Στην πιο άγονη εποχή για το Κυπριακό, οι ειδήσεις από τα κατεχόμενα μας ξυπνούν από τον μακρύ λήθαργο. Τα προοδευτικά τουρκοκυπριακά κόμματα που στηρίζουν την ομοσπονδιακή επανένωση της Κύπρου πέτυχαν σημαντικά εκλογικά κέρδη στις τοπικές εκλογές. Εξέλεξαν δημάρχους στα τρία μεγαλύτερα αστικά κέντρα στα κατεχόμενα (Λευκωσία, Αμμόχωστος, Κερύνεια). Η τουρκοκυπριακή αντιπολίτευση γίνεται ξανά το αντίπαλο δέος προς τους εθνικιστές και την πολιτική του Ερσίν Τατάρ για δύο κράτη.
Πρόκειται για την πρώτη ισχυρή αμφισβήτηση της διχοτομικής πολιτικής από τον Οκτώβριο του 2020, όταν η Τουρκία μεθόδευσε την απομάκρυνση του Μουσταφά Ακιντζί. Ενα συμπαγές ρεύμα διαφωνεί με τον οριστικό διαχωρισμό της Κύπρου. Απορρίπτει την ενσωμάτωση με την Τουρκία. Είναι η αρχή μιας νέας άνοιξης για την Κύπρο;
Ο νέος Ακιντζί
Στη Λευκωσία, ο σοσιαλδημοκράτης Μεχμέτ Χαρμαντζί πέτυχε σαρωτική νίκη και τρίτη συνεχή θητεία στη δημαρχία. Ανήκει στο Κόμμα Κοινοτικής Δημοκρατίας TDP που ίδρυσε ο Ακιντζί. Τις τελευταίες εβδομάδες ο Ακιντζί άφησε για λίγο τη συγγραφή των απομνημονευμάτων του και βγήκε ξανά στη μάχιμη πολιτική δίπλα στον Χαρμαντζί για να επανεκλεγεί. Ο Χαρμαντζί φαίνεται ικανός να ηγηθεί ενός πολυσυλλεκτικού κινήματος και να διεκδικήσει την ηγεσία των Τουρκοκυπρίων σε δύο χρόνια.
Στην Αμμόχωστο, o Σουλεϊμάν Ουλουτσάι του κεντροαριστερού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος CTP επικράτησε έναντι του Κόμματος Εθνικής Ενότητας UBP του Τατάρ. Στηρίζει την ομοσπονδιακή επίλυση και με το CTP πίσω του αντιδρά στις μονομερείς ενέργειες για τον εποικισμό της Αμμοχώστου. Στην Κερύνεια κέρδισε επίσης ο υποψήφιος του CTP Μουράτ Σεγκιούλ, εκτοπίζοντας το UBP. Ισχυρή παρουσία είχε επίσης ο υποψήφιος του TDP Ζεκί Τσελέρ.
Το υπαρξιακό ζήτημα
Οι Τουρκοκύπριοι ψηφοφόροι βλέπουν τα αδιέξοδα να πολλαπλασιάζονται εξαιτίας του άλυτου Κυπριακού: οικονομική εξουθένωση, πολιτιστική «απορρόφηση». Το ζήτημα είναι πλέον υπαρξιακό, αφορά την κοσμική τους ταυτότητα. Το CTP εκτιμάται ότι σε κομματικά ποσοστά έφτασε το 40%. Μαζί με το TDP και άλλα μικρά αριστερά κόμματα αποτελούν δυνητικά τον κορμό ενός πλειοψηφικού ρεύματος των Τουρκοκυπρίων υπέρ της Ομοσπονδίας. Ποιος θα εργαστεί όμως για να δημιουργηθεί ξανά η ευκαιρία; Οι Ελληνοκύπριοι θα κάνουν κάτι μετά τις προεδρικές τον Φεβρουάριο;
Λίγοι γνωρίζουν ότι αυτές οι ημέρες των γιορτών παραπέμπουν τους Τουρκοκύπριους στις πιο εφιαλτικές τους θύμησες πριν από 60 χρόνια, τα «ματωμένα Χριστούγεννα» του ’63. Τότε, μόλις 3 χρόνια μετά την Ανεξαρτησία, ξέσπασαν βίαιες συγκρούσεις μεταξύ των δύο Κοινοτήτων, οι «φασαρίες», λένε οι παλαιότεροι. Εκατοντάδες ήταν τα θύματα μεταξύ αμάχων, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν Τουρκοκύπριοι. Τι δυναμίτιζε συνεχώς τις σχέσεις Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων και έφτασαν στα άκρα; H πρόνοια του Συντάγματος του 1960 για ίδρυση ξεχωριστών δήμων στις μεγάλες πόλεις, ενός ελληνοκυπριακού δήμου και ενός τουρκοκυπριακού. Η ελληνοκυπριακή ηγεσία δεν δέχτηκε την πρόνοια και οι σχέσεις των δύο Κοινοτήτων σταδιακά εκτροχιάστηκαν. Σήμερα, όμως, όλοι ξέρουν: αυτά ήταν μια παρωνυχίδα σε σύγκριση με όσα συνέβησαν από την τραγωδία του ’74 και εντεύθεν.
Αχτίδα φωτός
Στο απόλυτο αδιέξοδο των τελευταίων 6 ετών, υπάρχει μια αχτίδα φωτός. Βγήκε περιέργως μέσα από τις… δομές διοίκησης που δημιούργησαν οι Τουρκοκύπριοι, αυτό που ονομάζουμε ψευδοκράτος. Εκλέγουν, ως γνωστόν, σε «προεδρικές» εκλογές τον ηγέτη τους που είναι ο αναγνωρισμένος συνομιλητής των Ελληνοκυπρίων στον ΟΗΕ. Ετσι εξέλεξαν τον Μεχμέτ Αλί Ταλάτ (2005) και τον Μουσταφά Ακιντζί (2015). Ετσι εκλέγουν και τον Χαρμαντζί το 2022.
Από το 2017 η Ελληνοκυπριακή Κοινότητα είναι έρμαιο του λαϊκισμού της ηγεσίας της. Κανείς δεν ξέρει τι θα γίνει με το Κυπριακό. Οι Ελληνοκύπριοι αφέθηκαν χαμένοι στη… μετάφραση για το τι σημαίνει Ομοσπονδία, αποκεντρωμένη ή μη. Οι προεδρικοί υποψήφιοι ζητούν να επιστρέψουν σε συνομιλίες με βάση το Πλαίσιο Γκουτέρες, δηλαδή τα έξι σημεία-κατευθύνσεις που έθεσε ο γενικός γραμματέας στο Κραν Μοντανά για να υπογραφεί στρατηγική συμφωνία. Τόσο καιρό, όμως, ο πρόεδρος Αναστασιάδης και οι συνεργάτες του έλεγαν ότι τα έξι σημεία χάθηκαν στα πρακτικά των συνομιλιών και είχαν λάθος ημερομηνίες. Η πικρή αλήθεια είναι ότι για όλο αυτό το χάος την πιο βαριά ευθύνη φέρει ο Ν. Αναστασιάδης και όσοι ήταν δίπλα του και τον υπηρετούσαν. Οχι μόνο αδιαφόρησαν για τις συνέπειες της διάλυσης των συνομιλιών, αλλά υπονόμευσαν και τους προοδευτικούς Τουρκοκύπριους. Ετσι, εξόντωσαν τον εκ Λεμεσού συνομιλητή τους Μ. Ακιντζί, που ήταν ο πιο έγκυρος και ειλικρινής για να φτάσουν σε συμφωνία.
Το ιστορικό σφάλμα
Η ελληνοκυπριακή ηγεσία για δεκαετίες κάνει συνεχώς το ίδιο σφάλμα, να παραγνωρίζει τις σχέσεις της με τους Τουρκοκύπριους. Τη δεκαετία του ’60 δεν τους ήθελε να αντλήσουν μαζί τα οφέλη του νεοσύστατου κυπριακού κράτους, αλλά προωθούσε «ένωση» με την Ελλάδα. Οταν κατάλαβε το λάθος ήταν αργά. Μετά το ’74 και μέχρι και πρόσφατα είναι αμφίβολο για τον ΟΗΕ, ύστερα από τόσους γύρους συνομιλιών, αν η ελληνοκυπριακή ηγεσία αποδέχεται την πολιτική ισότητα σε κρίσιμα θέματα πολιτικής, ώστε να αποφασίζει με τους Τουρκοκύπριους με βάση τη συναίνεση.
Οι Ελληνοκύπριοι δεν μέτρησαν ποτέ με πληρότητα τη δυναμική της συνεργασίας και της εμπιστοσύνης. Την περίοδο 2000-2004 η ηγεσία τους άφησε τους Τουρκοκύπριους μόνους στους δρόμους να διαδηλώνουν κατά χιλιάδες υπέρ του σχεδίου του ΟΗΕ και της ταυτόχρονης ένταξης στην Ε.Ε. Το ίδιο επανέλαβε ο Ν. Αναστασιάδης και την περίοδο 2015- 2020, αφήνοντας στο τέλος μόνο τον Μ. Ακιντζί να υπερασπίζεται την ομοσπονδιακή επανένωση απέναντι στην εξαγριωμένη Τουρκία. Πίσω από τις πλάτες του, συζητούσε με τον Τσαβούσογλου για δύο κράτη.
Προεδρικές με ερωτηματικά
Ο νέος πρόεδρος της Κύπρου θα εκλεγεί τον Φεβρουάριο και θα ζητήσει επανάληψη των συνομιλιών υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Ολοι ξέρουν, όμως, ότι ο γενικός γραμματέας θα ανταποκριθεί ξανά, μόνο αν το αίτημα έρθει από κοινού από τις δύο Κοινότητες. Η ηγεσία των Ελληνοκυπρίων μπορεί να εκλάβει το θετικό αποτέλεσμα των τουρκοκυπριακών τοπικών εκλογών ως SOS. Χωρίς την Τουρκοκυπριακή Κοινότητα, ο νέος Κύπριος πρόεδρος θα βρει μπροστά του την Τουρκία. Αν δεν σκεφτεί διαφορετικά, το διχοτομικό status quo δεν θα είναι καθόλου βολικό, μπορεί δε να αποβεί και μοιραίο στη θητεία του. Ηδη το πρόβλημα παράγει εντάσεις στη θάλασσα, τη νεκρά ζώνη, στο Βαρώσι. Το φυσικό αέριο μπορεί να μείνει για πάντα στον βυθό – ήδη χάθηκαν 15 χρόνια. Η πληθυσμιακή ισορροπία στο νησί ανατρέπεται. Μόνο μια συμφωνία ομοσπονδιακής επανένωσης μπορεί να διασφαλίσει την πολιτική σταθερότητα και την οικονομική ευημερία του νησιού. Οι Τουρκοκύπριοι μίλησαν δυνατά. Οι Ελληνοκύπριοι τι θα απαντήσουν;
*Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου
-320x213.jpg)
