Στις 2 Ιουνίου, στις εξετάσεις της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, οι υποψήφιοι των Πανελληνίων στα ΓΕΛ ήρθαν αντιμέτωποι με τρία κείμενα, στα οποία αναπαράγεται το μοτίβο της ευθύνης της ανθρώπινης φύσης. Στο πρώτο κείμενο, συναντάμε το εξής: «[Δ]εν υπάρχει στην ιστορία της ανθρωπότητας διαρκέστερη και διαστροφικότερη καθυπόταξη ανθρώπων από αυτή που υπέστησαν οι γυναίκες από τους άντρες […] Αρχίζοντας από τον Αριστοτέλη […]».
Η ανάδειξη του υπό συζήτηση άξονα συνδέεται, δηλαδή, με την προφανή διαπίστωση ότι η βία προέρχεται από την ανθρώπινη φύση, ένα αφήγημα που από τους κλασικούς χρόνους οδήγησε στη γυναικεία υποτέλεια. Σε αυτό το πλαίσιο, το δεύτερο κείμενο – συνέντευξη της Μπελίντα Κανόν [Belinda Cannone], όπως δόθηκε στο «Βήμα» στις 28.05.2023, υποστηρίζει ότι, αντιτιθέμενη στην πατριαρχία, η Σιμόν ντε Μποβουάρ μαχόταν για την ισότητα ανδρών και γυναικών, αντιμετωπίζοντάς τους «ως άτομα, ως ανθρώπους».
Το τρίτο και τελευταίο κείμενο έρχεται να αναδείξει ότι, σε τελική ανάλυση, η πατριαρχία δεν είναι παρά η εξουσία που ασκείται στον άνθρωπο, αφού και ο ήρωας του κειμένου καλείται «να φαν[εί] άντρας και να π[ε]ι την αλήθεια στην Αντριάνα –μα είναι τώρα όνομα αυτό για γυναίκα; […] Γιατί πάνε κιόλας τρεις βδομάδες που [τον] έδιωξαν από τη δουλειά». Το σημαίνον, λοιπόν, και ο λόγος επιλογής των κειμένων –ακόμη και εν αγνοία τουλάχιστον των δύο άλλων συγγραφέων– είναι απολύτως σαφής και ξεκάθαρη επιλογή της υιοθέτησης της έννοιας της ανθρώπινης φύσης. Κατά συνέπεια, η εξαφάνιση της πατριαρχίας είναι η εξαφάνιση της ανθρώπινης διαστροφής, ενώ ο ρόλος του κράτους και των ειδικών του είναι η εκτροφή μιας αλήθειας πέρα από τη γυναικεία ταυτότητα.
Ετσι, το κείμενο της Κανόν γίνεται ο άξονας μιας ερμηνείας σύμφωνα με την οποία, από τη μια πλευρά, αναδεικνύεται η βία με όρους μιας γραμμικής συνέχειας και, μάλιστα, εν έτει 2023, αυτή η «βία» έχει εκδημοκρατιστεί, αποζητώντας από τον άνδρα να συμμετέχει περισσότερο στις «γυναικείες» ασχολίες, παρακάμπτοντας πλήρως την ιστορία μιας εξουσίας καταστολής και αποικιοκρατικής διακυβέρνησης πάνω στη ζωή σε είδη, η οποία με τη σειρά της υποβίβαζε και υποβιβάζει συνεχώς κάποια άτομα, πληθυσμούς, στρώματα και ομάδες σε βιομάζα, ως σώμα, ως αλήθεια, ως μνήμη. Αντιθέτως, αυτή η ομογενοποίηση εντός του όρου «άνθρωπος» οδηγεί την Κανόν να στιγματίσει ως αιτία της μη επίλυσης της πατριαρχίας την εμμονή μιας ιδεολογίας.
Οπως διαβάζουμε, «[Σ]τον 21ο αιώνα, και κυρίως μετά το 2010, βλέπουμε την ανάδειξη […] ενός [νεοφεμινιστικού] ρεύματος που επιμένει στις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, τις οποίες θεωρεί αγεφύρωτες. […][Με δυο λόγια], πρόκειται για ιδεολογία που εκφράζεται ως “πάθος για θυματοποίηση”». Και εδώ η επιλογή των όρων από την Κανόν δεν είναι τυχαία, μιας και με τον όρο του θύματος η κυρίαρχη τάξη μεταφέρει το βάρος από τον καπιταλισμό στον άνθρωπο, στο μανιακό θύμα. Ο νεοφιλελευθερισμός, κάτω από την εμμονή –ή, ακόμα καλύτερα– κάτω από την ψευδαίσθηση μιας ψυχικά ευάλωτης ζωής, νομιμοποιείται να απαιτήσει την ερμηνεία της ίδιας της μνήμης, επιτυγχάνοντας έτσι να υπεξαιρέσει την αλήθεια του ίδιου του θύματος.
Οπως προσθέτει η Κανόν, απόρροια αυτού του ιδεολογικού ντετερμινισμού είναι ότι «η αλήθεια του καθενός [στις μέρες μας] θεωρείται αδιαμφισβήτητη». Κάτι που μας θυμίζει ότι ο Σίγκμουντ Φρόιντ κατεύθυνε την υστερική ασθενή του, λέγοντας στην ίδια: «Αυτό είναι που σας συνέβη, αυτό έγινε σε εσάς», όπως μας θυμίζει ο Ζακ Λακάν. Ετσι, η Κανόν αναφέρεται σε έναν κλασικό φεμινισμό, κοντολογίς σε μια σκέψη που έχει ταυτιστεί ως όρος με τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής και λατινικής λογοτεχνίας, φιλοσοφίας και ιστορίας, σε αντιπαράθεση ενός νέου φεμινισμού και άρα μη επαρκώς εξελιγμένου, αφού δεν εμπερικλείει τη σοφία των κλασικών χρόνων. Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, ο νεοφεμινισμός αντικαθιστά την αλήθεια μέσα από την ψευδαίσθηση της ταυτότητας-γυναίκα: «είμαι γυναίκα, αυτή είναι η ταυτότητά μου. Και, αυτομάτως, είμαι θύμα.
Είναι τόσο έντονος αυτός ο διάλογος περί θύματος ώστε ενίοτε το να είσαι θύμα γίνεται εύσημο, πρόκειται για ιδεολογία που εκφράζεται ως “πάθος για θυματοποίηση”». Εν ολίγοις, εν έτει 2023, η κυρίαρχη τάξη μετατρέπει την πατριαρχία από σύστημα που βασανίζει τη ζωή σε σύστημα αυτοπειθάρχησης, μέσω του οποίου φιλοδοξεί μέσω της κατασκευής του θύματος για πάθος να υποβιβάσει αυτή τη ζωή, ταυτότητα, γυναίκα και την αλήθεια της σε μια εμμονή-ψευδαίσθηση, την οποία το κράτος με τους ειδικούς της καλείται διαρκώς να ελέγχει καθολικά.
Το (νέο) φασιστικό διακύβευμα αφορά την έννοια του όμοιου ανθρώπου-σώματος-ψυχισμού, που καμιά ταυτότητα φύλου, φυλής, τάξης και αρτιμέλειας δεν εμποδίζει στην εξέλιξη, με αποτέλεσμα το κάθε τραύμα να συνιστά απλώς εμμονή ενός θύματος του πάθους. Σαφώς, με αυτόν τον τρόπο, ένα πολιτικό πρόβλημα ανάγεται σε βιολογικό, μέσα σε ένα σύστημα στο οποίο καλούνται να επιβιώσουν οι πιο ισχυροί και χαρούμενοι οργανισμοί, ανοίγοντας την πόρτα διάπλατα σε μια εξουσία κοινωνικού δαρβινισμού, που έχει στόχο την ίδια την αλήθεια.
*Δρ Ιστορίας Πανεπιστήμιο Οξφόρδης, μετ. ερευν. ΠΤΔΕ, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
