Μητσοτάκης, Μακρόν, Μενδώνη: ιερά και βέβηλα

Τον λένε φιλογερμανό, αλλά το στιλ διακυβέρνησης του Κ. Μητσοτάκη ανακαλεί Μακρόν. Η καταγωγή του Ελληνα πρωθυπουργού, η διαδρομή του και οι ιδεολογικοί προσανατολισμοί της Ν.Δ. δύσκολα μπορούν να δείξουν Μέρκελ ή Κολ. Ταπεινής καταγωγής οι τελευταίοι, είχαν καλή σχέση με τον κόσμο, ιδεολογικά και πολιτικά κοίταζαν προς το Κέντρο. Το γαλλικό πολιτικό σύστημα του πάει περισσότερο, είναι ημι-προεδρικό. Χωρίς να είναι τόσο ισχυρός όσο στα προεδρικά συστήματα, ο Γάλλος πρόεδρος είναι κυρίαρχος χάρη στην άμεση εκλογή του. Ορίζει πρωθυπουργό, υπουργούς και κυβερνητικούς αξιωματούχους ανακατεύοντας συχνά την κομματική τράπουλα. Χάρη στη θέση του μπορεί να είναι εντός και υπεράνω του κομματικού ανταγωνισμού, να παίρνει αποστάσεις και να παρεμβαίνει όταν το θεωρεί αναγκαίο.

Η περίπτωση Μακρόν είναι ιδιαίτερη. Θέτει υποψηφιότητα για την προεδρία όταν ο προκάτοχός του Ολάντ καταρρέει μαζί με το σοσιαλιστικό κόμμα, όταν το κομματικό σύστημα πολώνεται ανάμεσα σε δύο ισχυρούς πόλους, την άκρα Δεξιά και τη ριζοσπαστική Αριστερά, όταν κορυφώνεται ο αντικομματισμός.

Στη συγκυρία αυτή εμφανίζεται υπεράνω κομμάτων, ο εκσυγχρονιστής που θα αλλάξει δομές και νοοτροπίες με λόγο που, υποτίθεται, υπερβαίνει τα κομματικά σύνορα και απαντά στις προκλήσεις του 21ου αιώνα. Η κατάρρευση του σοσιαλιστικού κόμματος και η κρίση της Δεξιάς τού επιτρέπουν να κινηθεί με μεγάλη ευχέρεια από το κόμμα της Λεπέν ώς τις παρυφές του κόμματος του Μελανσόν. Αναλυτές και συνεργάτες του δηλώνουν ότι παίζει χωρίς αντίπαλο καθώς έχει την ευχέρεια να στρέφεται δεξιά ή αριστερά ανάλογα με τη συγκυρία και το κοινό που ενδιαφέρει.

Στην Ελλάδα απαντώνται κάποια από τα παραπάνω. Ιδεολογική αποδυνάμωση του πρώην κυβερνώντος κόμματος, του ΣΥΡΙΖΑ, αποδυνάμωση των όμορων τοπολογικά κομμάτων στη Ν.Δ., ισχυρή υποστήριξη από ΜΜΕ και οργανωμένα συμφέροντα. Ωστόσο, οι διαφορές είναι σημαντικές. Πέρα από το μέγεθος και το ιστορικό βάρος της κάθε χώρας, το πολιτικό μας σύστημα δεν είναι προεδρικό ή ημι-προεδρικό. Μπορεί ο Μητσοτάκης να δηλώνει φιλελεύθερος, αλλά ηγείται ενός συγκροτημένου κόμματος που εδώ και μία δεκαετία έχει στραφεί δεξιά και δεν του αφήνει πολλά περιθώρια να κινηθεί κατά το δοκούν. Με δυο λόγια τα περιθώρια κινήσεων του Μητσοτάκη είναι πολύ στενότερα από αυτά του Μακρόν.

Κι όμως το στιλ Μητσοτάκη ανακαλεί έντονα Μακρόν. Ο λόγος του, ιδιαίτερα για την πανδημία, έχει πολλά δάνεια από αυτόν του Γάλλου προέδρου: τα συχνά διαγγέλματα, η αυτοαναφορικότητα, το ύφος, το περιεχόμενο. Οπως ο Μακρόν, ο Μητσοτάκης κρατά πολλές αρμοδιότητες για τον εαυτό του και ταυτόχρονα κρατά αποστάσεις από τα κυβερνητικά στελέχη. Αυτό αποτυπώνεται στη συγκρότηση του λεγόμενου επιτελικού κράτους και την προμελετημένη από μηχανής παρέμβαση όταν κριθεί ότι κυβερνητικά στελέχη κάνουν κάτι πολιτικά ζημιογόνο.

Ο στόχος είναι σαφής. Η ενίσχυση του ηγέτη με τον έλεγχο των αποφάσεων από το στενό περιβάλλον και με την αποστασιοποίηση από τα κυβερνητικά στελέχη. Ετσι, προσδοκάται η ελαχιστοποίηση της φθοράς, η μετακύλισή της στους υφιστάμενους και ο προσπορισμός οφέλους από παρεμβάσεις που κρίνονται επιτυχείς. Είναι νωρίς να λεχθεί αν το στιλ αυτό θα αποφέρει τα προσδοκώμενα οφέλη. Δεν είναι βέβαιο ότι η συχνότατη χρήση τού «εγώ» αποτιμάται θετικά.

Ούτε η χρήση τρίτου προσώπου, όπως μετά το τσιμπούσι της Ικαρίας, «δεν θα ξαναγίνει», η οποία μπορεί να προσληφθεί ως υπεροψία και έλλειψη θάρρους. Με βάση πάντως τις μέχρι τώρα δημοσκοπήσεις το συγκεκριμένο στιλ φαίνεται να έχει κάποια αποτελέσματα. Ενώ η αποτίμηση του κυβερνητικού έργου και η εικόνα πολλών υπουργών είναι έντονα πτωτικές, η εικόνα του πρωθυπουργού, χωρίς να αγγίζει τα επίπεδα της άνοιξης του 2020, παραμένει σε σχετικά υψηλά επίπεδα.

Εκτός από την αντιπολίτευση το στιλ Μητσοτάκη αμφισβητήθηκε και από κυβερνητικά στελέχη. Με εξαίρεση τον Σαμαρά, τιμωρήθηκαν με μείωση κυρίως αρμοδιοτήτων. Ο Θεοδωρικάκος πήγε ένα βήμα πιο πέρα επιχειρώντας να γίνει η φωνή του. Ετσι, αμφισβήτησε έμμεσα τα ιερά, το συγκεκριμένο στιλ εξουσίας, μειώνοντας την απόσταση από τον ηγέτη και ταυτόχρονα έγειρε θέμα ενδοκυβερνητικής ιεραρχίας.

Ο πρόσφατος ανασχηματισμός, θαρρώ, έγινε για την αποκατάσταση του στιλ διακυβέρνησης μετά τη βεβήλωσή του από τον Θεοδωρικάκο. Στην απέλπιδα προσπάθειά της να σωθεί πολιτικά η Μενδώνη έκανε το ίδιο λάθος. Βεβήλωσε το εν λόγω στιλ εμπλέκοντας την πρωθυπουργική οικογένεια. Μένει να δούμε πώς θα αποκατασταθεί η τάξη.

* Πανεπιστήμιο Πατρών