Το Βαρώσι στον βάλτο της διχοτόμησης

Υπό το βάρος της διαρκούς επιδείνωσης του Κυπριακού, ο πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης ζητεί διεθνή στήριξη, για να ανακόψει την επιβολή νέων τετελεσμένων από την Τουρκία, στο Βαρώσι. Τις τελευταίες ημέρες, ανώτατοι αξιωματούχοι της Ε.Ε., οι Αμερικανοί και οι Βρετανοί διαμηνύουν προς την Αγκυρα να μη συμπεριφερθεί με έναν «ακραίο» τρόπο.

Το τι είναι ακραίο, όμως, δεν προσδιορίζεται, καθώς αρκετοί από τους διεθνείς συνομιλητές της κυπριακής κυβέρνησης, εδώ και 4 χρόνια, κάνουν συνήθη διαχείριση των περιπλοκών στην Κύπρο και ενεργούν πυροσβεστικά, για να συγκρατήσουν… μέχρι νεωτέρας την κατάσταση. Ετσι, το Βαρώσι «βουλιάζει» στον βάλτο του άλυτου Κυπριακού, εν μέσω των μάταιων κραυγών μάχιμων Αμμοχωστιανών προσφύγων, που σέρνονται πίσω από την επιθετική πολιτική Ερντογάν στο Κυπριακό και τις κυνικές επιλογές της κυβέρνησής τους.

Με βάση τους συσχετισμούς και τις προθέσεις στο Συμβούλιο Ασφαλείας, θα πρέπει να αναμένεται μία ακόμα επανάληψη αποδοκιμασίας της Τουρκίας και κάλεσμα να αναιρέσει τις ενέργειές της. Ο τόνος της παρέμβασης (δήλωση, ανακοίνωση Τύπου) θα είναι ανάλογος του τι θα πει και τι θα κάνει ο Ταγίπ Ερντογάν. Τα διαβήματα που γίνονται προς την Αγκυρα είναι να μην προβεί σε τελεσίδικες αναφορές για το καθεστώς των Βαρωσίων. Δηλαδή, το μερικό άνοιγμα εκλαμβάνεται ήδη ως ένα εν εξελίξει γεγονός!

Ολα ήταν προβλέψιμα

Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν θα προβεί, στις 20 Ιουλίου, στην Κύπρο σε νέες ανακοινώσεις για άνοιγμα της περίκλειστης περιοχής των Βαρωσίων που μέχρι πρότινος ήταν πλήρως σφραγισμένη ως στρατιωτική περιοχή. Θα καλέσει τους Ελληκύπριους ιδιοκτήτες, αν το επιθυμούν, να αποταθούν για τις περιουσιακές διεκδικήσεις τους, προτού δοθούν σε νέους χρήστες.

Η κίνηση είχε εξαγγελθεί εδώ και καιρό (2019) και, ιδίως μετά τον παραγκωνισμό του Μ. Ακιντζί τον Οκτώβριο του 2020, η τουρκική κυβέρνηση ενεργεί με βάση συγκεκριμένο σχεδιασμό, χωρίς ιδιαίτερο διεθνές κόστος. Είναι επίσης πολύ γνωστό ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), ήδη από την υπόθεση Δημόπουλος εναντίον Τουρκίας (2010), παραπέμπει όλες τις περιουσιακές διεκδικήσεις στην Επιτροπή Ακίνητης Περιουσίας στα κατεχόμενα. Αυτήν αναγνωρίζει το ΕΔΑΔ ως «εσωτερικό ένδικο μέσο της υποτελούς στην Τουρκία διοίκησης».

Στο διπλωματικό επίπεδο, η Λευκωσία με τη γραφειοκρατική επιμονή της, καλεί το Συμβούλιο Ασφαλείας να απαντήσει άμεσα. Η σύμπτωση της έναρξης των διαβουλεύσεων για το ψήφισμα ανανέωσης της θητείας της Ουνφικύπ στις 21 Ιουλίου, την ευνοεί. Με πλειάδα επιστολών διαμαρτυρίας, ο Ν. Αναστασιάδης αναζητεί εκείνη τη φράση – αντίδοτο για να την παρουσιάσει στην εσωτερική κοινή γνώμη. Ομως, το σύστημα του ΟΗΕ είναι ήδη εξουθενωμένο και οι επιλογές ελάχιστες, ενόσω δεν υπάρχει ρεαλιστική προοπτική για την επίλυση.

Παράλληλα, πολλοί Ελληνοκύπριοι αισθάνονται ενοχλημένοι και το Βαρώσι εξακολουθεί να έχει έντονο συμβολισμό. Εν αντιθέσει προς τη Μόρφου, την Καρπασία και τα χωριά της Μεσαορίας, που ήταν επίσης στον Χάρτη Ακιντζί, στην τελευταία προσπάθεια επίλυσης για να επιστραφούν στους Ελληνοκύπριους πρόσφυγες.

Μπροστά στο φάσμα της απόλυτης ταπείνωσης των Ελληνοκυπρίων –τη διχοτόμηση και την οριστική απώλεια και του Βαρωσιού–, αρκετοί διερωτώνται για την ποιότητα και τους χειρισμούς του πολιτικού προσωπικού τους, υπό την πολυετή διακυβέρνηση Αναστασιάδη. Αυτός, όμως, αποχωρεί σε 18 μήνες και το Βαρώσι θα περιληφθεί στη βαριά κληρονομιά του. Δεν μπορεί να σκεφτεί κάτι άλλο, από το να στέλνει επιστολές και να διαμαρτύρεται για να τον ακούει περισσότερο η… εσωτερική κοινή γνώμη;

Οδυνηρές διαπιστώσεις

Μια βαθύτερη ανάλυση όλων όσα συμβαίνουν στο διπλωματικό παρασκήνιο δείχνει ότι ο Ν. Αναστασιάδης απλώς διαχειρίζεται το στρατηγικό αδιέξοδο που ο ίδιος πρώτος προκάλεσε στο Κυπριακό. Συμπληρώνονται αυτές τις ημέρες 4 ολόκληρα χρόνια από εκείνο το τραγικό βράδυ στο Κραντ Μοντάνα, όταν κατέρρευσε η Διάσκεψη για την Κύπρο. Το Κυπριακό σήμερα, από το «παρά 5 της επίλυσης στο Κραντ Μοντάνα» (δήλωση ΥΠΕΞ Ν. Χριστοδουλίδη), είναι στην …άβυσσο της διχοτόμησης. Από τότε, η πολιτική Αναστασιάδη υπήρξε τόσο απροσχημάτιστα διαλυτική, που δεν υπάρχει κανείς διεθνώς που να υιοθετεί το αφήγημα – ομολογία του πρέσβη Ανδρέα Μαυρογιάννη σε πρόσφατη ομιλία του (28/6): «Αν δεν γίνει κάτι χτες, πολύ σύντομα θα είναι πάρα πολύ αργά και για την Αμμόχωστο και για την κατεχόμενη μας περιοχή, και για τη λύση του Κυπριακού…».

Η αξιοπιστία Αναστασιάδη είναι στο ναδίρ, αλλά τα γεγονότα τού προσφέρουν ένα είδος άλλοθι! Στη δεξίωση της πρεσβείας των ΗΠΑ (6/7) προειδοποίησε: «Αν η Τουρκία προχωρήσει με τέτοιες πράξεις -και επαναλαμβάνω ειδικότερα σε σχέση με τα Βαρώσια-, αυτό θα είναι η ταφόπλακα όχι μόνο για τη συνέχιση της διαπραγματευτικής διαδικασίας, αλλά, το σημαντικότερο, στην εξεύρεση βιώσιμης και λειτουργικής διευθέτησης…».

Ποιον προειδοποιεί όμως; Ο Ν. Αναστασιάδης δεν είναι αφελής να πιστεύει ότι μπορεί να συγκινήσει τις ΗΠΑ ή τον ΟΗΕ να κάνουν κάτι περισσότερο, από αυτά που ο ίδιος έχει σκεφτεί και προτείνει. Συγκεκριμένα, για την τύχη των Βαρωσίων πρότεινε στην άτυπη Διάσκεψη της Γενεύης να γίνουν ΜΟΕ. Ενα ξαναζεσταμένο φαγητό για επιστροφή Βαρωσίων υπό τον έλεγχο του ΟΗΕ έναντι λειτουργίας του τουρκοκυπριακού αεροδρομίου Τύμπου, που δεν έχει καμία πιθανότητα να γίνει αποδεκτό από την τουρκική πλευρά.

Επί της ουσίας του Κυπριακού, ο Ν. Αναστασιάδης διατείνεται ότι θέλει να συνεχίσει με βάση το Πλαίσιο Γκουτέρες. Αλλά θέλει να ξαναρχίσει διαπραγματεύσεις στα 6 σημεία του, ανοίγοντας 3 ουσιώδεις πτυχές. Πρότεινε στον Γκουτέρες να κάνει «διαπραγματευτικά ζεύγη» την πολιτική ισότητα με το εδαφικό και την ασφάλεια. Πιστεύει δηλαδή ότι εξακολουθεί να διαθέτει διαπραγματευτική ισχύ και μπορεί να αναζητεί ανταλλάγματα, με υποσχέσεις ότι θα εκχωρήσει κυριαρχικές αρμοδιότητες και διαμοιρασμό εξουσίας στους Τουρκοκύπριους. Κανένας από τους συνομιλητές του δεν θεωρεί ρεαλιστικό το σενάριο αυτό και κανένας δεν θέλει ξανά το παιχνίδι με την κότα και το αυγό.

Ο ΟΗΕ τον πίεσε να ξεκαθαρίσει τη θέση του για την πολιτική ισότητα και την περιβόητη «αποκεντρωμένη Ομοσπονδία». Δεν το έπραξε στην άτυπη Διάσκεψη της Γενεύης. Εδωσε πρόσφατα μόνο ένα πρόχειρο έγγραφο για το πώς τη …σκέφτεται και λέει ότι τα υπόλοιπα θα τα πει στο διαπραγματευτικό τραπέζι. Γι’ αυτό η διαδικασία Αναστασιάδη – Τατάρ είναι «διάλογος κωφών». Οποιος το καταδείξει, όπως έπραξε η απεσταλμένη του ΟΗΕ, Τζέιν Χολ Λουτ, κηρύσσεται «ανεπιθύμητο πρόσωπο». Με το Κυπριακό στο απόλυτο μηδέν, ο Αντόνιο Γκουτέρες θα κάνει στην έκθεσή του απλή παράθεση γεγονότων, θα περιλάβει για πρώτη φορά σε επίσημο έγγραφο και τις θέσεις Τατάρ για δύο κράτη, χωρίς να τις κατακρίνει.

Ο ΟΗΕ και η Ε.Ε. θέλουν να συγκρατήσουν το Κυπριακό σε ήρεμο περιβάλλον, με την ελπίδα ότι δεν θα υπάρξουν μη αναστρέψιμες καταστάσεις. Περιλαμβάνουν και το Βαρώσι, χωρίς να σημαίνει, όμως, ότι μπορούν να ελέγξουν τις κινήσεις Ερντογάν. Πιο σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι η Ε.Ε. καθιστά σαφή την τοποθέτησή της ότι δεν πρόκειται να δεχθεί «δύο κράτη» στην Κύπρο. Επίσης, διατηρεί σε πορεία σταδιακής υλοποίησης τη θετική ατζέντα των σχέσεών της με την Τουρκία και παρακολουθεί τον ελληνοτουρκικό διάλογο. Αυτό δίνει ορισμένες πιθανότητες να επανέλθει το 2023 (προεδρικές εκλογές στην Κύπρο), αν υπάρξει μια νέα «χημεία» των πρωταγωνιστών, για να ανακτηθεί χαμένο έδαφος.

*Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου