• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 10.4°C / 14.0°C
    2 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    9°C 5.9°C / 10.2°C
    2 BF
    57%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.0°C / 12.1°C
    3 BF
    67%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    1 BF
    75%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 9.6°C
    2 BF
    76%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    7°C 5.9°C / 9.6°C
    1 BF
    71%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 3.4°C / 3.9°C
    1 BF
    65%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 9.6°C / 11.8°C
    1 BF
    83%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.9°C / 14.8°C
    3 BF
    80%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 11.9°C
    2 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.4°C / 14.8°C
    2 BF
    58%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    8°C 8.5°C / 9.6°C
    1 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    3 BF
    67%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 8.5°C
    2 BF
    81%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    11°C 8.5°C / 11.2°C
    1 BF
    71%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 12.8°C / 14.9°C
    3 BF
    64%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    12°C 10.6°C / 14.2°C
    1 BF
    60%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 7.7°C / 9.4°C
    2 BF
    70%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.0°C / 9.4°C
    1 BF
    63%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    2 BF
    73%

Το ζοφερό μέλλον της ακαδημαϊκής ελευθερίας

  • A-
  • A+

Το καλοκαίρι του 2020, έγραψα ένα άρθρο στην «Εφ.Συν.», επικριτικό για τις μεθόδους επιλογής μελών Συνεργαζόμενου Επιστημονικού Προσωπικού (ΣΕΠ) στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Το άρθρο αυτό πυροδότησε πειθαρχική διαδικασία σε δυο φάσεις (απολογία στην Επιτροπή Δεοντολογίας του Ιδρύματος και, μετά την παραπομπή μου, απολογία στη Διοικούσα Επιτροπή του Ιδρύματος), με κατάληξη την ποινή της «παύσης» κάθε συνεργασίας του ΕΑΠ μαζί μου για τα επόμενα δυο χρόνια. Στην αιφνιδιαστική αυτή εξέλιξη, συνάδελφοι νομικοί αλλά και οι συνήγοροί μου διέκριναν, πέρα από την παραβίαση βασικών ατομικών, κατοχυρωμένων από το Σύνταγμα ελευθεριών, και μια καταφανή παράβλεψη της αρχής της αναλογικότητας. Η δήθεν «προσβολή» του εν λόγω πανεπιστημίου μεταφράστηκε στην «εσχάτη των ποινών» σε μια εργασιακή σχέση, δηλαδή σε απόλυση.

Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι, όμως, κατ’ εμέ και κάτι άλλο: Η πειθαρχική διαδικασία είχε πυροδοτηθεί από δυο άξιες σχολιασμού καταγγελτικές επιστολές: Μια επιστολή που υπογραφόταν από τέσσερα υπηρετούντα μέλη του διδακτικού προσωπικού του ΕΑΠ (καθηγητές και αναπληρωτές καθηγητές Φιλολογίας/Λογοτεχνίας) προς τον πρόεδρο και τη Διοικούσα Επιτροπή του ΕΑΠ και αφορούσε πρότερο δημοσίευμα που συνυπέγραφα με άλλους συναδέλφους αφενός, και μια επιστολή που υπογραφόταν από ένα μέλος διδακτικού προσωπικού (αναπληρώτρια καθηγήτρια Συγκριτικής Φιλολογίας) και αφορούσε κυρίως το δικό μου άρθρο αφετέρου. Αμφότερες οι επιστολές μου κοινοποιήθηκαν έπειτα από αίτημά μου, στο πλαίσιο της πειθαρχικής διαδικασίας.

Αξιες σχολιασμού είναι αυτές οι επιστολές, επειδή οι καταγγέλλοντες, στρεφόμενοι στην «ανώτατη αρχή» του πανεπιστημίου, τον πρόεδρο της Διοικούσας Επιτροπής του ΕΑΠ (υπενθυμίζω πως το πανεπιστήμιο αυτό διοικείται ακόμα, πάνω από είκοσι έτη τώρα, από διορισμένες από την εκάστοτε κυβέρνηση διοικήσεις), ζητούν την παραδειγματική τιμωρία των διαμαρτυρομένων διδασκόντων («ατόπημα πρωτοφανές για την ελληνική ακαδημαϊκή ζωή, το οποίο θεωρούμε ότι χρειάζεται να ελεγχθεί πειθαρχικά και με τη δέουσα αυστηρότητα, πριν βρει μιμητές ανάμεσα σε δυσαρεστημένους υποψήφιους και άλλων Προγραμμάτων Σπουδών του») και την απομάκρυνσή ενός εξ αυτών (όχι εμού): «Οπως σας έχουμε ήδη ενημερώσει στο παρελθόν, η συνεργασία μας με τον συγκεκριμένο διδάσκοντα έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα προβληματική, σε όλα τα επίπεδα και σε βάθος χρόνου».

Ποια εικόνα για τις συνθήκες εργασίας των διδασκόντων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο σκιαγραφείται από τις δύο καταγγελίες αλλά και γενικότερα για τη στάση συγκεκριμένων λειτουργών του Δημοσίου; Στο άρθρο, για τα οποίο διώχθηκα, αλλά και στην «απολογία» μου προς το ίδιο το ΕΑΠ, είχα περιγράψει και κάνει λόγο για διδάσκοντες δύο ταχυτήτων. Σε μια παράξενη συνθήκη, που γίνεται όλο και πιο πιεστική και εκβιαστική, υπηρετούντες εκλεγμένοι καθηγητές του εν λόγω πανεπιστημίου αναλαμβάνουν να κρίνουν και να εισηγηθούν την πρόσληψη -μέσα από καθ΄ όλα επιφανειακές διαδικασίες- διδασκόντων, που είτε υπηρετούν σε άλλα πανεπιστήμια είτε είναι ακόμα άνεργοι διδάκτορες που επιθυμούν εργασία και συγχρόνως διδακτική πείρα στον ακαδημαϊκό χώρο. Συχνά, οι κρινόμενοι βρίσκονται σε ανώτερες βαθμίδες από τους κρίνοντες και συμβαίνει να στελεχώνουν ακολούθως τα εκλεκτορικά σώματα των υπηρεσιακών εξελίξεων αυτών που εισηγήθηκαν την πρόσληψή τους.

Πέρα όμως από αυτό, οι επιστολές στις οποίες στηρίχτηκε η πειθαρχική διαδικασία και τις οποίες σχολιάζω εδώ καθιστούν σαφές πως η εργασιακή συνθήκη των υπό κρίση διδασκόντων στο ΕΑΠ υπακούει στους χειρότερους κανόνες της «ελεύθερης» εργασιακής αγοράς: Εκτός από τις αλλεπάλληλες μονομερείς μειώσεις απολαβών και όλο και περισσότερη συσσώρευση διδακτικών και διοικητικών καθηκόντων, βάσει μονομερών αποφάσεων της διοίκησης του ΕΑΠ, οι «δυσαρεστημένοι» υποψήφιοι ή και διδάσκοντες που τολμούν να διαμαρτυρηθούν ασκώντας το αναφαίρετο συνταγματικό δικαίωμά τους να εκφέρουν ελεύθερα την άποψή τους και δημοσίως, διά του Τύπου, πρέπει σύμφωνα με τις καταγγελίες-έναυσμα για την πειθαρχική δίωξη να «ελεγχθούν πειθαρχικά και με τη δέουσα αυστηρότητα» (εδώ προτρέπονται οι Αρχές του πανεπιστημίου σε τιμωρητική απόφαση), «πριν βρουν μιμητές». Εννοείται, βεβαίως, πως η απευκταία «μίμηση» αναφέρεται στο ίδιο αυτό διάβημα της διαμαρτυρίας αυτής καθαυτήν. Προειδοποιείται, με άλλα λόγια, η διοίκηση ενός ανώτατου πανεπιστημιακού ιδρύματος μην τυχόν και οι διαμαρτυρίες Ελλήνων πολιτών, καθηγητών, διδασκόντων ή υποψήφιων διδασκόντων στο ΕΑΠ βρουν μιμητές, ωσάν η διαμαρτυρία να ήταν μια πράξη ποινικής ευθύνης που θα έπρεπε να προληφθεί. Μια κίνηση συλλογής υπογραφών από τους φοιτητές προς υποστήριξη ενός από τους υποψηφίους που σε πρώτη φάση είχε απορριφθεί μεταφράστηκε, μάλιστα, από την αναπληρώτρια καθηγήτρια Συγκριτικής Φιλολογίας, μέσα από μια αυθαίρετη διαστρέβλωση των γεγονότων και βεβαίως με μια διατύπωση που παραπέμπει σε άλλα πολιτειακά καθεστώτα, σε «υποκίνηση σε εξέγερση», ενώ η δημοσίευση άρθρων κρίθηκε τιμωρητέα, επειδή αυτά «δυσφήμησαν και έπληξαν το κύρος» του πανεπιστημίου.

Εκτός από τον υπερβάλλοντα ζήλο που επιδεικνύει η ίδια η πρωτοβουλία των υπηρετούντων στο ΕΑΠ καθηγητών να καταγγείλουν συναδέλφους τους στην ανώτερη αρχή, τοποθετώντας εαυτούς πάνω από κείνους, μόνο και μόνο λόγω διαφοράς εργασιακής σχέσης (οι ίδιοι μόνιμοι, οι άλλοι με ετήσιες ή εξαμηνιαίες συμβάσεις και «υπό ανάκληση») και απαιτώντας εμμέσως πλην σαφώς την απομάκρυνσή τους, οι καταγγέλλοντες αναδεικνύουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το ζοφερό μέλλον της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα κατά μια καθυστερημένη χρονικώς υιοθέτηση των πιο ολέθριων και κατακριτέων κανόνων λειτουργίας περιφερειακών αμερικανικών ιδιωτικών πανεπιστημίων, κανόνων που έχουν ενδελεχώς σχολιαστεί και επικριθεί στο εξωτερικό και που με ταχύτατους ρυθμούς επεκτείνουν οι μνημονιακές κυβερνήσεις στο δημόσιο πανεπιστήμιο εν γένει, με αιχμή τη σημερινή πολιτική του υπουργείου Παιδείας για τα ΑΕΙ.

Το 2010, ο Αμερικανός καθηγητής Cary Nelson1, σε βιβλίο του για την ανάγκη διάσωσης της ακαδημαϊκής ελευθερίας, απαριθμεί 16 «απειλές» εναντίον της. Σε δεύτερη θέση ανάμεσα σε αυτές τοποθετεί την εργασιακή επισφάλεια των διδασκόντων, που με αφορμή την οικονομική κρίση του 2008 έχει συρρικνώσει το μόνιμο διδακτικό προσωπικό στα αμερικανικά πανεπιστήμια σε λιγότερο από το 1/3 των συνολικών διδασκόντων. Σχεδόν όλα τα μαθήματα γίνονται από διδάσκοντες που βρίσκονται σε καθεστώς ανάκλησης, με βραχυχρόνιες συμβάσεις, που δεν μετέχουν στις αποφάσεις της διοίκησης και υπόκεινται σε πολλαπλό έλεγχο με την απειλή της ανεργίας (στην Αμερική τέτοιος έλεγχος έχει παρατηρηθεί ακόμα και από χορηγούς του εκάστοτε πανεπιστημίου που, έχοντας προσφέρει χρήματα για τη λειτουργία του, απαιτούν να παρεμβαίνουν στις προσλήψεις/απολύσεις διδασκόντων).

Στα ιδρύματα που δεν έχουν αρκετές μόνιμες θέσεις, μοιραία τον έλεγχο των πραγμάτων αναλαμβάνουν, αντί για απαρτιζόμενα από καθηγητές διοικητικά όργανα, διορισμένες αυταρχικές διοικήσεις (η τρίτη αναφερόμενη απειλή), οι οποίες με πρόσχημα την οικονομική δυσπραγία υιοθετούν «εργασιακές πολιτικές μιας άτεγκτης επιχείρησης» (η ενδέκατη αναφερόμενη απειλή) κ.ο.κ.

Ο διορισμένος πρόεδρος του ΕΑΠ καθ. Ιωάννης Ζώρας εμφανίζεται ένθερμος υποστηρικτής της ιδέας της αστυνομίας στα πανεπιστήμια. Αν και προΐσταται ενός πανεπιστημίου που ακριβώς λόγω της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης που προσφέρει δεν διαθέτει πανεπιστημιακό campus ούτε κάποιου είδους καθημερινή τριβή με τους συνήθως εργαζόμενους μερικής φοίτησης φοιτητές του, προκηρύσσει με τρόπο ιδιαζόντως ασύντακτο και κωμικό «την εκπόνηση ειδικών διδακτορικών διατριβών σε θέματα εγκληματικότητας σε χώρους εκπαίδευσης και αντιμετώπισής τους, συστημάτων φύλαξης και προστασίας των ΑΕΙ, θεωρίας και προστασίας της δημοκρατικής έκφρασης και κοινωνιολογικής εξέλιξης και μελέτης των περιστατικών βίας σε ανώτατα ή άλλα εκπαιδευτικά Ιδρύματα» (sic)2. Δεν καταλαβαίνω τι θέλει να πει ο συντάκτης της προκήρυξης με την τραγελαφική διατύπωση περί «προστασίας της δημοκρατικής έκφρασης… των περιστατικών βίας» ούτε γνωρίζω τι ακριβώς θεωρεί «δημοκρατική έκφραση» ο κ. πρόεδρος του ΕΑΠ, τολμώ όμως να το φανταστώ. Η υπόθεση θα ήταν αστεία, αν δεν ήταν δυστοπική.

* Καθηγήτρια Παν/μίου Μακεδονίας


1. Cary Nelson, No University is an Island. Saving Academic Freedom. Νέα Υόρκη: NYU Press 2010

2. https://bit.ly/3peNMVl

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί διδακτορικών σπουδών
Οι διδάκτορες κρίνονται με αυστηρά ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια σε όλη τη διάρκεια του επιστημονικού τους βίου.
Περί διδακτορικών σπουδών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γυναίκες, Μην Κλαίτε
Τον Δημοσθένη Δώδο οι φοιτητές του τον γνωρίσαμε στην αρχή ως καθηγητή. Θα του ταίριαζε αυτή η φράση, θα του ταιριάζει. Αν μας έβλεπε να κλαίμε, θα γελούσε λέγοντας «είστε ηλίθιες που κλαίτε!!!»
Γυναίκες, Μην Κλαίτε
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απόπειρα δολοφονίας χαρακτήρα με... μπούμερανγκ
Από τη μια είναι μια εξουσία που απειλείται γιατί δεν έχει πια την κοινωνική νομιμοποίηση και από την άλλη είναι αυτό που έρχεται να την αλλάξει, χωρίς όμως να έχει διάθεση να συνδιαλλαχθεί με το παλιό και...
Απόπειρα δολοφονίας χαρακτήρα με... μπούμερανγκ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αριθμητική της εξουσίας στο υπ. Παιδείας (όπου 555>574)
Η συρρίκνωση των ελληνικών πανεπιστημίων την περίοδο 2010 – 2015 ήταν αποτέλεσμα συνειδητών πολιτικών επιλογών που υλοποιήθηκαν με πρόσχημα τις μνημονιακές δεσμεύσεις.
Η αριθμητική της εξουσίας στο υπ. Παιδείας (όπου 555>574)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας