Πέρα από διαπραγματεύσεις, καθυστερήσεις και αμφισημίες, τα πραγματικά βαθιά ερωτήματα παραμένουν για τη μετα-διαπραγματευτική εποχή. Τι κοινωνική και παραγωγική ανασυγκρότηση οραματιζόμαστε μετά το οδυνηρότατο πάθημα/μάθημα της κρίσης; O προοδευτικός χώρος διεθνώς ψηλαφεί τον δρόμο προς νέα ελκυστικά προτάγματα.
Τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας σφραγίστηκαν από την υιοθέτηση δοξασιών περί αυτορρύθμισης αγορών, και εθελοτυφλίας απέναντι στις πιστωτικές «φούσκες» που κάλυπταν τη σαθρότητα μιας επίπλαστης ευμάρειας. Τα οδυνηρά επακόλουθα υπογραμμίζουν την ανάγκη νέων προσεγγίσεων, για να ξεφύγουμε από τα απόνερα της κρίσης και για να μην ξαναπέσουμε στα ίδια βαλτοτόπια.
Σε χώρες που χτυπήθηκαν πιο σκληρά από την κρίση, νεοπαγή πολιτικά σχήματα προωθούν όχι μόνο την είσοδο στην πολιτική νέων προσώπων εκτός κομματικών σωλήνων, αλλά και την ανίχνευση νέων ελκυστικών προταγμάτων, εκτοπίζοντας τα απλοϊκά, φουσκογόνα απορρυθμιστικά κελεύσματα του ΄90, αλλά και την ολύμπια(κή) μακαριότητα και δάνεια ευωχία του 2004.
Αυτή η προσπάθεια δεν μπορεί να είναι ομφαλοσκοπική: τα ερωτήματα αφορούν την Ελλάδα, αλλά και την Ευρώπη. Και σε αυτήν τη διαδικασία, οι Ελληνες δεν στέργουν να είναι ουραγοί/μιμητές. Οχι μόνο γιατί δεν στέργουμε πια να ταλαιπωρούμαστε σε ετεροχρονισμένες μάχες, υπερασπιζόμενοι το ΄80 θεωρίες υπανάπτυξης του ΄60, το ΄00 θατσερικές πομφόλυγες του ΄80 και ευσεβείς πόθους περί ήπιας προσαρμογής, και το 2014 αποτυχημένες συνταγές Χούβερ του 1929. Αλλά επιπλέον γιατί οι συνευρωπαίοι αποδείχθηκαν «φουσκολάγνοι» και ανίκανοι να προβλέψουν/αποτρέψουν τη φούσκα ιδιωτικού/δημόσιου δανεισμού.
Το μοντέλο προς μίμηση έχασε την αίγλη του, όπως και οι ταγοί που εξέθρεψαν/αγνόησαν τη φούσκα. Και η πιο συνταρακτική αποκάλυψη για τους Ευρωπαίους πολίτες δεν ήταν μόνο τα σκάνδαλα των ιθυνόντων, αλλά το πόσο «λίγοι» αποδείχτηκαν, πόσο γυμνός ήταν τελικά ο βασιλιάς.
Ποιες πυξίδες δίνουν διέξοδο σε αυτές τις αγωνίες μετά τη διάψευση των φρούδων προσδοκιών για συνεχή άνοδο βιοτικού επιπέδου, που καλλιέργησε ο ογκούμενος από το ΄90 δανεισμός – ιδιωτικός (Ισπανία, Ιρλανδία) η/και δημόσιος (Ελλάδα, Πορτογαλία, Ιταλία);
Μια πρώτη πυξίδα είναι η τιθάσευση της αγοραιοποίησης πολλών πτυχών της ανθρώπινης ζωής. Η οικονομική επιτυχία είναι σεβαστή, χωρίς όμως να «αγοράζει»/ευτελίζει άλλες πτυχές της ζωής που έχουν τη δική τους διακριτή αξία.
Θέλουμε κοινωνία με αγορά, όχι κοινωνίες της αγοράς. Η αγορά είναι χρήσιμο εργαλείο που μπορεί να αυξήσει τον προς αναδιανομή πλούτο και να ανατρέψει στατικές ιεραρχίες. Στόχος δεν είναι ο εξορκισμός της αγοράς, αλλά η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων της με αναγνώριση των αδυναμιών της.
Η αλαζονική σιγουριά, τόσο του κρατικού μικροσυντονισμού (ύβρις του ΄60), όσο και της λατρείας των αγορών (πιο πρόσφατη ύβρις) πρέπει να αποτελούν παρελθόν.
Πυξίδα είναι επίσης η συμπαράταξη με τον αδύνατο –για να μην τον βυθίσει ο δυνατός στη ζούγκλα κοινωνικού δαρβινισμού και για να μη βυθίσουν μαζί το πλοίο που μας κουβαλά όλους, δυνατούς και αδύνατους. Και η επιστροφή στην επίπλαστη προ κρίσης ευωχία είναι αδύνατη –εξάλλου ούτε τότε χαμογελούσε η πλειονότητα στην εθνική μας φωτογραφία.
Υπεράσπιση του αδύνατου δεν σημαίνει θωπεία της μετριότητας, σημαίνει κοινωνία ισόπνοη, όχι μόνο χάριν ισονομίας, αλλά και αποτελεσματικότητας/ανάπτυξης.
Η καθήλωση (πανευρωπαϊκά) των πραγματικών εισοδημάτων της πλειονότητας, συγκρινόμενη με τη γιγάντωση του εισοδήματος που καρπούται το πλουσιότερο 10% του πληθυσμού, βρίσκεται στη ρίζα της ανατέλλουσας Μεγάλης Στασιμότητας. Η πλειονότητα αδυνατεί να είναι καταναλωτική ατμομηχανή της οικονομίας.
Ταυτόχρονα, η στρεβλή χρηματοοικονομική γιγάντωση υποσκάπτει την τεχνολογική καινοτομία. Οπως πρότειναν νομπελίστες οικονομολόγοι, χρήζει αναθεώρησης η ανέξοδη κινητικότητα κεφαλαίου που διευκολύνει επιδημίες πανικού, φοροδιαφυγή και φούσκες, δυσχεραίνοντας τη θέση των ασθενέστερων.
Τέλος, Ελλάδα και Ευρώπη δεν μπορούν να ανταγωνιστούν αναδυόμενες ασιατικές οικονομίες στη βάση κόστους. Η έμφαση πρέπει να δοθεί σε τεχνολογικά/καινοτόμα άλματα, όχι σε κοινωνικά πισωγυρίσματα.
Το κλειδί είναι η εξέλιξη προς μια κοινωνία πολλαπλά ελκυστική για ζωή, εργασία, επένδυση.
*οικονομολόγου, στελέχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μέλους της Επιτροπής Διαλόγου του κόμματος Το Ποτάμι
