Έχουμε συνηθίσει να μετράμε συνέπειες…

«Κανείς δεν πρέπει να αρχίζει έναν πόλεμο αν δεν έχει ξεκαθαρίσει τους στόχους του: τι επιδιώκει με τον πόλεμο, πώς θα τον διεξάγει και τι θα κάνει αν τον κερδίσει. Κυρίως, δεν πρέπει να ξεκινήσει έναν πόλεμο αν δεν είναι βέβαιος ότι θα τον κερδίσει»

(Καρλ Φον Κλαούζεβιτς)

Προετοίμαζα ένα κείμενο για την εγχώρια πολιτική κατάσταση και κυρίως για την επόμενη μέρα, ειδικά αν προκύψει απομάκρυνση της ΝΔ από την εξουσία. Όμως, οι εξελίξεις με την επέμβαση της Ρωσίας στην Ουκρανία με υποχρεώνουν να αλλάξω θεματική, αν θέλω να συμβαδίζω με τους όρους του ενεστωτικού παγκόσμιου ενδιαφέροντος. Φυσικά, και θα προτιμούσα να μην υπήρχε τέτοια αφορμή, αλλά σε τέτοια ζητήματα άλλοι καθορίζουν τις εξελίξεις…

Δεν υποκειμενοποιώ τις καταστάσεις, αλλά στον καθένα μας έχει σημασία πως επιδρά το κάθε τι μέσα του… Δεν θέλω να κρύψω πως διέπομαι από μικρή ηλικία από μία θετική διάθεση απέναντι στην τότε ΕΣΣΔ, αλλά και στη σημερινή Ρωσία. Οφείλω να ομολογήσω πως και για μένα το πρωί της Πέμπτης ήταν αρκετά περίεργο. Ειδικά από τη στιγμή που ενημερώθηκα ιντερνετικά για την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων στα ουκρανικά εδάφη. Πάγωσα κάπως.

Έπρεπε να πάω για μία δουλειά αρκετά χιλιόμετρα μακριά. Βγήκα έξω και περιμένοντας να έρθει το ταξί ήμουν σε ένα συγκεκριμένο mood (που λίγο πριν βγω είχε περιγράψει -σχεδόν με συγκλονιστικό τρόπο- στο facebook και μία φίλη για τον ίδιο της τον εαυτό). Ο συνδυασμός «ερέθιζε» τις ανθρώπινες χορδές του είναι μου, που δεν είναι πάντα σε αρμονία με τις διανοητικές διεργασίες μου. Πόλεμος, κρύο, συννεφιά, μία γενικευμένη άσχημη αίσθηση. Όμως, πέρα από τις σκέψεις και τις αναλύσεις, παραμένουμε άνθρωποι. Όσο μπορούμε να το θυμόμαστε αυτό…

Θα μιλήσω ανοιχτά. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου έχουν γίνει αρκετές πολεμικές επιχειρήσεις μεγάλων δυνάμεων σε διάφορα σημεία του πλανήτη. Για πολλούς από εμάς ήταν εύκολα τα πράγματα όταν τις επεμβάσεις τις έκαναν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους. Απλά επιστρατεύαμε «υλικό» από «τις αποθήκες» των συνηθειών μας…

Τώρα είναι κάπως διαφορετικά. Δεν πρόλαβα τη «μπούκα» των Σοβιετικών στο Αφγανιστάν, δεν ασχολήθηκα-δεν κατάλαβα και πολλά από τις ρωσικές επεμβάσεις στην Τσετσενία και στη Γεωργία. Ίσως, μπερδεμένος κι εγώ από τις σοκαριστικές εξελίξεις του 1991, έψαχνα να βρω τους εσωτερικούς μου βηματισμούς γύρω από το θέμα σύγχρονη Ρωσία. Άργησα να καταλάβω και να μπω στο πνεύμα, αλλά περισσότερο άργησα να προσαρμοστώ…

Ας αφήσουμε τα προσχήματα. Όταν σκοτώνονται άνθρωποι, είναι ανήθικο να κρυβόμαστε πίσω από αυτά…  Δεν πάμε καλά, γενικώς, σαν ανθρωπότητα. Όταν οξύνονται οι αντιθέσεις και φτάνουν στο επίπεδο της πολεμικής σύγκρουσης, σε καλούν τα πράγματα να πάρεις θέση. Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι Ρωσία ή ΗΠΑ, ρωσοκινεζικός άξονας ή αγγλοσάξονες και σύμμαχοί τους, Ανατολή ή Δύση. Όλοι όσοι το βλέπουν μονάχα έτσι, κινδυνεύουν να συναινέσουν, να δεχτώ χωρίς τη θέλησή τους…, σε όλες τις μελλοντικές εκτροπές. Που αν συνεχίσουν να κινούνται κλιμακούμενες, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε πολλά και σκληρά δεινά (που αγνοούν πολλές γενιές).

Τα πραγματικά επίδικα είναι άλλα. Ευρύτερα. Το κυριότερο; Με τον Άνθρωπο ή με μία κατάσταση διαρκούς αντιπαράθεσης, φθοράς και απωλειών. Θέλω παγκόσμια ειρήνη για να μπορεί το κάθε πολιτικο-οικονομικο-πολιτισμικό σύστημα να ξεδιπλώνει τις αρετές και τα πλεονεκτήματά του. Προσπαθώντας, όχι να επιβληθεί, αλλά να πείσει πως είναι το προσφορότερο για την ανθρώπινη πρόοδο. Αν, όμως, κρίνουμε από τη σκοπιά που προσδιορίζουν τα διδάγματα της αυθεντικής μαρξιστικής θεώρησης των πραγμάτων, της επαναστατικής κομμουνιστικής δηλαδή…, μία τέτοια ειρήνη είναι ανέφικτη. Ο καπιταλισμός έχει ανώτατο στάδιο και αυτό είναι πολύ συγκεκριμένης υφής. Ας συμβιβαστούμε με κάτι τέτοιο, και ας διαλέξουμε πώς θα κινηθούμε…

«Βασανίζω» συχνά τα τελευταία χρόνια το μυαλό μου πόση δόση φιλελευθερισμού, πόση δόση σοσιαλισμού, μπορεί να περιλαμβάνει μία λειτουργική καθημερινότητα… Διαβάζω ιστορία, συνυπολογίζω τα επιχειρήματα όλων των πλευρών, ενημερώνομαι διαρκώς για τις εξελίξεις στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Και γιατί μου αρέσει, και γιατί γράφω, και γιατί θέλω να είμαι κοντά στο πνεύμα της εποχής μου. Προσπαθώ να χαλιναγωγώ τα πάθη μου, να μην επηρεάζομαι από τις προτιμήσεις και τους βασικούς ιδεολογικούς μου άξονες. Να ψάχνω και να «ψάχνομαι». Το χειρότερο που θα μπορούσε να μου συμβεί κι εμένα, όπως και σε πολλούς άλλους, θα είναι αν όλα αυτά αποδειχτούν μάταια. Άλλοθι και προσχήματα για να δικαιολογώ τις αδυναμίες μου να επηρεάσω τα δρώμενα. Ανησυχώ. Το παγκόσμιο σύστημα δεν εξασφαλίζει ειρήνη, πρόοδο και ευημερία για όλους. Το αντίθετο. Οδηγείται πολύπλευρα προς διάφορες «παγίδες του Θουκυδίδη».

Eπειδή, πια, «σφίγγουν τα γάλατα» και παραδέχομαι πως έχω προβληματιστεί πολύ, παρότι αισθάνομαι πιο κοντά στις ρωσικές αιτιάσεις. Θέλω να είμαι προσεκτικός και σε τι λέω, και σε τι σκέφτομαι και σε τι αισθάνομαι (αν το τελευταίο μπορεί να επιτευχθεί)… Στο πλαίσιο αυτό, από τη στιγμή που ξεκίνησε πόλεμος, και ο πόλεμος ανήκει στην πρώτη κατηγορία των ανθρωπίνων έκτακτων καταστάσεων, θα προσπαθώ «να επεκτείνω τις γνώσεις μου στη γλώσσα της αλήθειας»…Υπάρχουν αίτια για όλες αυτές τις εκτροπές.

Και, κατά την προσωπική μου άποψη, είναι πολύ συγκεκριμένα: πτυχές της ίδιας της ανθρώπινης φύσης και οι όροι λειτουργίας των εξουσιαστικών συστημάτων που αυτή οικοδομεί… Κατά βάθος το ξέρουμε μέσα μας. Θέλουμε να το αλλάξουμε; Όχι σαν ευχολόγιο, αλλά σαν έμπρακτη απόπειρα; Νομίζω πως επί της ουσίας δεν θέτουμε αυτό το ερώτημα ούτε καν στον εαυτό μας όταν μένουμε μόνοι μας… Έτσι, έχουμε συνηθίσει να μετράμε συνέπειες. Kαι να μας αρέσει και από πάνω…

ΥΓ. Το παρελθόν δεν σβήνει, ούτε ακριβώς παραγράφεται. Eιδικά όταν επαναλαμβάνεται τακτικά με διαφορετικές αφορμές και ασύμβατα μεταξύ τους λόγια…

ΥΓ1. Υπάρχει η γνήσια, η ανθρώπινη, η δικαιολογημένη, η αποδεκτή, η επιβεβλημένη καταδίκη κάθε πολεμικής επιχείρησης. Υπάρχει, όμως, και η προσχηματική που αγγίζει τα όρια της υποκριτικής με σκοπό τη δημιουργία αρνητικών εντυπώσεων για έναν εχθρό ή αντίπαλο. Σε κάποιους βγαίνει η πρώτη, κάποιοι εκπαιδεύονται, ειδικεύονται και αποκτούν οφέλη από τη δεύτερη…

ΥΓ2. Σε κρίσεις όπως η πρόσφατη στην Ουκρανία συνιστώ, κυρίως και πρωτίστως, να ακούμε τους γεωπολιτικούς αναλυτές. Είναι αυτοί που μας ενημερώνουν για ατραπούς που εμείς δεν μπορούμε να σκεφτούμε ή δεν ξέρουμε. Ακόμα και αν ο καθένας από αυτούς, σαν ξεχωριστό πρόσωπο, έχει τις δικές του προτιμήσεις και συμπάθειες, είναι η επιστημοσύνη που τον διακατέχει και θέλει να διατηρεί στη δημόσια σφαίρα, που τον αποτρέπουν από ρεσιτάλ ευτέλειας, από φτηνιάρικες και χυδαίες «ψυχιστικές αναγωγές» στην ερμηνεία των αντιπάλων, από απλοϊκές και καφενειακού τύπου ή «ποδοσφαιροποιημένες» προσεγγίσεις…

ΥΓ3. Το μεγάλο ζητούμενο στο οποίο πρέπει να απαντάει οποιοσδήποτε καταδικάζει με σπουδή τις ρωσικές ενέργειες είναι το τι θα έκανε ο ίδιος αν ήταν στη θέση της σύγχρονης ρωσικής ηγεσίας. Ειδικά αν πιστεύει πως όντως ισχύουν οι αιτιάσεις, οι φόβοι και οι ανασφάλειές της Μόσχας για το ρόλο της Ουκρανίας σε μελλοντικές αντιρωσικές ενέργειες της Δύσης. Αν απαντηθεί, με οποιαδήποτε τοποθέτηση, μία τέτοια ερώτηση, τότε η κάθε καταδίκη αποκτάει μεγαλύτερη υπόσταση, σοβαρότητα και βαρύτητα…

ΥΓ4. Ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι λέει, πια, ανοιχτά πως «η Δύση μας άφησε μόνους». Αυτή την αιτίαση θα την πάρουν στα σοβαρά διάφοροι δημοσιολογούντες ή τη λησμόνησαν κιόλας;

ΥΓ5. Μία άλλη φίλη μπόρεσε -σε κουβέντα που είχαμε το βράδυ της Πέμπτης- να πιάσει την ουσία της στάσης που μπορεί να έχει ένας άνθρωπος που αμφισβητεί την κρατούσα τάξη (από αντιεξουσιαστική σκοπιά), αλλά και που ταυτόχρονα συμπυκνώνει προσωπική θέση με άμεση και ρεαλιστική διεισδυτική ματιά στην πραγματικότητα: «το γεγονός ότι η κίνηση της Ρωσίας είναι απολύτως ορθολογική γεωπολιτικά, δεν σημαίνει ότι είμαστε υπέρ». Για να προσθέσει με περιπαικτικό τρόπο: «εμείς οι “ρομαντικοί”». Αυτή κρατάει πως κάποιοι δεν είναι υπέρ, εγώ κυρίως κάτι άλλο…

ΥΓ 6. Ο Πούτιν, ως ο μπροστινός του σύγχρονου ρωσικού συστημικού κατεστημένου (που κουβαλάει τα απωθημένα ενός δύσκολου χθες μαζί με την ανάγκη για αποτελεσματικό έλεγχο της σημερινής ισχύος) κινείται τις τελευταίες ημέρες ξεκάθαρα ενστερνιζόμενος στην πράξη δύο ρωσικές παροιμίες: η πρώτη λέει πως «αυτός που δεν παίρνει κινδύνους δεν πίνει σαμπάνια» και η δεύτερη πως «είναι ωραίο να επισκέπτεσαι, αλλά είναι καλύτερο να είσαι σπίτι» (η Ουκρανία είναι αντιληπτή από τη Ρωσία χωροταξικά ως αυλή)…

ΥΓ7. Οι κυρώσεις που επιβάλλονται εναντίον της Ρωσίας από τις συνασπισμένες (μέχρι παρεξηγήσεως…) δυτικές δυνάμεις, κυρίως αποσκοπούν στο να διαχωριστούν τα διάφορα «τσανάκια» στον ευρύτερο οικονομικό ανταγωνισμό με τους Ρώσους, παρά να λειτουργήσουν ως απάντηση σε μία χαμένη ιστορία…

ΥΓ8. Όταν λέει κάποιος κάτι και το εννοεί, εκεί εσύ χρειάζεται απλά να διαχειριστείς τις αντανακλαστικές σου αντιδράσεις. Το μεγάλο πρόβλημα αρχίζει όταν κάποιος άλλα λέει και άλλα πιστεύει… Υπάρχουν, άραγε, τέτοιοι όσον αφορά στους σχολιασμούς της ουκρανικής κρίσης, και στο εξωτερικό και στον ελλαδικό μικρόκοσμο; 

YΓ9. Μπορούν (αντέχουν), άραγε, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους να παραχωρήσουν ουδετεροποίηση και αποναζιστικοποίηση της Ουκρανίας;