Αγγελιοφόρος: Ο Οιδίπους πέθανε. Η Ελένη πέθανε

Μια γλυπτική σύνθεση του Γιάννη Βέτσου εμπνευσμένη από  την τραγωδία του Σοφοκλή « Οιδίπους επί Κολωνώ». Το γλυπτό, όπως και αυτό το άρθρο, είναι αφιερωμένα στη μνήμη της Ελένης Κούσκου- Βέτσου.

Σοφοκλέους, « Οιδίπους επί Κολωνώ». Περίληψη.

Ο « Οιδίπους επί Κολωνώ» είναι συνέχεια της τραγωδίας  «Οιδίπους τύραννος». Ο τυφλός Οιδίπους, με συνοδό την κόρη του Αντιγόνη, φτάνει στην Αθήνα για να τελειώσει τη ζωή του στο ιερό των Ευμενίδων. Ο Οιδίπους  συναντιέται και συνομιλεί με το βασιλιά της Αθήνας, Θησέα που δείχνει έμπρακτα την πεποίθηση των Αθηναίων ότι πάνω απ` όλα βρίσκεται ο άνθρωπος και ο ανθρωπισμός. O Οιδίπους του ζητά προστασία όσο θα ζήσει και ταφή, όταν πεθάνει. Ο Θησέας του υπόσχεται ότι θα γίνουν όλα όπως επιθυμεί.

Ο Σοφοκλής σ` αυτό  το έργο, αποφασίζει να κινήσει τον ήρωα του, Οιδίποδα, προς μία κατεύθυνση που επέλεξε ο ίδιος ο βασιλιάς Οιδίπους. Ο τυφλός βασιλιάς της Θήβας  δεν είναι πλέον έρμαιο στη δίνη των απίστευτων γεγονότων της πολυτάραχης  ζωής του, αλλά αποφασίζει μόνος του για τη ζωή που του απομένει, για τον θάνατο του, και τον τόπο ενταφιασμού του.

Η πλοκή της τραγωδίας είναι ιδιαίτερα επιμελημένη από τον Σοφοκλή και τα πρόσωπα που συμμετέχουν έχουν χαρακτήρες  εναργείς, έντονους και εξιδανικευμένους, πρότυπα για την ανθρώπινη υπόσταση και συμπεριφορά. Ένα τέτοιο πρόσωπο, πρότυπο για την ανθρώπινη υπόσταση και συμπεριφορά υπήρξε και η πρόσφατα χαμένη Ελένη Κούσκου- Βέτσου (1958-2021).

Το γλυπτό του Γιάννη Βέτσου.

Διαστάσεις: 110 x 60 x 40 c.m.

Το υλικό της γλυπτικής σύνθεσης είναι σφυρήλατος σίδηρος.  Ο σφυρήλατος σίδηρος είναι σχεδόν καθαρός σίδηρος.. Τήκεται στους 1500 οC, αλλά είναι σχετικά μαλακός και μπορεί να υποβληθεί εύκολα σε μηχανική επεξεργασία. Ο γλύπτης Γιάννης Βέτσος έχει αναπτύξει μια προσωπική μέθοδο τεχνικής και κατεργασίας ώστε από εκατοντάδες μικρά ή μεγαλύτερα κομμάτια σιδήρου, να προκύπτει, με οξυγονοκόλληση, η σύνθεση μιας γλυπτικής φιγούρας. Στο επίπεδο του υπόγειου συμβολισμού ο γλύπτης εδώ, είναι ο σιδηρουργός καλλιτέχνης, ο χειριστής και ταυτόχρονα φύλακας της ευτυχίας μιας υπέροχης οικογενειακής ζωής που συνεχίζεται παρά την οδυνηρή απώλεια της Ελένης. Η εργασία με τον σίδηρο ήταν, από την αρχαιότητα, τελετουργική τόσο στα υπερκόσμια όσο και στα γήινα.

Η ιδέα για το γλυπτικό αυτό σύνταγμα δημιουργήθηκε στον καλλιτέχνη μετά την ανάγνωση και ανάλυση του έργου του Σοφοκλέους « Οιδίπους επί Κολωνώ» και κυρίως τον επηρέασε η «έξοδος» της τραγωδίας με την μακρά αφήγηση της «αγγελικής ρήσης» (στίχοι 1579-1779). Η  «αγγελική ρήση» ξεκινά με τα λόγια του μαντατοφόρου, αγγελιοφόρου: Ο Οιδίπους πέθανε.

 Στο έργο απεικονίζονται τρεις μορφές: Ο θεός Ερμής και οι δυο βασιλείς Οιδίπους και Θησεύς.

-Ο βασιλιάς Οιδίπους: Ο γλύπτης για να τονίσει ότι ο Οιδίπους έχει φύγει από τον γήινο κόσμο τον δείχνει να υπερίπταται ακολουθώντας τον φτερωτό Ερμή. Ο πολύπαθος βασιλιάς της Θήβας Οιδίπους είναι ένα θεϊκό πρόσωπο γι` αυτό ο γλύπτης τον δείχνει να μην πατά στη γη. Λίγο πριν ο Αγγελιοφόρος φώναξε: Ο Οιδίπους πέθανε. Η Ελένη πέθανε. Η Ελένη πέθανε. Η Ελένη πέθανε. Η Ελένη πέθανε..

-Ο βασιλιάς Θησέας: Πατά στη γη κρατώντας μέσα σε μια πυραμίδα, τις υποσχέσεις που έδωσε στον Οιδίποδα, από τον οποίο τον χωρίζει ένα πλέγμα- πέτασμα, όριο του κόσμου των ζωντανών και του κόσμου των νεκρών. Το πλέγμα- πέτασμα επιτρέπει να βλέπουν οι ζώντες τους νεκρούς.

Θησεύς: Τι λες γέροντα, με ποιο τρόπο αποδεικνύονται όσα είπες;

Οιδίπους: Όλα όσα είπα αποδεικνύονται από τις πολλές βροντές και τα αστροπελέκια του ανίκητου Δία.

Θησεύς: Με έπεισες με τις μαντείες  σου. Πες μου τι πρέπει να κάνω και θα το κάνω. Σοφοκλέους, Οιδίπους επί Κολωνώ, 1513-1517.

Ο Θησέας  δείχνει έμπρακτα την πεποίθηση των Αθηναίων ότι πάνω απ` όλα βρίσκεται ο άνθρωπος. O Οιδίπους του ζητά προστασία όσο θα ζήσει και ταφή, όταν πεθάνει. Ο Θησέας του υπόσχεται ότι θα γίνουν όλα όπως επιθυμεί.

Η αττική γη θα δεχθεί το νεκρό σώμα του Οιδίποδα με απόφαση του βασιλιά της Αθήνας Θησέα. Η Γη μητέρα θα αναπαύσει τον βασανισμένο Οιδίποδα.

-Ο θεός Ερμής.

Ο Ερμής τοποθετείται να πετά, στην κορυφή της γλυπτικής σύνθεσης. Ήταν ο δημοφιλέστερος θεός και ο επίσημος ταχυδρόμος του Δία. Ταξίδευε παντού και κήρυττε τις βουλές του Δία κρατώντας το κηρύκειο. Ο Ερμής ήταν επίσης θεός του εμπορίου, της γυμναστικής, των γραμμάτων, των οδών καθώς και θεός ψυχοπομπός αφού συνόδευε τις ψυχές στον Άδη. Στο γλυπτό ο Ερμής οδηγεί την ψυχή του Οιδίποδα στον Άδη. Παριστάνεται με ανοιχτά φτερά, έντονο εναέριο δρασκελισμό και στα χέρια του κρατά θεϊκά σκήπτρα που συνδέουν τις δύο πρωταρχικές θεότητες τη Γαία και τον Ουρανό.

Η χρήση των γεωμετρικών στερεών στα έργα του Γιάννη Βέτσου:

Σφαίρα ονομάζεται ο γεωμετρικός τόπος των σημείων που απέχουν ίση απόσταση ρ από ένα σημείο Ο στον χώρο. Το σημείο Ο, ονομάζεται κέντρο της σφαίρας και η απόσταση ρ, ακτίνα.

Ο Οιδίπους απεικονίζεται στο έργο με δύο σφαίρες μπροστά στο πρόσωπο του που συμβολίζουν το καλό και το κακό, το θηλυκό  και το αρσενικό, που κυριάρχησαν στη ζωή του. Οι δύο σφαίρες κρύβουν το πρόσωπο του Οιδίποδα αφού είναι πλέον νεκρός. Η σφαίρα είναι συνηθισμένο σύμβολο στα έργα του Γιάννη Βέτσου. Είναι ένα συμπαντικό σύμβολο αφού η Γη είναι μια σφαίρα μέσα σε μια σφαίρα. Η σφαίρα δείχνει και το τέλος του δρόμου, την αποκαθήλωση των παλαιών μορφών επιτρέποντας τον ερχομό ενός καλύτερου μέλλοντος.

Η Σφαίρα εκφράζει τον αριθμό 5 ο οποίος είναι το άθροισμα του πρώτου άρτιου αριθμού και του πρώτου περιττού 2+3=5. Η Σφαίρα μέσω του αριθμού 5 εκφράζει:  τα 5 στοιχεία του σύμπαντος κόσμου (φωτιά, νερό, χώμα, αέρα, αιθέρα), εκφράζει τις 5 αισθήσεις, τα 5 δάχτυλα του χεριού, το πυθαγόρειο πεντάγραμμο της χρυσής τομής που αναπαριστά την ανθρώπινη ύπαρξη.

Η πυραμίδα παραπέμπει στον μεγάλο αιγυπτιακό πολιτισμό και στις μοναδικές πυραμίδες. Επίσης υποδηλώνει την γεωμετρική ιδιοφυία του Θαλή του Μιλήσιου που μέτρησε με μεγάλη ακρίβεια το ύψος μιας  αιγυπτιακής πυραμίδας. Η πυραμίδα ενίοτε συμβολίζει ένα πραγματικό βουνό ή ένα βουνό καλών ή δυσάρεστων ανθρώπινων περιπετειών. Ο άξων που ενώνει τον ουρανό με τη γη υποδηλώνεται πολλές φορές με την πυραμίδα. Σε πολλά έργα του Γιάννη Βέτσου τοποθετούνται πυραμίδες στα χέρια των ανθρώπων, θεών, ηρώων, βασιλισσών, βασιλιάδων.

1*Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2* Στη μνήμη της αξέχαστης φίλης Ελένης Κούσκου- Βέτσου.