Πανάκριβη νομιμότητα

Οι Ελληνες δεν είναι ουρανοκατέβατοι. Αν και έχω πολλές αμφιβολίες ότι καταγόμαστε απευθείας από τους αρχαίους Ελληνες, μιας και μυριάδες κατακτητές πέρασαν από τα μέρη μας, είμαι βέβαιος ότι έχουμε άμεση σχέση με τους Ελληνες της Επανάστασης του ’21. Ο Γάλλος περιηγητής Εντμοντ Αμπού μάς συνδέει με γλαφυρό τρόπο με τους κοντινότερους προγόνους μας, όταν στα 1852 γράφει: «φτωχοί και κακοπληρωμένοι, δεν μπορείς να τους ζητάς να είναι και έντιμοι». Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι σήμερα είμαστε πλούσιοι, καλοπληρωμένοι και έντιμοι, χωρίς να τον πάρουν με τις πέτρες;

Η νομιμότητα είναι η γραπτή απόδειξη και η κατάληξη της ηθικής εντιμότητας. Σίγουρα δεν προκύπτει από τον θεό ή από τη διάνοια ενός νομοδιδάσκαλου, όπως ο Ρωμαίος Ουλπιανός ή ο Ελλην Ευάγγελος Βενιζέλος. Η εντιμότητα ως ηθική στάση και η νομιμότητα ως η πρακτική της εξάσκηση είναι το απόσταγμα μιας συνεχώς συνδιαλέγουσας κοινωνίας, όχι σχέδια επί χάρτου μιας ελίτ νομομαθών και πολιτικών, εντελώς αποκομμένης από συμβιωτικές κοινωνίες που αυτοπροσδιορίζουν το δικό τους «αγαθό» και του τρόπου που θέλουν να κυβερνηθούν. Αν προσπαθήσεις να επιβάλεις τη νομιμότητα διά της βίας (εφορία, δικαστήρια, αστυνομία κ.ά.), χωρίς την ηθική συγκατάθεση της εντιμότητας, τότε γεννιέται ένας κράτος όπως το ελληνικό.

Οποιος στην Ελλάδα προσπαθεί να είναι νόμιμος –μιλώ για την οικονομική συνέπεια απέναντι στο κράτος–, θα βρεθεί αργά ή γρήγορα σε αδιέξοδο. Κι αυτό γιατί, είτε με την πρόφαση της οικονομικής δικαιοσύνης είτε εξαιτίας της απαίτησης, υποτίθεται, των πολιτών για εκσυγχρονισμό των δημόσιων υποδομών και παροχών, το κράτος επιβάλλει φόρους, εισφορές και χαράτσια. Φυσικά, στο τέλος τον λογαριασμό τον πληρώνουν οι πιο αδύναμοι, τόσο με τους έμμεσους φόρους της καθημερινότητας όσο και με τον φόρο εισοδήματος, και έτσι το να κλέψεις την εφορία και το κράτος δεν θεωρείται παρανομία, αλλά μια λύση επιβίωσης.

Το κράτος είναι οι ανάγκες μας. Καλά σχολεία, νοσοκομεία, ασφάλεια, στρατός, δημόσια έργα, μοιάζουν καλοί λόγοι για να πληρώνουμε φόρους. Στην πραγματικότητα, είναι προφάσεις για να απορροφούν πόρους από την κοινωνία και τους πολίτες, πράγμα που εξηγεί την απαξίωση των δημόσιων παροχών στη συνείδηση των περισσοτέρων, την παράλογη εξύμνηση του ιδιωτικού παράγοντα, τον αδιανόητο πλουτισμό ελάχιστων εργολάβων και επιχειρηματιών. Από την άλλη, τα κόμματα διαγκωνίζονται για το καλύτερο σχέδιο ή την εντιμότητα των στελεχών τους, την ώρα που οι πολίτες μηχανεύονται μονίμως τρόπους για να βγάλουν τον μήνα.

Το κράτος είναι τα προσωπικά συμφέροντα. Η ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, με τα χιλιάδες αδήλωτα ευρώ στο σπίτι της, μοιάζει σταγόνα στον ωκεανό των προσωπικών μας συμφερόντων. Από την άλλη, εμείς οι απλοί πολίτες, αδυνατώντας να ανταποκριθούμε στην περιβόητη νομιμότητα, μαθαίνουμε να την παρακάμπτουμε. Ο Ελληνας δεν είναι φύσει παράνομος. Είναι θέσει αντι-νόμιμος, δηλαδή, προσπαθώντας να ζήσει με σχετική αξιοπρέπεια, παρακάμπτει τον νόμο.

Το κράτος είμαστε όλοι. Αλλοι σε καλές θέσεις, άλλοι εκτός. Οι κρατούντες και οι έχοντες προφασίζονται τη νομιμότητα, ενώ στην πραγματικότητα η ηθική όλων μας επικροτεί την κλοπή δημοσίου χρήματος, είτε μέσω μη πληρωμής φόρων είτε με «απευθείας αναθέσεις» έργων σε εταιρείες με εργοδότη το Δημόσιο, που είναι και της μόδας. Εφόσον αγνοούμε συστηματικά τους υπάρχοντες νόμους, τι μας πείθει ότι οι νέοι θα έχουν διαφορετική τύχη;

Υπό αυτές τις συνθήκες, ας μην ηθικολογούμε περί της αξίας της νομιμότητας σε μια εύρυθμη κοινωνία και άλλα τέτοια κοινότυπα και να αποδεχτούμε επιτέλους ότι η τρέχουσα κατάσταση είναι η καλύτερη δυνατή. Γιατί, αν δεν το δεχόμαστε, θα πρέπει να αναθεωρήσουμε τι εστί εντιμότητα, φτώχεια, κακοπληρωμένος, ώστε αυτές οι καταστάσεις να βελτιωθούν με αληθινούς νόμους και όχι μόνο με γραπτές διακηρύξεις, όπως λειτουργούν οι νόμοι σήμερα. Αν πάλι δεν μπορούμε να τα αναθεωρήσουμε, ας αφεθούμε στον ενορχηστρωμένο πάταγο των ελληνικών πανηγυριών (σύμφωνα πάντα με τον περιηγητή), όπου σε πνεύμα πλήρους ισότητας ο ένας πιάνει το χέρι του άλλου στον Ικαριώτικο, ξεχνώντας την αδικία, τους φόρους και τη διαφθορά.

*Αναισθησιολόγος-εντατικολόγος, υποψήφιος διδάκτορας ΕΚΠΑ