Τουρισμός και ανεμογεννήτριες

ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ, βαριά λέξη που κουβαλά άλλες ακόμα πιο βαριές: καθήκον, χρέος, ηθική, νόμος, δέσμευση… Λέξη-ομπρέλα που χωρά μεμονωμένα άτομα, ομάδες ανθρώπων, ακόμα και κράτη. Λέξη διαχρονική που συνδέει το χθες με το σήμερα και το αύριο. Λέξη πολιτική. Λέξη που υπονοεί το βάρος της ευθύνης. «Τι με έπιασε αυγουστιάτικα, με την πανδημία να δείχνει τα δόντια της, τη μυρωδιά του καμένου να έχει νοτίσει την ατμόσφαιρα, με χιλιάδες γονείς να αγωνιούν για το επόμενο βήμα των παιδιών τους, με…;».

Βρέθηκα στο νησί της καταγωγής μου, την Τήνο, και εκεί αναμετρήθηκα τόσο με τη λέξη υποχρέωση όσο και με την ευθύνη. Οχι τόσο των νησιωτών όσο των πολιτικών. Χθεσινών και τωρινών. Αλλωστε η υποχρέωση και η ευθύνη για τον δρόμο που θα ακολουθήσει ένας τόπος, δεν είναι τόσο των ανθρώπων που ζουν σ’ αυτόν όσο των πολιτικών που με αυτά που κάνουν και μ’ εκείνα που δεν κάνουν τους ωθούν σε επιλογές που έχουν όλα τα γνωρίσματα του καταναγκασμού.

Η ΤΗΝΟΣ είναι τόπος δύσκολος, που κατάφερνε να επιβιώσει για αιώνες αρμονικά με τη γη του. Σύμφωνα με τις στατιστικές, το 1922 οι Τήνιοι καλλιεργούσαν 78.000 στρέμματα, το 1940 73.000 στρέμματα και το 1979 54.000 στρέμματα. Σε αυτά θα πρέπει να προστεθούν και άλλα 6.000 στρέμματα κυρίως αμπέλια και ελιές (απογραφή του 1962). Επίσης σημαντικό ήταν και το ζωικό απόθεμα. Η «τηνιακή αγελάδα» αναπτύχθηκε στο νησί και έγινε συνώνυμη με την ποιότητα των κτηνοτροφικών της προϊόντων. Παλιότερα -μέχρι τον 19ο αιώνα- είχε αναπτυχθεί η σηροτροφία. Η κληρονομιά των Γκίζι και των Ενετών είχε καταφέρει όχι μόνο να επιβιώσει αλλά να προσφέρει ένα σημαντικό εισόδημα στους νησιώτες. Το πιο αξιοθαύμαστο επίτευγμα των Τηνίων ήταν ότι είχαν καταφέρει να πετύχουν μια αξιοθαύμαστη ισορροπία της διατροφικής αυτάρκειας με τον τουρισμό.

Το νησί ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα είχε εξασφαλίσει ένα σημαντικό εισόδημα από τους επισκέπτες που προέρχονταν από την Ανατολική Μεσόγειο και όχι μόνο. Εγγραφα από τα οθωμανικά αρχεία αναφέρουν ότι εκδίδονταν χιλιάδες διαβατήρια προκειμένου Ελληνες Οθωμανοί υπήκοοι να επισκεφτούν το νησί. Μάλιστα αποκαλύπτεται ότι τα διαβατήρια αυτά είχαν μετατραπεί σε αντικείμενο κερδοσκοπίας από τοπικούς άρχοντες οι οποίοι έβγαζαν χρήματα από αυθαίρετα «τέλη» και «παράβολα» που κατέληγαν στην τσέπη τους.

ΟΤΑΝ ΠΡΙΝ από 98 χρόνια μια αθηναϊκή εφημερίδα έγραφε: «…Σήμερον η Ελβετία ζη διά της κυκλοφορίας των ξένων, ως εκ των φυσικών καλλονών της, η δε Ιταλία διά τον ωραίον κλίμα της και τας αρχαιότητάς της… Ατυχώς, ουδεμία σοβαρά εργασία εγένετο μέχρι σήμερον όπως διανοιχθή η οδός εις τους ξένους, ούτε εν Αθήναις αλλά ούτε και εις τας επαρχίας, μέρη των οποίων είναι πολύ ανώτερα των θερινών διακοπών της Ευρώπης (…)», στο νησί ένας αρχιτέκτονας σταλμένος από Ελληνες κεφαλαιούχους της Αλεξάνδρειας σχεδίαζε την ανέγερση ολοκληρωμένης τουριστικής μονάδας με ξενοδοχεία και κατοικίες. Αν βρεθείτε στην Τήνο, αξίζει να αναζητήσετε στη βιβλιοθήκη του ΠΙΕΤ το «μπίζνες πλαν» που συνέταξε αυτός ο άνθρωπος. Μια απλή ανάγνωσή του είναι αρκετή για να διαπιστώσετε ότι όλα αυτά που προσπαθεί να πλασάρει ως σύγχρονες καινοτόμες επενδύσεις ο εμπνευσμένος κ. Μητσοτάκης και οι «άριστοι» του επιτελείου του είναι τόσο καινοτόμες όσο ο… τροχός.

Με το που διάβηκα την μπουκαπόρτα του πλοίου και πάτησα το πόδι στο νησί βρέθηκα αντιμέτωπος με το σύγχρονο αναπτυξιακό μοντέλο. Εστιατόρια, μπαρ, ξενοδοχεία, καφέ, ενοικιαζόμενα, Ι.Χ. παρκαρισμένα ένα χιλιόμετρο μακριά από το παλιό λιμάνι που πεζοδρομείται για χάρη των επισκεπτών και των επαγγελματιών. Σε έναν στύλο, λίγα μέτρα παραπέρα, μια αφίσα που απευθυνόταν στους νησιώτες και τους καλούσε σε εκδήλωση για τις ανεμογεννήτριες που ο κ. Μητσοτάκης -ακολουθώντας τ’ χνάρια των προηγούμενων- στο όνομα της ανάπτυξης θέλει να σπείρει στα χωράφια όπου οι Τήνιοι των προηγούμενων γενεών φύτευαν ντομάτες, πιπεριές και -τα περίφημα για τη νοστιμάδα τους- αμπελοφάσουλα.

Πιστέψτε με. Δεν περίμενα ότι το σύγχρονο αναπτυξιακό όραμα που με τόσο θέρμη προσπαθούν να επιβάλουν οι πολιτικοί από το 2010 μέχρι σήμερα θα χωρούσε σε τόσα λίγα τετραγωνικά μέτρα. Τελικά όχι μόνο φτάνει αλλά και περισσεύει χώρος για να στριμωχτεί όλη η καταστροφή που κουβαλά μαζί του: αγένεια, έλλειψη σεβασμού στην Ιστορία και στο περιβάλλον, αλλοίωση του πολιτισμού από ασεβείς που κουβαλάνε στα μπαγκάζια τους το θράσος του πλούτου, τη χυδαιότητα της επίδειξης και την αλαζονεία της αντίληψης του «…με τον παρά μου», σκουπίδια, μποτιλιάρισμα, απρέπεια, κουτάβια που δεν χωρούν στα τσιμεντένια κουτιά της πόλης…

ΜΠΟΡΕΙ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟΥΣ όλα αυτά να φαίνονται εμμονικά. Κάποιοι άλλοι μπορεί να τα εκλάβουν ως οπισθοδρόμηση και ως σύγχρονη εκδοχή του λουδισμού. Αν όμως στον κεντρικό δρόμο του νησιού πέσεις πάνω στην κυρία που έχει επαινέσει το Υπερταμείο, που εμμένει στη μείωση των συντάξεων, στις απολύσεις στο Δημόσιο και στην ιδιωτικοποίηση των πάντων στην Υγεία, να διασχίζει τα εγκαταλειμμένα χωράφια με το πανάκριβο λευκό τζιπ της και μερικά χιλιόμετρα παρακάτω αντικρίσεις τις πολυτελείς βίλες του κ. Μητσοτάκη αλλά και άλλων πολιτικών, τότε στο μυαλό σού έρχονται λέξεις από το παρελθόν.

Για παράδειγμα, θυμάσαι τα γραπτά του Σόλωνα Κυδωνιάτη που το 1956 έγραφε «…απογυμνώσαμε προς χάριν του [τουρισμού] την γεωργίαν μας από χείρας…» και του συγγραφέα Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ, που προειδοποιούσε: «Ο τουρίστας καταστρέφει αυτό που βρίσκει». Και δυστυχώς η σημερινή πραγματικότητα των ελάχιστων καλλιεργήσιμων εκτάσεων, των πολύ λιγότερων από 100 επαγγελματιών γεωργών, της εξαφανισμένης «τηνιακής αγελάδας», των εγκαταλελειμμένων αγρελιών (έτσι αποκαλούν τα ελαιόδεντρα στο νησί) και των επιβλητικών οικημάτων της Εκάλης που έχουν μετακομίσει στο νησί, τους επιβεβαιώνει.

«Πώς αλλιώς θα ζήσουμε;» λένε οι άνθρωποι όταν τους ανοίγεις τη συζήτηση για τον τουρισμό. Και έχουν δίκιο καθώς οι πολιτικές ηγεσίες –τοπικές και εθνικές, παλαιότερες και σύγχρονες– όχι μόνο τους στέρησαν κάθε άλλη εναλλακτική δραστηριότητα αλλά τους ανάγκασαν με τη βία να εγκαταλείψουν –κυριολεκτικά και μεταφορικά– τη γη τους. Και τότε στο μυαλό σού έρχονται οι λέξεις υποχρέωση, καθήκον, χρέος, ηθική, νόμος, συμφωνία, δέσμευση… και ευθύνη.

ΥΓ.: Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή την Τήνο αλλά αφορά όλους τους τόπους που μετατρέπονται σε πειραματόζωα της τουριστικής «ανάπτυξης».

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας