«Η δημοσίευσις είναι η ψυχή της δικαιοσύνης» αναγράφεται σε πολύ ευδιάκριτο σημείο στην κεντρική αίθουσα της Ένωσης Συντακτών, της ΕΣΗΕΑ, φράση παρμένη από τα «Ελληνικά Χρονικά» του Ιωάννη Ιάκωβου Μάγερ, ενός από τους πρωτοπόρους εκδότες και δημοσιογράφους των επαναστατικών χρόνων.
Το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ, με αφορμή τα 200 χρόνια από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, έβγαλε μια ενδιαφέρουσα έκδοση που αναφέρεται στη φράση αυτή, έκδοση με άρθρα σημερινών μελών της που σχολιάζουν τον επαναστατικό Τύπο, με φωτογραφικές αναπαραγωγές άρθρων της εποχής στα οποία εκείνοι κάνουν αναφορά από το αρχείο και την ανακαινισμένη βιβλιοθήκη της ΕΣΗΕΑ.
Αξίζει βέβαια να θυμηθούμε ότι πριν γίνει ψυχή της δικαιοσύνης, η δημοσίευσις έγινε και ψυχή της ίδιας της Επανάστασης. Η δημιουργία διεθνώς των πρώτων εφημερίδων τον 18ο αιώνα δεν μπορεί να θεωρηθεί άσχετη με τις μεγάλες αλλαγές που συντελέστηκαν, τουναντίον αποτέλεσε ουσιώδες κομμάτι της ιστορίας της Γαλλικής Επανάστασης, αλλά και των εθνικών επαναστάσεων που ακολούθησαν, με προεξάρχουσα την Ελληνική. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός ότι η πρώτη (αν εξαιρέσει κανείς τον μικρής διάρκειας και μη σωζόμενο «Ταχυδρόμο» της Βιέννης) ελληνόφωνη εφημερίδα εκδόθηκε το 1790 στη Βιέννη, ήταν η «Εφημερίς» των αδελφών Μαρκίδων Πούλιου και έκλεισε το 1797, καθόλου τυχαία, μετά τη σύλληψη του Ρήγα.
Τόσο η χειρόγραφη αυτή εφημερίδα και οι επόμενες της εποχής, όσο όμως και τα βιβλία εκείνη την περίοδο, εκδίδονταν με τη στήριξη συνδρομητών. Για να βγάλει κάποιος ένα βιβλίο έπρεπε να έχει προπληρωθεί την αγορά του, για να εκδώσει εφημερίδα έπρεπε να υπάρχουν συνδρομητές, αλλιώς δεν έβγαιναν τα έξοδα. Δεν υπήρχαν σημεία πώλησης, μόνο με το ταχυδρομείο ταξίδευαν οι εφημερίδες, που ήταν λίγες, και το κοινό τους, βέβαια, μικρό, καθώς υπήρχε μεγάλος αναλφαβητισμός. Τις διάβαζαν όμως και φωναχτά, αυτοί που ήξεραν γράμματα, στα καφενεία.
Σήμερα ζούμε μια παράδοξη κατάσταση. Η συντριπτική πλειονότητα γνωρίζει ανάγνωση και γραφή, οι εφημερίδες, έντυπες και ηλεκτρονικές, μας κατακλύζουν, όμως φαίνεται πως ο δημοσιογραφικός λόγος έχει πάλι ανάγκη τη συνδρομή. Γιατί η πληθώρα οδηγεί σε πολυδιάσπαση και το δωρεάν δημιουργεί υποτέλειες. Και γιατί η υπερσυγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης, που έχουν τα αναγκαία κεφάλαια ώστε να καθίστανται ελκυστικά, στα χέρια ολίγων και μάλιστα πολύ πλουσίων, υπονομεύει την ισχύ της φράσης του Μάγερ. Φαίνεται πως, όπως ήδη συμβαίνει με πλατφόρμες κινηματογράφου και μουσικής, ο τακτικός οβολός σε μέσα ενημέρωσης που θα εγγυώνται την υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης και τη δημιουργία αληθινών κοινοτήτων συλλογικής ανταλλαγής και επεξεργασίας πληροφοριών και ιδεών επανέρχεται ως μονόδρομος. Η συνδρομή γίνεται ξανά ψυχή της δημοσίευσης, ώστε η δημοσίευση να είναι πράγματι ψυχή της δικαιοσύνης.
