Η πιο ακραία εκδοχή του πολιτικού τυχοδιωκτισμού είναι όταν οι πολιτικές ηγεσίες αξιοποιούν τα ακραία συναισθήματα που απελευθερώνονται από μια καταστροφή για να επιβάλουν σιωπηλά, σχεδόν ύπουλα, τους στόχους που έχουν θέσει. Στις απολυταρχίες του 18ου και του 19ου οι μονάρχες ακολουθούσαν συστηματικά την τακτική αυτή, για να δικαιολογήσουν τους υπέρμετρους φόρους και την ασφυκτική καταπίεση.
Οι δημοκρατίες που τις διαδέχτηκαν δεν εγκατέλειψαν το μονοπάτι της «δημιουργικής» καταστροφής. Στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες όμως υπάρχει το αντίβαρο της αντιπολίτευσης, για να περιορίζει τις αυθαιρεσίες των κυβερνώντων. Αλλά και εκεί υπάρχουν παρεκτροπές, αφού η Ιστορία βρίθει από περιγραφές στις οποίες η ισορροπία είτε από ανικανότητα, είτε από άγνοια, είτε από πρόθεση διαταράχτηκε και τα δεινά που έπεσαν στις πλάτες των πιο ευάλωτων είχαν το ίδιο καταστρεπτικό αποτέλεσμα με εκείνο των ακρίδων του Φαραώ.
Η πανδημία βρήκε την Ελλάδα γονατισμένη και πολλούς Ελληνες οικονομικά «νεκρούς» ή «ημιθανείς». Ο κ. Μητσοτάκης, κέρδισε τις εκλογές προβάλλοντας τη διαχειριστική του αριστεία και απαξιώνοντας τον κοινωνικό και τον αναδιανεμητικό ρόλο του κράτους. Ομοια με τους επικεφαλής των εταιρειών που δελεάζουν τους μικρομετόχους με γενναίο μέρισμα, προκειμένου να εγκρίνουν τις υπέρογκες αμοιβές τους, ο κ. Μητσοτάκης έπεισε την πλειοψηφία των ψηφοφόρων υποσχόμενος ένα μέρισμα από την ανάπτυξη, χωρίς όμως να δεσμεύεται για το πότε και σε ποιους θα δοθεί.
Μέχρι να ξεσπάσει η πανδημία, με επικοινωνιακά τεχνάσματα κατάφερε να κρύψει τις προθέσεις του. Ομως το τελευταίο οκτάμηνο με τις πολιτικές που εφαρμόζει έγινε φανερό ότι η επιδίωξή του δεν είναι το πώς θα βοηθήσει τους πιο ευάλωτους να ξεπεράσουν την κρίση με τις λιγότερες απώλειες, αλλά το πώς θα ενισχύσει επιλεκτικά κάποιους λίγους, για να αρπάξουν εύκολα και φτηνά τα τρόπαια της πανδημίας. Βάζει από τον φεγγίτη τους ιδιώτες στις δημόσιες συγκοινωνίες.
Εμπλέκει τους επιχειρηματίες της υγείας στο δημόσιο σύστημα υγείας. Ανοίγει την πόρτα της αγοράς ενέργειας σε ιδιώτες με την ιδιωτικοποίηση της ΔΕΔΔΥΕ, της ΔΕΠΑ Υποδομών και με την αλλαγή του πλαισίου για τις ΑΠΕ. Με την μέθοδο της παραχώρησης εργασιών κόβει κομμάτια της δραστηριότητας του Δημοσίου. Προχωρά με την «αξιοποίηση» λιμανιών. Ενισχύει την εμπορευματοποίηση του ιδιωτικού χρέους και προετοιμάζει την τιτλοποίηση των οφειλών σε Δημόσιο και Ταμεία…
Ταυτοχρόνως με αποκλεισμούς, διαχωρισμούς και κολοβές «ενισχύσεις» οδηγεί εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους και μικροεπιχειρηματίες κατευθείαν στην κόλαση του χρέους. Οι πενιχρές και επιλεκτικές εισοδηματικές ενισχύσεις σε συνδυασμό με την επιλογή να μεταθέσει -αντί να παγώσει- τις οφειλές είναι ο πιο σύντομος δρόμος για το… χρεοστάσιο. Ετσι, όταν λήξει η πανδημία που ούτε οι μισθοί αλλά ούτε οι τζίροι θα είναι σε επίπεδα τα οποία θα επιτρέπουν στους χρεωμένους να εξοφλήσουν τα χρέη που θα έχουν συσσωρευτεί, οι «μαύρες τρύπες» της θα μετατραπούν σε χρέος, το οποίο σαν τα χρόνια νοσήματα θα ακολουθεί εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους για πολλά χρόνια, μπορεί και για ολόκληρη τη ζωή τους.
Στο σχέδιο αυτό ο προϋπολογισμός του 2021 θα αξιοποιηθεί για να φορτώσει την ευθύνη για τα επερχόμενα δεινά στους δανειστές. Με εργαλείο τις προβλέψεις του και με πρόφαση τις δεσμεύσεις στους δανειστές, ο προϋπολογισμός θα ανοίξει διάπλατα τη «λεωφόρο των μνημονίων» προσφέροντας στην κυβέρνηση ένα πειστικό άλλοθι για να νομιμοποιήσει και να δώσει ηθική υπόσταση στις πολιτικές εκποίησης και εκχώρησης που έχει κατά νου. Σε λιγότερο από έναν χρόνο οι προβλέψεις για ανάπτυξη 7,5%, για έλλειμμα 1% και για χρέος 184,7% θα αξιοποιηθούν προκειμένου το σχέδιο Πισσαρίδη να πάρει τη μορφή του σχεδίου «εθνικής σωτηρίας].
Οι τωρινές «μαύρες τρύπες» των νοικοκυριών και οι ζημιές των μικρομεσαίων επιχειρήσεων που προκάλεσε η πανδημία θα μετατραπούν σε απαιτητό χρέος και έτσι θα ξεκινήσει ένα νέο κύμα αναδιανομής εισοδήματος, το οποίο θα έχει το άρωμα της ηθικής και τον μανδύα του πατριωτισμού. Η αλήθεια είναι ότι η κυβέρνηση είναι απόλυτα συνεπής με την ιδεολογία της, καθώς όχι μόνο δεν παρεμβαίνει για να αποτρέψει το αυριανό αδιέξοδο στο οποίο οδηγεί έναν μεγάλο αριθμό Ελλήνων, αλλά κάνει ό,τι περνά από το χέρι της για να το διευκολύνει. Αφήνει την αγορά να κατρακυλήσει, μέχρι να βρει βράχο για να σταματήσει την πτώση και τότε στο όνομα του «εθνικού συμφέροντος» θα αρχίσει να προβάλλει αδιέξοδα…
Η αντιπολίτευση όμως, αντί να αποκαλύψει το δυστοπικό μέλλον που με τόση επιμέλεια προετοιμάζει η κυβέρνηση, συσκοτίζει. Διαμαρτύρεται για τα επιμέρους, αλλά δεν μιλά για την τραγική κατάληξή τους. Δεν χρειαζόταν να πει πολλά, απλώς να επικαλεστεί την Ιστορία. Να υπενθυμίσει στην κυβέρνηση ότι στις 28 Μαΐου 1934 ο Κέινς συναντήθηκε με τον Ρούζβελτ στον Λευκό Οίκο και του είπε πως τα οριζόντια μέτρα που εφαρμόζει δεν είναι αρκετά και ότι χρειάζονταν ακόμα περισσότερα.
Λίγες μέρες αργότερα ο Βρετανός οικονομολόγος έγραψε ένα άρθρο στους «New York Times», υποστηρίζοντας ότι για να βγουν οι Ηνωμένες Πολιτείες από το ρήγμα της Μεγάλης Υφεσης η κυβέρνηση θα πρέπει να αυξήσει δραματικά τις δαπάνες και να επιτρέψει υψηλότερα ελλείμματα. Επιβεβαιώθηκε πέντε χρόνια αργότερα, όταν η ανάπτυξη και η ευημερία δεν κατόρθωσαν να φτάσουν στα επίπεδα που ήταν πριν από την ύφεση.
Σήμερα η αντιπολίτευση αρκείται στο να δείχνει τα δέντρα και να αγνοεί το δάσος. Κάνει κριτική στα επιμέρους, αλλά δεν αποκαλύπτει την καταστροφή που παραμονεύει από τη σωρευτική επίπτωση των μέτρων. Κανείς δεν περιμένει από την αντιπολίτευση να επιβάλει πολιτικές -άλλωστε δεν είναι συνταγματική υποχρέωσή της-, αλλά όλοι απαιτούν από αυτή να ελέγχει και να προειδοποιεί την ελληνική κοινωνία για τους κινδύνους που απορρέουν από επιζήμιες πολιτικές. Δυστυχώς όμως μέχρι στιγμής δεν έχει αναδείξει την απειλή της νέας κρίσης χρέους -ιδιωτικού και δημόσιου- που ήδη έχει ξεπροβάλει και αυτό την καθιστά υπόλογη.
*Δημοσιογράφος, συγγραφέας
