Η πολιτική του… συνωστισμού

Πριν από λίγο καιρό το «Courrier International» έγραφε για τους ανθρώπους που φεύγουν από τις πόλεις την εποχή του κορονοϊού. Την προηγούμενη εβδομάδα ένας φίλος, ταβερνιάρης σε ένα κυκλαδονήσι, μου έλεγε για τα κλειστά σπίτια που άνοιξαν από πρωτευoυσιάνους που βρήκαν καταφύγιο στο νησί για να γλιτώσουν από την εφιαλτική καθημερινότητα του θανατερού ιού.

Χθες, διάβαζα ένα άρθρο της jennifer Keesmaath, στο «Foreign Affairs», που ορθά κοφτά επισήμανε ότι «η πανδημία του κορονοϊού απειλεί να ανατρέψει την αστική ζωή όπως τη γνωρίζουμε». Αποκάλυπτε μάλιστα ότι στη Νέα Υόρκη «κάποιοι κάτοικοι της πόλης έχουν φύγει ή σχεδιάζουν να φύγουν σύντομα». Αν παρακολουθήσει κανείς συστηματικά την αρθρογραφία μεγάλων εντύπων του εξωτερικού, θα διαπιστώσει ότι οι τάσεις φυγής από τα μεγάλα αστικά κέντρα ακολουθούν ανάλογη πορεία με εκείνη του αριθμού των νεκρών του Covid-19.

Δεν είναι πολλοί οι «δραπέτες», όμως είναι αρκετοί για να κάνουν πολλούς να αναρωτηθούν για το κατά πόσο η ζωή σε τσιμεντένιες πόλεις μπορεί να τους προσφέρει… ασφάλεια και ποιοι είναι οι υπεύθυνοι.

Για τους ειδικούς, το κρίσιμο μέγεθος είναι ο αριθμός των ανθρώπων που αναλογεί σε κάθε τετραγωνικό χιλιόμετρο της πόλης, δηλαδή η πυκνότητα του πληθυσμού. Η «πυκνότητα» όμως είναι ένα λειψό εργαλείο, αφού αντιπροσωπεύει μια ποσοτική απεικόνιση της πραγματικότητας που δεν λαμβάνει υπόψη κάποια κρίσιμα ποιοτικά χαρακτηριστικά και δεν καταγράφει τις ιδιαιτερότητες, όπως για παράδειγμα το… στριμωξίδι.

Η Αθήνα, είναι πυκνοκατοικημένη και «κοντή» πόλη και η πυκνότητα του πληθυσμού της είναι υποδεέστερη σε σχέση με άλλες δυτικές μεγαλουπόλεις. Αυτό που την κάνει μοναδική είναι το… στριμωξίδι. Η πρωτεύουσα με την τωρινή μορφή της και τις υποδομές της είναι μια πόλη που αναγκάζει τους ανθρώπους να ζουν στριμωγμένοι ή συνωστισμένοι όπως θα έλεγαν οι επιστήμονες. Για το στριμωξίδι, όμως, δεν φταίει η πόλη. Φταίνε εκείνοι που δεν την «προίκισαν» με τις κατάλληλες υποδομές αλλά και οι διάδοχοί τους που δεν έκαναν το παραμικρό για να αποτρέψουν την… ασφυξία, αναγκάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους να ζουν στριμωγμένοι σαν τις σαρδέλες και να συνωθούνται στις εξόδους σαν τους θαμώνες ενός κέντρου διασκέδασης που πήρε φωτιά.

Στην πόλη, σήμερα, η αναλογία χώρων πρασίνου ανά κάτοικο είναι από τις περιορισμένες στην Ε.Ε. Οι συγκοινωνιακές υποδομές προσαρμόζονται στις προτεραιότητες των κυβερνήσεων και όχι στις ανάγκες των ανθρώπων. Οι δημόσιοι χώροι είναι ανεπαρκείς και πολλοί από αυτούς αποδεικνύονται είτε ακατάλληλοι είτε επικίνδυνοι.

Υπό το πρίσμα αυτό, το «στριμωξίδι» είναι πολιτική επιλογή και η ευθύνη για την αποτυχία ανήκει αποκλειστικά σε αυτούς που διαχειρίστηκαν τις τύχες του τόπου και της πόλης, οι οποίοι στην πράξη αποδείχτηκαν ανεπαρκείς και κοντόφθαλμοι, ενώ κάποιοι μπέρδεψαν τις ανάγκες των κατοίκων με τα προσωπικά τους συμφέροντα. Χρειάστηκε ένας Covid-19 για να φανεί ότι η διαχείριση που έκαναν και η στρατηγική που χάραξαν δεν ήταν/είναι μόνο ανεπαρκής, αλλά και εγκληματική.

Μπορεί το πράσινο και οι δημόσιοι χώροι να είναι ζητήματα που συνδέονται με τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, αλλά με τις συγκοινωνίες τα πράγματα είναι πιο απλά και πιο άμεσα. Ο πιο αποτελεσματικός και κλιμακούμενος τρόπος μεταφοράς μεγάλων αριθμών ατόμων σε πυκνά αστικά περιβάλλοντα ήταν πάντα οι δημόσιες συγκοινωνίες. Η συσσώρευση ανθρώπων δημιουργεί την κρίσιμη μάζα για την υποστήριξη της υψηλής συχνότητας συγκοινωνίας, η οποία μαζί με το περπάτημα και την ποδηλασία προσφέρουν έναν προσιτό και ποιοτικό τρόπο ζωής. Και τι έκανε η κυβέρνηση για αυτά;

Αραίωσε τα δρομολόγια, στρίμωξε ανθρώπους και «αξιοποίησε» την αδυναμία του συστήματος για να υλοποιήσει τη μετατροπή των δημόσιων συγκοινωνιών σε ιδιωτικές. Δηλαδή, «επιδότησε» τον συνωστισμό, αρνούμενη να αποδεχθεί την πραγματικότητα και τις ευθύνες. Αντί όμως να ζητήσει συγγνώμη και να προσπαθήσει να διορθώσει το λάθος, έβαλε έναν πρώην δήμαρχο να μας κουνά το δάχτυλο, ανέθεσε σε έναν υπουργό να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, με επιχείρημα ένα «έτσι τα βρήκαμε» και επέτρεψε σε ένα δήμαρχο να «πειραματίζεται» με φοίνικες και παρτέρια.

Θα μπορούσε να γίνει κάτι διαφορετικό; Σίγουρα. Τρανό παράδειγμα η Anne Hidalgo, στο Παρίσι και το σχέδιο της μετατροπής της γαλλικής πρωτεύουσας σε μια «πόλη των 15 λεπτών». Αλλά η κυβέρνηση έκανε ό,τι μπορούσε ώστε να μετατρέψει την καθημερινότητα των ανθρώπων που ζουν στην πόλη σε κρυφτούλι με τον κορονοϊό. Μοναδικοί διέξοδοι: είτε η απομόνωση είτε η απόδραση.

Ολα αυτά σε κάνουν να σκεφτείς ότι για τους κυβερνώντες οι απλοί άνθρωποι δεν είναι πολίτες αλλά συνωστισμένοι αναλώσιμοι όμηροι που θυσιάζονται στον βωμό των σκοπιμοτήτων. Οι πλημμύρες της δεκαετίας του 1960, το νέφος της δεκαετίας του 1980 και ο κορονοϊός το επιβεβαιώνουν.

* δημσιογράφος, συγγραφέας