• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.9°C / 14.5°C
    2 BF
    93%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.5°C / 12.8°C
    5 BF
    85%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 15.0°C
    5 BF
    84%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    1 BF
    62%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    5 BF
    76%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.0°C / 10.1°C
    1 BF
    95%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.4°C / 6.2°C
    2 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.5°C / 11.5°C
    2 BF
    84%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 14.3°C / 15.8°C
    1 BF
    89%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.1°C
    2 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 13.3°C / 15.4°C
    4 BF
    94%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    4 BF
    90%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    3 BF
    91%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.8°C / 8.9°C
    2 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 8.5°C / 11.7°C
    0 BF
    92%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 18.2°C
    1 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.1°C / 13.8°C
    2 BF
    87%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    4 BF
    86%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.5°C / 12.8°C
    3 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.0°C / 5.0°C
    1 BF
    94%
EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι σφαίρες των διλημμάτων

  • A-
  • A+

Οι κριτικές θεωρήσεις για την κοινωνία και την οικονομία εστιάζουν σε ένα σημείο που, μόνο του, δεν περιγράφει τη μεγάλη εικόνα. Και για όσο διάστημα –λένε– οι οικονομικές και πολιτικές διαδικασίες κυριαρχούνται από μανδαρίνους που υπηρετούν μόνο την αγορά, θα προχωρά ο θεσμικός εκφυλισμός της κοινωνίας· αν θέλετε του δυτικού κόσμου· αν θέλετε της χώρας. Είναι μια άποψη που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί δίχως να μελετηθεί. Βέβαια, η ενοχοποίηση οποιουδήποτε τολμήσει να ρίξει μια ματιά στον ρόλο του κράτους ή στη σφαίρα της κοινωνικής δικαιοσύνης, υποκρύπτει και ένα κοινωνικοπολιτικό δίλημμα: Ποιους αφεντάδες υπηρετώ; Αλλά το πράγμα δεν σταματάει εδώ. Οποιαδήποτε επιλογή, ανάμεσα στους πολλούς ή τους λίγους, ή ανάμεσα στο κράτος και την αγορά, θα έχει μεσο- και μακροπρόθεσμες συνέπειες. Το τελευταίο με τη σειρά του σημαίνει –ακόμα κι αν δοθεί απάντηση σ’ ένα δημόσιο δίλημμα– ότι δύσκολα η κόπρος του Αυγείου θα μεταμορφωνόταν ως διά μαγείας σε ροδόκηπο.

Οταν, για παράδειγμα, ο πατέρας του κλασικού φιλελευθερισμού, ο Ανταμ Σμιθ, τον 18ο αιώνα περιέγραφε το «στάσιμο κράτος» ως κατάσταση μιας άλλοτε πλούσιας χώρας που έχει πάψει να αναπτύσσεται, τόνιζε κυρίως τον αντιδημοκρατικό, τον οπισθοδρομικό χαρακτήρα και τη φαυλότητά της: «Σε μια χώρα όπου μολονότι οι πλούσιοι ή οι κάτοχοι των μεγάλων κεφαλαίων απολαμβάνουν αρκετή ασφάλεια, οι φτωχοί ή οι κάτοχοι μικρών κεφαλαίων απολαμβάνουν ελάχιστη και είναι και εκτεθειμένοι, με το πρόσχημα της δικαιοσύνης, στον κίνδυνο της λεηλασίας και της αρπαγής από υποδεέστερους μανδαρίνους…» Και εδώ, περίπου, διατυπώνεται από την αντίστροφη πορεία το ίδιο ηθικό δίλημμα: Με τους πλούσιους ή με τους φτωχούς;

Ο Αμερικανός οικονομολόγος Τζον Κ. Γκαλμπρέιθ στην «Εποχή της αβεβαιότητας» μιλούσε για το θέμα της ανοησίας – έβαζε, δηλαδή, μια άλλη παράμετρο στη σφαίρα των διλημμάτων. Είχε πει ότι όλοι οι ηγεμόνες στη Γερμανία, στην Α. Ευρώπη και σε όλες τις χώρες θεωρούσαν τη δουλειά τους κάτι σαν οικογενειακό δικαίωμα και παράδοση. Αλλά αν είναι η κληρονομιά που δίνει σε κάποιον τα προσόντα για ένα αξίωμα, τότε –είχε πει– η εξυπνάδα δεν αποτελεί προϋπόθεση. Ούτε η έλλειψή της αποτελεί λόγο για να τον απορρίψει κάποιος. Αντίθετα η εξυπνάδα είναι μια απειλή γι’ αυτούς που δεν τη διαθέτουν και, επομένως, υπάρχει ένας πολύ σοβαρός λόγος να εξαιρούνται από τη δημόσια σφαίρα, όσοι τη διαθέτουν. Οπως, στο 1914, έτσι και σήμερα, δεν βλέπουμε κάποια ευκολία απάντησης στο δίλημμα «Πόλεμος ή ειρήνη» και καμία απάντηση για το τι θα σημαίνει η συνέχιση ενός πολέμου, για την Ε.Ε., για τις χώρες-μέλη της, για την Ελλάδα εν προκειμένω, ή ακόμα για την Κίνα, τις ΗΠΑ ή και την ίδια τη Ρωσία.

Το ζήτημα είναι ότι πίσω από τα διλήμματα υπάρχει μια σειρά άλλων επιλογών που δεν συζητούνται. Οι αγκυλώσεις προκρίνουν τις διλημματικές εκδοχές. Οι δυϊσμοί πάντα έδιναν μια κάποια «λύση» στα αδιέξοδα. Φυσικά, υπάρχουν και πολιτικές μετασχηματιστικές στοχεύσεις. Και οι στοχεύσεις περνούν από την ιδιωτική σφαίρα των πεποιθήσεων, αξιών και ιδεών που εξηγούν τη μορφοποίηση των διλημματικών επιλογών και τη σειρά προτεραιότητας που παίρνουν στην πρακτική και πολιτική σφαίρα. Αλλά, ακόμα και έτσι, υπάρχει κάποιο όριο στα διλήμματα. Κανένας μετασχηματισμός δεν γίνεται κατανοητός ως θετικός ή επιθυμητός, κυρίως όταν επιβάλλεται από άτομα που υπηρετούν άλλα συμφέροντα, διαφορετικά από τα πραγματικά κοινωνικά συμφέροντα. Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα αποτυχίας στην υλοποίηση επιβεβλημένων μετασχηματισμών, με αποτέλεσμα την παράταση της παρακμής κρατών, επιχειρήσεων, κοινωνικών θεσμών κ.λπ. Οι ενδείξεις και τα σήματα των μετασχηματισμών μερικές φορές να είναι δύσκολο να εντοπιστούν, και φωτίζονται μόνον εκ των υστέρων με ιστορικές αναδρομές.

Το ίδιο θα συμβεί και με το δίλημμα «Βιβλιοθήκη ή βαριοπούλα». Δεν είναι αυτό το δίλημμα. Το δίλημμα είναι Πανεπιστήμιο για τους μη ευνοημένους της κοινωνίας ή Πανεπιστήμιο για τους λίγους. Το δίλημμα είναι ενίσχυση των δημοκρατικών συναισθημάτων και της επιστήμης που θεραπεύει το Πανεπιστήμιο ή κάτι άλλο. Το δίλημμα είναι η ενίσχυση και θωράκιση του Πανεπιστημίου με πόρους ή η κατασυκοφάντησή του και ο μετασχηματισμός του –μέσω της αστυνομίας– σε κάτι άλλο.

Και, ξανά, με την υπόμνηση: Συνήθως, στα διλήμματα που ανάγονται στη σφαίρα της πολιτικής ή στα ψευδοδιλήμματα, την καλύτερη απάντηση δεν την δίνει ένα κείμενο (ακόμα κι ένα μανιφέστο) ούτε καν οι αναγνώστες του που μπαίνουν και αυτοί στη διαδικασία να συμφωνήσουν ή να διαφωνήσουν. Την απάντηση τη δίνει ο χρόνος, δίχως πάντα να δικαιώνει αυτούς που θέτουν διλήμματα και τον χρόνο και τον τρόπο που τα θέτουν.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανεπιστήμιο και βία
O εξοβελισμός της βίας και της αστυνομοκρατίας από το πανεπιστήμιο είναι παμπάλαιο αίτημα. Πώς όμως εξασφαλίζεται; «Χρειάζεται το πανεπιστημιακό άσυλο», απάντησε η Μεταπολίτευση και το θεσμοποίησε το 1982. «Να...
Πανεπιστήμιο και βία
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ειδικός ηλίθιος»
Στην επίθεση κατά της νεολαίας που ασκεί συνεχώς η κυβέρνηση μπορούμε να διακρίνουμε μία λανθάνουσα βασική τριπλή στόχευση ενάντια σε τρία θεμελιώδη ανθρωπολογικά συστατικά, τα οποία οφείλει να προωθεί κάθε...
«Ειδικός ηλίθιος»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η τωρινή επίθεση στο δημόσιο Πανεπιστήμιο
Σε τούτο το άρθρο, η σύντομη αναφορά μου στην τελευταία επίθεση εναντίον της δημόσιας Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης δεν θα είναι από τη σκοπιά της αριστερής ιδεολογίας, αλλά από εκείνην της αριστερής κοινωνικής και...
Η τωρινή επίθεση στο δημόσιο Πανεπιστήμιο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο αυταρχισμός θα νικηθεί
Η παρουσία του διαδικτύου που πληροφορεί σε βάθος, αναιρεί σε μεγάλο ποσοστό την παραπλανητική επίδραση των αργυρώνητων «επίσημων» μέσων μαζικής ενημέρωσης.
Ο αυταρχισμός θα νικηθεί
ΑΠΟΨΕΙΣ
Να αναπτύσσουν έγκαιρα τις κατάλληλες πολιτικές ενοράσεις
Tα πολλά και σοβαρά περιστατικά ωμής και στυγνής καταστολής, αλλά και αυτά μίας ευρύτερης επίδειξης πυγμής που θέτουν επί της ουσίας ζητήματα δημοκρατικής νομιμοποίησης, έχουν πληθύνει αρκετά τους τελευταίους...
Να αναπτύσσουν έγκαιρα τις κατάλληλες πολιτικές ενοράσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο στην εμπροσθο - φυλακή της επιστημονικής έρευνας
Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, στην προσπάθεια του να θωρακιστεί απέναντι στις διεθνείς ερευνητικές προκλήσεις και να συμβάλλει ενεργά στην επιστημονική πρόοδο, προχωρά σε μια «συνεργασία-σταθμό».
Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο στην εμπροσθο - φυλακή της επιστημονικής έρευνας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας