Η καθυστέρηση της λύσης φανερώνει τη δυναμική των δύο πόλων

«Δεν έχει νόημα να ρίχνεις γροθιές μετά από έναν αγώνα»

(ρωσική παροιμία)

Εδώ και κάποιους μήνες, πια, η κρίση στην Ουκρανία αποτελεί ένα από τα βασικότερα και πιο πολυσυζητημένα ζητήματα της παγκόσμιας κοινότητας. Επί της ουσίας, με βάση και την προγενέστερη «προνοητική» οξυδέρκεια του Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι, αργά ή γρήγορα η Ουκρανία θα γινόταν το πεδίο «βολής», με το οποίο θα ορίζονταν οι σύγχρονοι όροι των σχέσεων Ρωσίας και Δύσης.

Θα συμφωνήσω κι εγώ πως στην ουσία πρόκειται για μία διαπραγμάτευση, που κινείται στα όρια και σε λεπτές γραμμές, με σκοπό να βρεθεί μία «χρυσή τομή». Δεν μπορώ να γνωρίζω αν στο πλαίσιο αυτής της διαπραγμάτευσης χρησιμοποιηθεί και πολεμική βία, μικρής ή μεγάλης έντασης και διάρκειας. Για να αστειευτούμε και λίγο, αν γνώριζα εγώ τι θα γίνει, θα ήταν και λίγο ύποπτο…

Από εκεί και πέρα, ξεδιπλώνεται μπροστά μας μία απαιτητική (και για τους συμμετέχοντες, και για τους «θεατές») παρτίδα σκάκι, που στην κυριολεξία μας αποκαλύπτει στην ολότητά τους το εύρος και τους τρόπους ανάπτυξης των γεωπολιτικών ανταγωνισμών στη σύγχρονη εποχή. Η Ρωσία βλέπει μία Ουκρανία που από το φόβο της για την ίδια καταφεύγει απροκάλυπτα στην αγκαλιά της Δύσης, όπως κάνουν για παράδειγμα οι βαλτικές χώρες. Η οποία Δύση, βέβαια, δεν έχει πρόβλημα να συνεργάζεται ενίοτε με κυβερνήσεις ακραίων πολιτικών πεποιθήσεων, και ακόμα πιο βάναυσων έμπρακτων πρακτικών,  όταν είναι να υπηρετήσει τα συμφέροντά της. Κάτι που αποδεικνύει με τον πιο περίτρανο τρόπο πως οι συνεχείς δυτικές αιτιάσεις περί αυταρχικότητας των Ρώσων και των Κινέζων χρησιμοποιούνται ξεκάθαρα κατά το δοκούν…

Η Ρωσία στην πρόσφατη κρίση έδειξε πως γνωρίζει δύο πράγματα, που είναι σημαντικότατα και καθοριστικότατα. Αισθάνεται το πολύ μεγάλο δικό της εκτόπισμα (φερ΄ειπείν στην απόκτηση ισχυρότατου ενεστωτικού στρατιωτικού βεληνεκούς, αλλά και στην πυγμή της στους εν γένει διπλωματικούς χειρισμούς), αλλά και το γεγονός πως δεν παίζει μπάλα μόνη της. Πως έχει, δηλαδή, απέναντί της ένα πολύ ταλαντούχο, έμπειρο και φανατισμένο αντίπαλο στρατόπεδο, κάτι που απαιτεί την εξάντληση των ρωσικών νοητικών δεξιοτήτων για να επέλθει το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα για τα ρωσικά συμφέροντα.

Έτσι, το Κρεμλίνο δοκιμάζει με έντεχνους τακτικισμούς το δυτικό μέτωπο προκαλώντας τριβές ανάμεσα στα μέλη του ΝΑΤΟ, ενώ εκμεταλλεύεται στο φουλ -πάνω από όλα- τον κομβικό ρωσικό ενεργειακό ρόλο. Επομένως, και την όποια εξάρτηση έχουν από τη Μόσχα διάφορα κράτη, περισσότερο ή λιγότερο ισχυρά. Καταλαβαίνουν σχεδόν όλοι πως μόνο η πλήρης εκμετάλλευση των πλεονεκτημάτων μίας δύναμης από την ίδια, επιφέρει το σεβασμό στην ύπαρξή της. Άρα και την απτή προοπτική να της παραχωρήσουν πράγματα που επιθυμεί…

Η καθυστέρηση της λύσης φανερώνει τη δυναμική των δύο πόλων. Και των ΗΠΑ και της Ρωσίας. Το σημερινό αδιέξοδο δεν θα μπορούσε να προκύψει αν η μία πλευρά ήταν αδύναμη…

Η Ρωσία είναι, πια, εδώ και το πήραν χαμπάρι όλοι. Όμως, το γεγονός πως είναι εδώ δεν σημαίνει πως όλα θα εξελιχθούν όπως τα θέλει η ίδια. Στη διαπραγμάτευση που λαμβάνει χώρα αυτόν τον καιρό κρίσιμη παράμετρος είναι όχι μόνο το μέγεθος των ωφελειών που θα εισπράξει ο ένας πόλος, αλλά και το μέγεθος των απωλειών που θα έχει.

Θεωρούν πολλοί, και μάλλον έχουν δίκιο, πως οι ΗΠΑ πασχίζουν να βρουν τρόπο ώστε να γίνουν πιο εύπεπτες στο εσωτερικό τους, αλλά και στο υποσυνείδητο των συμμάχων τους, οι δικές τους απώλειες. Εκεί ποντάρει και η ρωσική πλευρά, που φαίνεται πιο συμπαγής ως προς το εσωτερικό της μέτωπο, αλλά και που έχει και ένα υπέρ της extra κρατούμενο: ο ανερχόμενος, συνήθως, έχει να χάσει λιγότερα από τον πάλαι ποτέ μονοπωλιακής υφής κρατούντα…

Μεγάλο κλειδί στο γενικότερο γεωπολιτικό ανταγωνισμό των καιρών μας, επομένως -είτε δια της πλαγίας, είτε άμεσα- και σε κάθε επιμέρους διαμάχη, είναι ο ρόλος της Κίνας. Δίνονται από πολλούς διάφορες σχετικές ερμηνείες. Διακαής πόθος των επίσημων ή μη δυτικών διανοητών είναι η Κίνα να έρθει σε ρήξη με τη Ρωσία, είτε σε σύντομο χρονικό διάστημα, είτε σε μακρύτερο. Προς το παρόν, όμως, το πρόσφατο κοινό ανακοινωθέν και η ταύτιση θέσεων Ρωσίας και Κίνας με αφορμή την ουκρανική κρίση και τη συνολική παρουσία του ΝΑΤΟ, διαψεύδουν τέτοιες επιθυμίες.

Ανάμεσα στα δύο καθεστώτα, το ρωσικό και το κινεζικό, μπορεί να μην υπάρχει ιδεολογική συνάφεια, είναι όμως βέβαιη η τεχνοτροπική ομοιότητα. Αστικού φαινότυπου το ρωσικό σύστημα, λαϊκή δημοκρατία στην Κίνα, όμως η χρηστικής υφής πίστη στην οικονομία της αγοράς και ο απόλυτος κρατικός έλεγχος του συνόλου των κοινωνικών δραστηριοτήτων (ακόμα και του ιδιωτικού τομέα…) φέρνει αυτές τις δύο σχολές σκέψης πολύ πιο κοντά από όσο βρίσκονται π.χ. με την αντίστοιχη αγγλοσαξονική σχολή…

Όλοι έχουν καταλάβει πως πλέον έχουμε μπει σε μία νέα εποχή. Σε κάποιους αυτό αρέσει, σε κάποιους άλλους όχι. Καμία σημασία δεν έχουν, όμως, οι προτιμήσεις μας.

Αυτά που χρειαζόμαστε όλοι, σαν ανθρωπότητα, είναι να διατηρηθεί η παγκόσμια ειρήνη, να τεθούν αποδεκτοί από όλες τις πλευρές όροι διεξαγωγής των οικονομικών-εμπορικών ανταγωνισμών, οι πολιτικές και στρατιωτικές ηγεσίες να χαλιναγωγούν τα πάθη τους, το παρελθόν να διδάσκει και να νουθετεί, το μέλλον να γίνεται αντιληπτό ως κίνητρο καθολικής πρωθητικής κινητικότητας, τα κοινωνικά-λαϊκά στρώματα να είναι σε θέση να εναντιώνονται σε εκτροπές, να επικρατήσει ένα πνεύμα αλληλοκατανόησης και αποφυγής μπλεξιμάτων σε ξένα χωράφια (όπως, δυστυχώς, πράττει η Δύση σε ζητήματα όπως η Ουκρανία ή η Ταϊβάν…), να εφαρμοστεί ένα είδος οικουμενικής δημοκρατικής συνύπαρξης, η τεχνολογική πρόοδος να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον ποδηγετεί και να του μειώνει την αξιοπρέπεια, να γίνουν ουσιώδη βήματα για την ανάπτυξη του λεγόμενου τρίτου κόσμου, το διάστημα να εξερευνηθεί προς όφελος της ανθρώπινης νόησης και των ευρύτερων γνωσιολογικών περιεχομένων…

Το πόσο εφικτά είναι όλα αυτά είναι δύσκολο να το πούμε, ειδικά όταν μιλάμε για μία ανθρώπινη ιστορία που είναι γεμάτη από πολέμους και κάθε διαλογής μακιαβελικής υφής πρακτικές. Η άνοδος του πόλου «της Ανατολής» είναι πια στα μάτια πολλών μία θετική εξέλιξη, γιατί βάζει φρένο στις αδηφάγες δυτικές επελάσεις κάθε μορφής. Όμως, θα πρέπει αυτή η νέα ισορροπία να αποτρέψει την ολική ρήξη, άρα και ενδεχόμενες χειρότερες έως καταστροφικές μέρες για τον πλανήτη. Αυτό ως επιτακτικό στοίχημα είναι τόσο ευδιάκριτο, όσο και κρίσιμο.

Θα τα καταφέρουν οι μεγάλες δυνάμεις ή θα αποτελέσουν τους κινητήρες μίας πορείας προς τον όλεθρο; Θα παρακολουθούμε σχεδόν όλοι τις σχετικές εξελίξεις με το μέγιστο δυνατό ενδιαφέρον, αλλά και με τεράστια έμφαση στην καταγραφή της μεγάλης αναγκαιότητας για κοινωνική-λαϊκή εγρήγορση…