Την προηγούμενη Πέμπτη το περιοδικό «Foreign Affairs» δημοσίευσε ένα δοκίμιο του Adam S. Posen, προέδρου του Peterson Institute for International Economics, με τίτλο «The End of Globalization? What Russia’s War in Ukraine Means for the World Economy» (Το τέλος της παγκοσμιοποίησης; Τι σημαίνει ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία για την παγκόσμια οικονομία).
Ο συγγραφέας συσχετίζει τη ρωσική εισβολή με την παγκοσμιοποίηση και προειδοποιεί ότι η ενδεχόμενη κατάρρευση της ρωσικής οικονομίας από τις κυρώσεις θα διαβρώσει την παγκοσμιοποίηση, η οποία τα τελευταία είκοσι χρόνια δέχεται αλλεπάλληλα πλήγματα από τους λαϊκιστές, τους εθνικιστές και την αναθεωρητική στάση του Πεκίνου.
Γράφει για την κυριαρχία του δολαρίου και για τον κίνδυνο που θα διατρέξει στην περίπτωση που οι απειλούμενες οικονομίες μεταφέρουν τα αποθέματά τους εκτός… δολαρίου. Επισημαίνει ότι με τη διάβρωση της παγκοσμιοποίησης «ο κόσμος θα δει χαμηλότερη τάση ανάπτυξης και λιγότερη καινοτομία».
Προειδοποιεί ότι «οι αυξήσεις των τιμών των τροφίμων και της ενέργειας θα βλάψουν τους πολίτες των φτωχότερων κρατών» και θα ανοίξουν ακόμα περισσότερο την ψαλίδα της ανισότητας.
Τέλος, αναφορικά με την Ε.Ε. γράφει ότι οι παγκόσμιοι «διχασμοί» θα έχουν ευεργετικές επιδράσεις στην πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, καθώς η αύξηση της ζήτησης που θα προέλθει από τις γερμανικές επενδύσεις σε αμυντικές δαπάνες και στην απεξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα θα βοηθήσει τους Νότιους της ευρωζώνης «να αποπληρώσουν μέρος του χρέους τους μέσω αυξημένων εξαγωγών, αντί να χρειαστεί να περικόψουν τους μισθούς και τις εισαγωγές για να κάνουν τις πληρωμές τους».
Στην πραγματικότητα ο Posen περιγράφει ένα -εγγύς- μέλλον το οποίο θα εξαρτάται αποκλειστικά από τη δύναμη, τον εγωισμό, τα συμφέροντα και τις ιδιοτροπίες των ισχυρών της πολιτικής και του πλούτου. Στο μέλλον του Posen, οι ευάλωτοι μέρα με τη μέρα θα εξασθενούν περισσότερο, οι φτωχοί θα γίνουν ενδεείς και η ανθρωπότητα, όμηρος της ισχύος, θα προσεύχεται να μην πληρώσει ακόμα βαρύτερο τίμημα για τα καπρίτσια των… αφεντικών.
Και εμείς; Ηδη οι περισσότεροι πληρώνουμε τον λογαριασμό μιας επιλογής στην οποία δεν είχαμε ούτε ευθύνη ούτε συμμετοχή: Αδειοι διάδρομοι των σούπερ μαρκετ. Τιμές που αλλάζουν καθημερινά. Βενζινάδικα που σύμφωνα με τους βενζινοπώλες θυμίζουν Αθήνα τον Δεκαπενταύγουστο. Λογαριασμοί του ηλεκτρικού που καταβροχθίζουν το μηνιάτικο. Κρύα σπίτια που οι ένοικοί τους έχουν επιβάλει οικειοθελές «δελτίο» στη θέρμανση, επειδή δεν έχουν χρήματα να αγοράσουν πετρέλαιο.
Πίστωση που κόπηκε καθώς ο κανόνας τού «ο πωλών τοις μετρητοίς» εφαρμόζεται κατά γράμμα από τους προμηθευτές, οι οποίοι αρνούνται να δώσουν προϊόν -ακόμα και 10 ευρώ- αν δεν εξοφληθούν επί τόπου από τους πελάτες. Μουρμουρητά για τον «απέναντι» που ετοιμάζεται να βάλει λουκέτο. Παραγωγοί που αναγκάζονται να περικόψουν την παραγωγή τους επειδή λόγω της ακρίβειας δεν μπορούν να προμηθευτούν πρώτες ύλες. Ριάλιτι-ύβρις που προβάλλουν στον χειμαζόμενο Ελληνα φαγητά και γλυκίσματα που για να προμηθευτείς τα υλικά τους δεν φτάνει το μεροκάματο. Τηλεοπτικοί παραχαράκτες της πραγματικότητας…
Ζούμε μια πραγματικότητα που δεν αντιπροσωπεύει το «αντίτιμο για την ελευθερία», όπως κόντρα στη λογική ισχυρίζεται ο κ. Μητσοτάκης – και όχι μόνο. Αλλωστε όλοι γνωρίζουν ότι από τότε που οι Ελληνες συνειδητοποίησαν πως αυτοί που τώρα τους ζητούν να «προσέλθουν» στο θυσιαστήριο είναι οι ίδιοι που για μια δωδεκαετία αδειάζουν τις τσέπες τους με περικοπές μισθών και συντάξεων, με φόρους και με ακρωτηριασμό του κοινωνικού κράτους, η λέξη «θυσία» έχει χάσει το νόημά της.
Η αλήθεια είναι ότι σε αυτόν τον τόπο οι υπαινικτικές προειδοποιήσεις του Posen για «Το τέλος της παγκοσμιοποίησης» έχουν ιδιαίτερη σημασία όχι τόσο γι’ αυτά που έρχονται όσο για εκείνα που προηγήθηκαν.
Ακόμα και ο πιο αδαής περί τα οικονομικά αντιλαμβάνεται ότι τα δεινά που υφιστάμεθα δεν οφείλονται ούτε στην επιθετικότητα και τα εγκλήματα πολέμου του Πούτιν ούτε στην οικονομική ισχύ της Ουάσινγκτον, η οποία επέβαλε στους συμμάχους της να συμπαραταχθούν μαζί της για να απαγορεύσουν τις ρωσικές πτήσεις, να περιορίσουν την πρόσβαση της ρωσικής οικονομίας στην εισαγόμενη τεχνολογία, να παγώσουν τα αποθεματικά της κεντρικής τράπεζας της Ρωσίας και να την αποκόψουν από το σύστημα χρηματοοικονομικών πληρωμών SWIFT και τα βασικά ιδρύματα διεθνούς χρηματοδότησης (τράπεζες, Διεθνές Νομισματικό Ταμείο κ.ά.). Αυτά αντιπροσωπεύουν την αφορμή.
Η πραγματική αιτία της ακρίβειας, της συρρίκνωσης του διαθέσιμου εισοδήματος και της παραγωγικής ασφυξίας που βιώνουμε θα πρέπει να αναζητηθεί σαράντα χρόνια πριν, όταν με θριαμβολογίες και τυμπανοκρουσίες εγκαταλείφθηκε το «δόγμα της αυτάρκειας» προκειμένου να δηλώσουμε πίστη στο «δόγμα της εξωστρέφειας» που κήρυτταν οι «ιεραπόστολοι» της παγκοσμιοποίησης. Ετσι σήμερα, προσήλυτοι στη θρησκεία της αγοράς, καταντήσαμε:
■ Αντί να ανησυχούμε για τα σιτοχώραφα της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας, να παθαίνουμε ίκτερο από το μαράζωμα των σιτοβολώνων της Ουκρανίας.
■ Αντί να θρηνούμε για τη βιομηχανία που χάθηκε, να μετράμε με τον άβακα τους τουρίστες που ξεφορτώνουν τα τσάρτερ.
■ Αντί να τσακωνόμαστε με τον εμποράκο της γειτονιάς και να τον εκφοβίζουμε με τον «απέναντι εμποράκο», να βρίζουμε τη μοίρα που μας έριξε στα χέρια πολυεθνικών και ολιγαρχών που έχουν τη δύναμη να μας πεινάσουν, να μας παγώσουν, να μας ξεσπιτώσουν, να μας αφήσουν χωρίς δουλειά, να μας κλέψουν το μέλλον.
Ο Posen δικαίως διερωτάται για «Το τέλος της παγκοσμιοποίησης», αλλά ζυγίζει λάθος τις αιτίες του τέλους. Η επιθετικότητα του Πούτιν, η πατρωνία του Μπάιντεν, ο αναθεωρητισμός του Σι Τζινπίνγκ, η επιστροφή της Γερμανίας στις αρχές ενός κανονικού κράτους που επιχειρείται από τον καγκελάριο Σολτς μπορεί να επιφέρουν ισχυρά χτυπήματα στο ήδη διαβρωμένο οικοδόμημα της παγκοσμιοποίησης, αλλά το καίριο πλήγμα θα το δεχθεί μόνο αν οι απλοί άνθρωποι σταματήσουν να πληρώνουν λογαριασμούς… άλλων. Φυσικά, με τα σημερινά δεδομένα, ένα τέτοιο ενδεχόμενο φαντάζει ουτοπικό. Αλλά κανείς δεν ξέρει. Με τα παιχνίδια που παίζει η ζωή όλα μπορεί να ανατραπούν.
*Δημοσιογράφος, συγγραφέας
