Καπαμάς… με συνταγή Αριστοφάνη

Από τα στοιχεία της Eurostat για το 2021, στην Ε.Ε. 95,4 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Ο αριθμός αυτός ισοδυναμούσε με το 21,7% του πληθυσμού της Ε.Ε. Για την ίδια χρονιά ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού ήταν υψηλότερος για τις γυναίκες παρά για τους άνδρες (22,7% έναντι 20,7%). Πάνω από το ένα πέμπτο (22,5%) του πληθυσμού της Ε.Ε. ζούσε σε νοικοκυριά με εξαρτώμενα παιδιά και βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού το 2021.

Η τρίτη χώρα, μετά τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, με πληθυσμό που υπερβαίνει το 1/4 του συνόλου (πάνω από το 25%) σε κατάσταση φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, είναι η Ελλάδα. Τον Σεπτέμβριο του 2022 ο πληθωρισμός της ευρωζώνης ήταν 9,9%, από 9,1% τον Αύγουστο. Ενα χρόνο νωρίτερα, το 2021, ο ρυθμός πληθωρισμού ήταν 3,4%. Ο πληθωρισμός της Ευρωπαϊκής Ενωσης ήταν 10,9% τον Σεπτέμβριο του 2022, από 10,1% τον Αύγουστο. Ενα χρόνο νωρίτερα, το ποσοστό ήταν 3,6%. Η Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του 2022 είχε πληθωρισμό 12,1%, δηλαδή ρυθμό μεταβολής των τιμών που υπερβαίνει τον μέσο όρο της ευρωζώνης και τον ευρωπαϊκό μέσο ρυθμό του 10,9%.

Σήμερα η κυβέρνηση Μητσοτάκη -που έκανε αντιπολιτευτική καριέρα υπερασπιζόμενη τη μεσαία τάξη- παρακολουθεί τις εξελίξεις της φτωχοποίησης. Ο στενός κύκλος γύρω από την οικογένεια είναι τόσο ξεκομμένος από την πραγματικότητα που, σχεδόν, υποστηρίζει ότι η μεσαία τάξη, στα όρια της οικονομικής κατάρρευσης, είναι η επιτομή της οικονομικής αποτυχίας και η κυρίως υπεύθυνη της τοξικότητας και της γκρίνιας. Η τύφλωση και η ακηδία του στενού κυβερνώντος κύκλου είναι τόσο μεγάλες, που νομίζει ότι η εικόνα της γελοιοποίησης μπροστά στις κάμερες με την τιμή της ζάχαρης, του μακαρονιού και των χαρτιών υγείας είναι εικόνα επιτυχούς και υγιούς χώρας και προορισμός ευκαιριών για τους εκατοντάδες χιλιάδες ταλαντούχους νέους οι οποίοι την έχουν εγκαταλείψει οριστικά.

Το μοντέλο διακυβέρνησης Μητσοτάκη ουδεμία σχέση έχει με τη δημοκρατία, τον κοινωνικό εκσυγχρονισμό, τη θεσμική θωράκιση, την κοινωνική προστασία και την ανάταξη της οικονομίας. Είναι σύστημα νεποτισμού, σκανδάλων, εγνωσμένης διαφθοράς και άλωσης του δημόσιου πλούτου. Το πολιτικό κλίμα έχει πάψει να είναι ευνοϊκό για όσους από το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας καλούνται δημόσια να το υπερασπιστούν. Και παύει να είναι ευνοϊκό ακόμα και για τον επιχειρηματικό κύκλο που πρόσκαιρα επωφελείται οικονομικά από αυτό. Η κατεδάφιση του κοινωνικού προσώπου στον δημόσιο βίο, με εντυπωσιασμούς, ψέματα και απαξίωση των βασικών υποδομών Υγείας, Παιδείας και πολιτιστικής κληρονομιάς, οδηγεί σε νέες μοναξιές και σε φαινόμενα που τρομάζουν και τραυματίζουν την κοινωνία.

Η κοινωνία, συρρικνωμένη στους δικούς της μύθους, αδυνατεί να κατανοήσει τον εαυτό της και την παγίδα της. Αλλά το κάνει, αφού πρώτα έχει εξαλείψει αυτό που νομίζει πως δεν είναι: αρνείται να δει τη βαλκανίλα της, την υλική και συμβολική φτώχεια και τις πολιτικές και πολιτισμικές διαδικασίες που τη γεννούν.

Μπροστά στην παγίδα της φτώχειας, η κυβέρνηση Μητσοτάκη, έχοντας αποτύχει να προβλέψει, να δει και ν’ αντιμετωπίσει οποιονδήποτε συστημικό κίνδυνο, κάνει επιδείξεις παρεμβατισμού, ομνύοντας σε μια υποτιθέμενη αρμονία μέσω της αυτορρύθμισης αγορών που δεν αυτορρυθμίζονται. Στην πράξη δεν κάνει τίποτα για να ανακουφίσει τον κόσμο, παρά μόνο δείχνει τη διεθνή σύνθετη κατάσταση. Μερικοί νομίζουν ακόμα ότι η ελαύνουσα φτωχοποίηση είναι ένα πρόσκαιρο κακό -ας πούμε ένας πονόδοντος- που θα περάσει.

Μ’ αυτά και με τούτα, μερικοί λίγοι πλουτίζουν εξαιτίας του πολέμου, της ενεργειακής κρίσης και των κυβερνητικών φροντίδων. Και οι πολλοί φτωχαίνουν εξαιτίας… κ.λπ. κ.λπ. Θλιβερό επαναλαμβανόμενο μοτίβο της πανδημικής κρίσης. Μερικοί πλουτίζουν επειδή μπορούν να είναι ανήθικοι και αισχροκερδείς. Αλλοι φτωχαίνουν από την αισχροκέρδεια των πρώτων. Και άλλοι, πιο «φτωχοί» κι απ’ τα σκουλήκια, πλασάρουν ψευδαισθήσεις φθήνιας σε αυτούς που δεν έχουν να αγοράσουν τα βασικά.

Εδώ είμαστε, λοιπόν. Τον Οκτώβριο του 2022, με τον υπουργό Ανάπτυξης σε πασαρέλα τρελής «επιτυχίας» στα δελτία και τον συνταξιούχο να δίνει την περιβόητη συνταγή του… καπαμά. Κανείς δεν είπε, προφανώς, ότι ανακάλυψε τον τροχό. Ούτε βέβαια μιλάμε για καινοφανή πράγματα. Το 423 π.Χ., στα Μεγάλα Διονύσια, ο Αριστοφάνης στις «Νεφέλες» του έβαζε τον καταχρεωμένο αγρότη Στρεψιάδη να λέει στον Σωκράτη: «ουδέν γε πλην ή το πέος εν τη δεξιά» (στιχ. 734), όταν ο τελευταίος τον ρώτησε αν βρήκε τίποτα στην τσέπη του. Εάν καταλάβατε, σωστά καταλάβατε τι είχε πιάσει το ψιλολαμόγιο ο Στρεψιάδης. Μόνο που σήμερα δεν μιλάμε για κωμωδία. Επαναλαμβανόμενο δράμα είναι που ανεβαίνει μπρος στα μάτια μας.