Κάτι που διαφοροποιεί σημαντικά τη σημερινή εποχή από το παρελθόν είναι η γενικευμένη αβεβαιότητα και το αίσθημα ανασφάλειας που αυτή προκαλεί στις κοινωνίες. Το κλίμα ρευστότητας που επικρατεί από την κατάρρευση της Lehman Brothers και μετά στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον, και ιδιαίτερα στη χώρα μας, φαίνεται πως σταδιακά δημιουργεί μια απαισιόδοξη πραγματικότητα. Στις νέες συνθήκες, προϋπόθεση για τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής είναι η επίτευξη ανθεκτικότητας και ευελιξίας.
Σε ένα πολύπλοκο και αντιφατικό διεθνές περιβάλλον, οι κοινωνίες, ο κόσμος της παραγωγής, οι οργανισμοί και ο δημόσιος τομέας είναι ανάγκη να υιοθετήσουν νοοτροπία και εργαλεία πολιτικής που θα υπερβαίνουν τη γραμμική σκέψη και την εξαρτημένη διαδρομή. Οπως αναφέρεται σε έγγραφο του ΟΟΣΑ, για τον σχεδιασμό μακροπρόθεσμων λύσεων που θα διασφαλίζουν ότι κανένας δεν θα μένει πίσω, είναι απαραίτητο να εξετάσουμε τις πιθανές εναλλακτικές μελλοντικές εξελίξεις που βρίσκονται μπροστά μας. Η Προοπτική Διερεύνηση (Foresight) αποτελεί μια προσέγγιση συστηματικής σκέψης για το μέλλον, που μπορεί να υποστηρίξει τους οργανισμούς να αντιμετωπίσουν την αβεβαιότητα και να αναπτύξουν λύσεις που θα ανταποκρίνονται στις υπάρχουσες και στις μελλοντικές ανάγκες. Επιτρέπει να κατανοούν και να διαμορφώνουν το μέλλον καθώς αυτό εξελίσσεται, ενώ οικοδομούν ανθεκτικότητα, αξιοποιούν τις δυνατότητες των αναδυόμενων τεχνολογιών και μετριάζουν τους μελλοντικούς κινδύνους.
Η εφαρμογή της Προοπτικής Διερεύνησης στον τομέα των επιχειρήσεων και των οργανισμών αφορά την αυτογνωσία των δυνατοτήτων τους, την κατανόηση του ευρύτερου περιβάλλοντος, τη λεπτομερή μελέτη των αναδυόμενων αβεβαιοτήτων και την ενσωμάτωσή τους στον οργανισμό ως βασικό στοιχείο λειτουργίας. Τα συγκεκριμένα βήματα αποσκοπούν στο να καταστήσουν τον οργανισμό πιο ευέλικτο δημιουργώντας ένα πλήρες όραμα για τον ρόλο του στις υπό διαμόρφωση συνθήκες.
Οι περισσότεροι άνθρωποι στέκονται με επιφυλακτικότητα απέναντι στην αλλαγή. Γεγονός που πιθανόν να εξηγεί την ελπίδα ορισμένων για επιστροφή στην «κανονικότητα» που επικρατούσε πριν από το 2010. Ομως, το ζητούμενο σήμερα είναι η σύλληψη της μεγάλης εικόνας, η λεπτομερής μελέτη της παρούσας κατάστασης και η επινόηση μιας νέας, εντελώς διαφορετικής και αισιόδοξης πραγματικότητας. Οπως έχει τονίσει και ο Ανχελ Γκουρία, ο τέως γ.γ. του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, «η Προοπτική Διερεύνηση αφορά την αμφισβήτηση του τι περιμένουμε και παράλληλα τη δοκιμή τού κατά πόσον οι ελπίδες μας είναι ρεαλιστικές. Πρόκειται για τη μετάβαση από την πρόβλεψη στην εξερεύνηση του απροσδόκητου».
Αντιλαμβανόμαστε πως είναι αδύνατον να είμαστε απόλυτα έτοιμοι απέναντι στις μελλοντικές ευκαιρίες και προκλήσεις. Σίγουρα, όμως, μπορούμε να προετοιμαστούμε καλύτερα αν αποκτήσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα για το τι συμβαίνει γύρω μας, σχεδιάζοντας, παράλληλα, επιστημονικά τεκμηριωμένες και ολιστικές στρατηγικές. Η Προοπτική Διερεύνηση είναι η κατάλληλη μέθοδος ώστε να αλλάξουμε ριζικά τον τρόπο σκέψης μας και να κατανοήσουμε σε μεγάλο βαθμό ποιοι είναι οι θεμελιώδεις παράγοντες αλλαγής σε ένα πολυσύνθετο περιβάλλον αστάθειας και αβεβαιότητας. Εξετάζοντας τα φαινόμενα σύμφωνα με τους αλληλοσυσχετισμούς και τις αλληλεπιδράσεις τους, στηριζόμενοι στη λογική πως το μέλλον είναι ένα πεδίο ελευθερίας, δύναμης και βούλησης.
* Yπ. διδάκτορας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
