Ψευδοδιλήμματα και ο πόλεμος στους νέους

Τα διλήμματα είναι εναλλακτικές μεταξύ τους προτάσεις, που η μία είναι αντίθετη με την άλλη και δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Επομένως, θέτουν κάθε ενδιαφερόμενο ενώπιον της ανάγκης να επιλέξει το ένα ή το άλλο ενδεχόμενο και να δράσει ανάλογα. Η συνύπαρξη δύο αντιτιθέμενων προτάσεων οδηγεί συνήθως σε μια σύγκρουση, στο πλαίσιο της οποίας το δίλημμα λύνεται, καθώς επικρατεί η μία ή η άλλη πρόταση. Βέβαια αυτό αφορά δομικά προβλήματα μιας κατάστασης, που η επίλυσή τους μπορεί να βασίζεται σε παραδοχές τελείως διαφορετικές και αντίθετες μιας κατάστασης.

Ετσι, π.χ., δεν μπορεί να υπάρχει φυλακή που να σέβεται τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα των κρατουμένων και ταυτόχρονα να εφαρμόζει μέτρα που να εξαιρούν τον σεβασμό των δικαιωμάτων αυτών.

Ομως υπάρχουν και διλήμματα που είναι εξ ορισμού αποπροσανατολιστικά ή ψευδοδιλήμματα, επειδή η επιλογή μεταξύ της μιας ή της άλλης πρότασης προϋποθέτει να έχουν πραγματωθεί άλλες συνθήκες για να μπορεί να μιλήσει κάποιος για δίλημμα και να θέσει τους ενδιαφερόμενους ενώπιόν του.

Τέτοια διλήμματα είναι αυτά που στο πλαίσιο της σημερινής επικαιρότητας προβάλλονται στον δημόσιο διάλογο με αφορμή τα γεγονότα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και τη δημιουργία πανεπιστημιακής αστυνομίας. Ετσι, τόσο το δίλημμα «Βιβλιοθήκη ή παρανομία τόσων ετών» όσο και το δίλημμα «Με τη γνώση και την ελευθερία ή με τις κουκούλες και τη βία» είναι ψευδοδιλήμματα και απλά δημιουργούν ένα σύννεφο σοβαροφάνειας, για να καλύψουν άλλες ουσιαστικές παραμέτρους ιδεολογικού και οικονομικού χαρακτήρα. Η ιδεολογική παράμετρος αφορά τη στρατηγική της καταστολής.

Η κυβέρνηση αδυνατεί να συνομιλήσει και να πάρει στα σοβαρά τόσο τη φοιτητική νεολαία όσο και τα προβλήματα των ΑΕΙ, επειδή η καταστολή είναι εμπεδωμένη πεποίθηση και συστατική ιδεολογική παράμετρος έκφρασης συγκεκριμένων ομάδων εξουσίας. Επίσης, η πολιτική παραγωγής διλημμάτων επικοινωνιακού χαρακτήρα επισκιάζει τη συνολική προσπάθεια ανατροπής του δημοκρατικού Πανεπιστημίου. Το δημοκρατικό Πανεπιστήμιο έχει τρία βασικά στοιχεία: το αυτοδιοίκητο, την απουσία καθηγητικής έδρας και το άσυλο. Αυτά είναι όμως που έρχονται σε πλήρη αντίθεση με όσα οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές επιδιώκουν.

Εκτός όμως από τη λειτουργία αποπροσανατολισμού, γιατί είναι ψευδοδιλήμματα αυτά που προανέφερα; Δεν έχουν δίκιο οι κυβερνώντες και διοικούντες να εξεγείρονται εναντίον εκείνων που ασκούν βία στα Πανεπιστήμια και καταστρέφουν τη δυνατότητα των φοιτητών να παρακολουθούν ήρεμα τα μαθήματα; Μα το ζήτημα δεν είναι εκεί. Πράγματι, δεν πρέπει να ασκείται βία στα Πανεπιστήμια από κανέναν και δεν πρέπει με τίποτα να καταστρέφεται η δημόσια περιουσία. Το πρόβλημα όμως είναι το όψιμο ενδιαφέρον για μία όψη μόνο της πανεπιστημιακής ζωής: το ενδιαφέρον για την εγκληματικότητα στα Πανεπιστήμια και τη λεγόμενη παραβατικότητα –όρος που από μόνος του είναι προβληματικός– είναι προσχηματικό και ψευδές, επειδή, αν ήθελαν κάτι τέτοιο, θα άρχιζαν από την παραγωγή αξιόπιστων στοιχείων και από τη συνεργασία με τους εκπροσώπους των φοιτητών και την ακαδημαϊκή κοινότητα συνολικά και όχι από τη σύσταση ειδικής αστυνομίας.

Εάν ενδιαφέρονταν «να μάθουν τα παιδιά γράμματα», οι κυβερνώντες θα φρόντιζαν να ενισχύσουν τη δυνατότητα διαδικτυακής πρόσβασης των φοιτητών σε Βιβλιοθήκες, την αγορά περιοδικών, βιβλίων, μικροφίλμ κ.λπ. πηγών, προσβάσιμων άμεσα ή διαθέσιμων για δανεισμό σε μαζική κλίμακα, για τη δημιουργία πραγματικών αναγνωστηρίων, τη χρηματοδότηση μεταφράσεων σπουδαίων έργων στα ελληνικά, τη χρηματοδότηση του εξοπλισμού όλων των αιθουσών με σύγχρονα μικρόφωνα και οπτικοακουστικά μέσα και δυνατότητες συνεχούς αυτόματης σύνδεσης στο διαδίκτυο κ.λπ. Θα φρόντιζαν επίσης να ενισχύσουν το προσωπικό των πανεπιστημίων συνολικά, αλλά και να ακούν τα άγχη, τα προβλήματα της νεολαίας, να βρουν τρόπους να πλησιάσουν και να συνομιλήσουν με τους φοιτητές όλους, όχι μόνον αυτούς που είναι σύμφωνοι με όσα η κυβέρνηση κάνει.

Το μόνο όμως για το οποίο φαίνεται να ενδιαφέρεται η σημερινή κυβέρνηση είναι η επιβολή ενός άλλου μοντέλου ανώτατης εκπαίδευσης, που ανταποκρίνεται στο συντηρητικό επιχειρηματικό Πανεπιστήμιο. Ομως, για να επικρατήσει αυτή η πολιτική, πρέπει πρώτα να έχει υπονομευθεί και αποδιαρθρωθεί κάθε δυνατότητα αντίδρασης και κάθε αντίλογος: δεν είναι νέα στρατηγική. Συχνά στην πολιτική, όταν επιλέγεται μια αλλαγή πλεύσης, προς μια συντηρητική κυρίως στροφή, προηγούνται αποπροσανατολιστικές δράσεις, όπως ηθικοί πανικοί, εργολάβοι ηθικής που κάνουν «μαθήματα» και διατυπώνουν χρησμούς, δολοφονίες χαρακτήρων, αλλά και βία, για να ετοιμαστεί το έδαφος.

Στην περίπτωσή μας, όμως, συμβαίνει κάτι περισσότερο σοβαρό. Εχει εξαπολυθεί ένας πολυδιάστατος άτυπος πόλεμος προς τη νεολαία, που θυματοποιείται, απαξιώνεται και περιθωριοποιείται συστηματικά: διότι ή θα περιθωριοποιηθεί και θα θυματοποιηθεί πολλαπλώς η νεολαία, δηλαδή το μελλοντικό εργατικό και επιστημονικό δυναμικό της χώρας, ή δεν θα μπορέσει να επιβληθεί η αγορά. Και το Πανεπιστήμιο δεν μπορεί παρά να είναι στο κέντρο αυτής της στρατηγικής.

 * καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο