Ο κομματικός ανταγωνισμός είναι μια περίπλοκη δυναμική διαδικασία που συνεχώς εξελίσσεται. Οι συσχετισμοί δεν μένουν αναλλοίωτοι μέσα στον χρόνο.
Η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ δεν ήρθε σαν κεραυνός εν αιθρία, αλλά το μέγεθός της ήταν. Αν και το αποτέλεσμα έχει πολλές αιτίες και δεν έχει υπάρξει ούτε ο χρόνος αλλά ούτε αξιόπιστα δεδομένα ακόμα για να γίνει μια σωστή αποτίμηση αποτελέσματος, η πολιτική επιστήμη μάς παρέχει σχήματα ανάλυσης που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε.
Σύμφωνα με τον Laver, ο οποίος προσπάθησε μέσω της υπολογιστικής επιστήμης να περιγράψει όλες τις κινήσεις των κομμάτων σε όλα τα εκλογικά συστήματα, υπάρχουν τέσσερις θεμελιώδεις πολιτικές τακτικές:
1. Συσσωρευτής (Aggregator): Υιοθέτησε τη «μέση» θέση των τωρινών σου ψηφοφόρων σε κάθε διάσταση της πολιτικής.
2. Κυνηγός (Hunter): Αύξησε η προηγούμενη κίνηση την εκλογική επιρροή σου; Αν ναι, συνέχισε σε αυτήν την κατεύθυνση. Αν όχι, κάνε στροφή 180 μοιρών.
3. Αρπακτικό (Predator): Παρατήρησε το μέγεθος της επιρροής σου. Εάν είσαι το μεγαλύτερο κόμμα, μην κουνηθείς στον πολιτικό χώρο. Αν όχι, άρχισε να κινείσαι προς το μεγαλύτερο κόμμα.
4. Ακίνητος (Sticker): Μην αλλάζεις ποτέ πολιτική θέση.
Ο ΣΥΡΙΖΑ μετά τις εκλογές του 2019 φαινομενικά υιοθέτησε τη δεύτερη τακτική, την τακτική του κόμματος-κυνηγού, εκκινώντας πιθανολογώ από μια καταστροφική υπόθεση. Οτι οι πολίτες που επέλεξαν τον ΣΥΡΙΖΑ τον Ιούλιο του 2019, μετά από μία κυβερνητική θητεία, θα τον επέλεγαν ξανά το 2023. Είτε μπαίνοντας στη λογική της στρατηγικής ψήφου, είτε επειδή θεωρήθηκε ότι ο δικομματισμός είχε αποκατασταθεί, οι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ θεωρήθηκαν δεδομένοι. Εστω και εάν υπήρχαν έρευνες που υποδείκνυαν κάτι διαφορετικό.
Πολλά παραδείγματα θα μπορούσαν να αναφερθούν που ταιριάζουν με την εκλογική τακτική που επέλεξε ο ΣΥΡΙΖΑ αλλά λόγω της χρονικής στιγμής και του περιορισμού του χώρου δεν είναι της παρούσης.
Ο ΣΥΡΙΖΑ θα έπρεπε να λειτουργήσει ως ένα κόμμα-μαγνήτης. Ενας συσσωρευτής αγωνιών, συνθέτης πολιτικών θέσεων και απόψεων μεταξύ του εκλογικού σώματος που εκπροσωπούσε και του εκλογικού σώματος που στόχευε να εκπροσωπήσει. Να ερευνούσε και να ανέλυε τα χαρακτηριστικά των ψηφοφόρων του δίνοντας προτεραιότητα στις κοινωνικές συμμαχίες και όχι στις πολιτικές.
Σε αυτό το σημείο πρέπει να εξηγηθεί η έννοια του μεσαίου χώρου. Είναι άλλο πράγμα ο μεσαίος χώρος που αναφέρεται στην κοινωνία και είναι άλλο ο μεσαίος χώρος που αναφέρεται στην πολιτική. Η μεσαία τάξη είναι μια κοινωνικοοικονομική ομάδα που εμπίπτει μεταξύ των ανώτερων και κατώτερων τάξεων. Ο ακριβής ορισμός της «μεσαίας τάξης» μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με παράγοντες όπως το εισόδημα, το επάγγελμα, το επίπεδο εκπαίδευσης και η κοινωνική θέση.
Από την άλλη πλευρά, ο μέσος ψηφοφόρος είναι μια στατιστική έννοια που αντιπροσωπεύει το άτομο που βρίσκεται ακριβώς στο μέσον του ιδεολογικού φάσματος ενός εκλογικού σώματος. Πολλοί αναλυτές ταυτίζουν τις δύο έννοιες ή υποθέτουν ότι συμπεριφέρονται πολιτικά ταυτόσημα, κάτι τέτοιο όμως δεν προκύπτει μαθηματικά.
Η θολή εικόνα που εξέπεμψε ο ΣΥΡΙΖΑ κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της αδυναμίας των στελεχών του να αντιμετωπίσουν την κυριαρχία της Νέας Δημοκρατίας στον δημόσιο λόγο, αλλά κυρίως είναι αποτέλεσμα της θολής στόχευσης του ΣΥΡΙΖΑ γενικά. H μονόπλευρη επένδυση στον πολιτικό μεσαίο χώρο, αγνοώντας τον κοινωνικό, ενίσχυσε τη σύγχυση.
Απαιτείται σοβαρή έρευνα των «φυλών» του εκλογικού σώματος με δομημένα ερωτηματολόγια από τον χώρο της ψυχολογίας, της κοινωνιολογίας αλλά και της πολιτικής επιστήμης, ποιοτικές έρευνες χαρτογράφησης της κοινωνίας και ανάλυσής της για να διαπιστωθεί η έκταση της ματαίωσης, η κρίση αξιοπιστίας και η διάχυση του ατομισμού, με την υπόθεση πλέον ότι λαμβάνει κυρίαρχα χαρακτηριστικά. Ο Αλέξης Τσίπρας έχει δίκιο όταν ισχυρίζεται «ούτε Αριστερά, ούτε Κέντρο, σοβαρότητα» αλλά αυτό προϋποθέτει ότι η έρευνα δεν είναι εργαλείο μέτρησης της διαφοράς των δύο κομμάτων, αλλά εργαλείο ανάλυσης της κοινωνίας.
Ο ΣΥΡΙΖΑ διαθέτει το επιστημονικό προσωπικό και τον φορέα να επεξεργαστεί τέτοιου είδους αναλύσεις, δεν έχει όμως χρόνο πλέον. Αναφέρομαι στον ΣΥΡΙΖΑ ως υποκείμενο, με την έννοια του συλλογικού υποκειμένου, καθώς οι ευθύνες είναι συλλογικές.
*Πολιτικός αναλυτής
