Επιλογή ρόλου

Ο υπουργός Εξωτερικών του Τρούμαν συνήθιζε να λέει ότι η Βρετανία έχασε μια αυτοκρατορία και ακόμη ψάχνει να βρει έναν ρόλο. Το 1956, μετά το φιάσκο της αγγλογαλλικής εισβολής στο Σουέζ, η Βρετανία έκρινε πως ο μόνος ρόλος που μπορούσε να διαδραματίσει δεν ήταν άλλος από την αυτόματη πρόσδεση στις επιλογές των ΗΠΑ.

Πολύ μεγαλύτερη χρονική διάρκεια είχε η περιπλάνηση της Τουρκίας μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου το 1989-91.

Πρώτο πεδίο αναζήτησης νέου ρόλου για την Αγκυρα, με τις ευλογίες των ΗΠΑ, υπήρξαν τα Βαλκάνια και η πρώην ΕΣΣΔ και πιο συγκεκριμένα τα Βαλκάνια και η Κεντρική Ασία.

Ποιος θυμάται σήμερα τη ζώνη επιρροής της Τουρκίας από την Αδριατική μέχρι το Σινικό Τείχος που ονειρεύτηκε ο Οζάλ;

Πολύ γρήγορα, αντί της κατοχύρωσης ενισχυμένου ρόλου στον σχεδιασμό των ΗΠΑ, η Τουρκία έμοιαζε να απειλείται από την αμερικανική πολιτική στο Κουρδικό, στο Ιράκ μετά το 1991 και στη Συρία μετά το 2014.

Μοναδική ευκαιρία έμοιαζε να είναι η εκλογή του Ομπάμα το 2008, που αποτόλμησε να διερευνήσει την πιθανότητα προσέγγισης των ΗΠΑ με το μετριοπαθές πολιτικό ισλάμ. Πολλοί έσπευσαν τότε να μιλήσουν για βαρύνοντα ρόλο της Τουρκίας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή πρώτη φορά μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1918.

Ο εμφύλιος της Συρίας το 2011 πρόβαλλε ως πεδίον δόξης λαμπρόν για τη συνεργασία ΗΠΑ – Τουρκίας που θα μετέτρεπε τη χώρα από προπύργιο του Ιράν στη Μέση Ανατολή σε προτεκτοράτο της Τουρκίας. Τα πράγματα δεν πήγαν καλά και όταν οι ΗΠΑ είδαν το καλοκαίρι του 2014 την προέλαση των Τζιχαντιστών, συμμάχησαν με τους Κούρδους της Συρίας.

Με την «αραβική άνοιξη» να έχει εκφυλισθεί σε «αραβικό χειμώνα» και το πολιτικό ισλάμ να μην έχει σαφείς διαχωριστικές γραμμές με τους φονταμενταλιστές, η Τουρκία του Ερντογάν έγινε από πλεονέκτημα βαρίδι για τις ΗΠΑ.

Στην υποτίμησή της στον αμερικανικό στρατηγικό σχεδιασμό για τη Μέση Ανατολή η Τουρκία αντέδρασε με την προσέγγιση με τη Μόσχα και την Τεχεράνη.

Οι ελιγμοί μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας από την Τουρκία είναι σαφώς οριοθετημένοι, καθότι και η Μόσχα όπως και η Ουάσινγκτον δεν επιθυμούν, για διαφορετικούς λόγους, εμπλοκή της Αγκυρας στη Συρία. Σήμερα ο Ερντογάν επιχειρεί να εξομαλύνει τις σχέσεις της Αγκυρας με τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και τη Δύση, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει εγκατάλειψη της ουδετερότητας που έχει υιοθετήσει μεταξύ Μόσχας και Κίεβου, αλλά ούτε και υποβάθμιση των στενών σχέσεων με το Ιράν.

Η μετάθεση της έγκρισης της ένταξης στο ΝΑΤΟ της Σουηδίας από τη Βουλή στην Αγκυρα καταδεικνύει και τη ρευστότητα των διεθνών ισορροπιών της Τουρκίας. Στην Αγκυρα βλέπουν την προσέγγιση με ΗΠΑ και Δύση ως εγγύηση των ισορροπιών που διαμορφώθηκαν τα τελευταία χρόνια.

Ενα είναι βέβαιο, ότι αποκλείεται για το ορατό μέλλον ολική επαναφορά της Τουρκίας στον ρόλο του προωθημένου φυλακίου των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στο μαλακό υπογάστριο της Μόσχας. Πρώτο δείγμα γραφής, η ψηφοφορία για την ένταξή της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ τον Οκτώβριο και πρόγευση σε λίγες μέρες στα όσα θα πει ο Ερντογάν στην επέτειο των εκατό ετών από την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης.