Είναι κάποιος καιρός που η αριστεία τέθηκε στο επίκεντρο της δημόσιας αντιπαράθεσης. Από μία άποψη, εξέλιξη καλοδεχούμενη. Εκφραστές ενός πολιτικού συστήματος που διαχρονικά απαξίωνε έμπρακτα την αριστεία, όψιμα φορτίζονται έντονα γι’ αυτήν. Και υψώνουν τη σημαία της ωσάν να ονομάτισαν μόλις μία καινούργια ήπειρο. Διπλώματα υψηλών διδάκτρων, επίκληση «πατροπαράδοτων» αξιών και καλών προθέσεων συναγωνίζονται στο αριστόμετρο, θολώνοντας την έννοιά της και διαβρώνοντας σε βάθος την ουσία της.
Παρά ταύτα, καλοδεχούμενη εξέλιξη, αφού γεννά μία ανάγκη και μία ευκαιρία. Στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα ο προοδευτικός χώρος επιβάλλεται να νοηματοδοτήσει εκ νέου, να αποκαταστήσει -ενίοτε και με αυτοκριτική- και να επανεισαγάγει με νέους όρους την αριστεία ως έννοια στον δημόσιο λόγο.
Η αριστεία δεν είναι, όπως πρεσβεύουν οι θιασώτες του συντηρητισμού, κάτι κληρονομημένο. Ούτε προσόν μιας περίκλειστης ελίτ. Είναι επίκτητη ιδιότητα. Είναι υπόθεση αξιακή, όχι ταξική. Αφορά τη στάση μας γύρω από το δίκαιο και το άδικο, το αληθές και το επίπλαστο, το ηθικό και το ανήθικο.
Ανάμεσα σε μικρότερα ή μεγαλύτερα διλήμματα που καθημερινά τίθενται επιτακτικά, υπάρχει ένας αξιακός κώδικας στο υπόβαθρο που λειτουργεί ως πυξίδα και καθορίζει τι επιλέγουμε ή μη, τι ανεχόμαστε ή μη, τι επιδοκιμάζουμε ή μη, τι μέσα χρησιμοποιούμε:
● Δημιουργούμε ή σφετεριζόμαστε;
● Προσφέρουμε ή αποσπούμε;
● Αισθανόμαστε μέρος μιας ελίτ ή συμμετέχουμε κοινωνικά ενεργά;
● Αναζητούμε την ουσία των πραγμάτων ή προσκολλώμαστε στη χρηστική υφή τους;
● Καλλιεργούμε παιδεία-εφόδιο αλλά και στάση ζωής ή παιδεία-εργαλείο;
● Επιζητούμε πτυχίο κοινωνικής καταξίωσης ή πτυχίο «κοινωνικής επιφάνειας»;
● Διεκδικούμε κοινωνία ίσων ευκαιριών, δημιουργούμε νέες κοινωνικές δυνατότητες ή συντηρούμε κλειστές φατρίες και προνόμια λίγων;
● Δίνουμε τον ατομικό αγώνα για την πρόοδο ή αναζητούμε «μέσο»;
● Από την άλλη, αναγνωρίζουμε την ατομική αξία ή ακολουθούμε τη λογική της ισοπεδωτικής εξίσωσης;
● Αναζητούμε δρόμους πρωτοπορίας ή ιδεοληπτικά πορευόμαστε στα γνωστά μονοπάτια;
Στο πολιτικό περιβάλλον κόπωσης και γενικευμένης δυσπιστίας, όπου ευδοκιμεί η εντύπωση ότι «όλοι ίδιοι είναι», ο προοδευτικός χώρος ας καταθέσει τη δική του πρόταση-ερμηνεία για την αριστεία, ως προτροπή κοινής μας δράσης. Αλλωστε, επιχειρώντας έναν επίκαιρο ορισμό της μπορεί να ειπωθεί ότι δεν είναι άλλο από την προσήλωση στην πρόοδο, με σκοπό την ατομική και συλλογική βελτίωση. H «πρόοδος» ενέχει την κίνηση προς τα εμπρός. Επομένως, η αριστεία δεν είναι κάτι στατικό, κάτι στιγμιαίο, μία μόνο νίκη. Απεναντίας, είναι απόρροια διαρκούς στάσης, μιας συνεπούς πορείας ζωής, έξω και πέρα από τις συνθήκες. Δεν μπορεί να είναι ξένο σώμα για τον προοδευτικό χώρο που χρειάζεται να ενσαρκώνει την πρόοδο, όχι ως κούφιο αριθμητικό σχήμα αλλά ως κοινωνική αρετή. Και καθώς ο δρόμος της είναι δυσκολότερος για εκείνον που θα τον περπατήσει, είτε πρόκειται για την επίτευξη ενός σημαντικού αποτελέσματος είτε για τη διαυγή αλληλεπίδραση με τους συνανθρώπους του, η επιβράβευση αποτελεί στοιχείο προοδευτικής πολιτικής κουλτούρας.
* διδάκτωρ Πολιτικής Επικοινωνίας στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών
