δεδομένα, υπερυπολογιστές…) των εξουσιών για προληπτική καταστολή, τότε εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο χρόνος κυλά σε βάρος των αδύναμων.
* Δημοσιογράφος, συγγραφέας
