Το «Αυθαίρετο Δάνειο», το «γερμανικό καλούπι» και οι σύμμαχοι

Από τις πιο διδακτικές ιστορίες που διάβασα τους τελευταίους μήνες είναι αυτή που αφορά την ιστορία των παλαιών Ανακτόρων. Σε κάθε αράδα της συνειδητοποιείς τον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι άρχοντες τον ρόλο τους, τις δικαιοδοσίες τους, τα νταραβέρια τους και τον τρόπο που αντιμετωπίζουν τους παρακατιανούς, δηλαδή εκείνους που η δύναμη της φωνής τους είναι τόσο αναιμική ώστε οι ελίτ να τους θεωρούν ως «άνευ σημασίας».

Οταν ήρθε ο Οθωνας, ήταν «νοικάρης». Εμενε στο σπίτι του Αφθονίδη στην πλατεία Κλαυθμώνος. Συνηθισμένος στα μεγαλεία, ο νεαρός ήθελε το… παλάτι του. Αφραγκος ο ίδιος, άφραγκη και η Ελλάδα, έκανε την ανάγκη φιλοτιμία και ζήτησε δανεικά από τον πατέρα του, τον Λουδοβίκο. Αυτός λοιπόν του δάνεισε 1.260.000 φλωρίνια. Οχι από την τσέπη του, αλλά από τα λεφτά που είχαν δώσει οι Γάλλοι για να χτίσει οχυρώματα. Στις 25 Ιανουαρίου 1836, με πανηγύρια και φανφάρες, ο Λουδοβίκος έβαλε τον θεμέλιο λίθο στο «σπιτάκι» του κανακάρη του.

Ο Λουδοβίκος δεν ανησυχούσε για τα λεφτά, αφού πίστευε ότι ήταν εξασφαλισμένα από το δάνειο των 60.000.000 εκατ. φράγκων που είχε πάρει η Ελλάδα από τις μεγάλες δυνάμεις όταν ήρθε ο Οθων. Ομως έκανε λάθος λογαριασμούς. Τα λεφτά είχαν φαγωθεί: 12,5 εκατ. στους Τούρκους για την εξαγορά της Φθιώτιδας και της Φωκίδας (είχαν ήδη απελευθερωθεί με αγώνες), 11 στους Βαυαρούς αντιβασιλείς και μισθοφόρους, 26 τοκοχρεολύσια, 2,5 αφαιρέθηκαν ως προκαταβολές, 5,75 εκατ. προμήθειες και έξοδα της επιτροπής που είχε σταλεί στο εξωτερικό για το δάνειο. Τελικά στα ταμείο υπήρχαν περί τα 2,5 εκατ.

Τα πράγματα άρχισαν να ζορίζουν. Η Βαυαρική Βουλή κατέστησε τον Λουδοβίκο υπεύθυνο και αυτός πίεζε τον γιο του να ξοφλήσει το δάνειο. Ομως ο Οθων τού έδωσε κάτι λίγα και μετά σήκωσε τα χέρια, ενώ η κυβέρνηση δεν αναγνώριζε την οφειλή ως εθνικό δάνειο. Οσο ο Λουδοβίκος ήταν στον θρόνο, κατάφερνε να κουκουλώνει τα πράγματα. Αλλά ήταν μπερμπάντης και όταν ξέσπασε σκάνδαλο για τη σχέση του με μια Σπανιόλα ηθοποιό, αναγκάστηκε να παραιτηθεί.

Το 1850, με την ιδιότητα του «τέως», πρότεινε στον Οθωνα να φορτώσει το δάνειο στο ελληνικό κράτος. Η ελληνική Βουλή αρνήθηκε. Είδε και απόειδε ο Λουδοβίκος και ξόφλησε το δάνειο με δικά του λεφτά. Ελα όμως που οι Γερμανοί, που θέλουν να βγάλουν από τη μύγα ξίγκι δεν… ξεχνούν Το 1878 ο Βίσμαρκ εκβίασε την Ελλάδα συνδέοντας την παραχώρηση της Θεσσαλίας με την πληρωμή όλων των δανεικών. Τι να κάνουν οι Ελληνες; Πλήρωσαν στους Γερμανούς το «Αυθαίρετο Δάνειο» μαζί με τα 60 εκατ., τους επιβλήθηκε τρόικα και μας έμεινε το ακίνητο.

Η ιστορία παλιά, αλλά επίκαιρη. Με τα γερμανικά αφεντικά να εμφανίζονται ως μεσολαβητές στα ελληνοτουρκικά, με την οικονομία να παραπαίει, με 10 δισ. να γυρνάμε στεριές και θάλασσες για να βρούμε «πληρωμένες αγκαλιές», με την αντίληψη των κρατούντων να θεωρούν την Ελλάδα τσιφλίκι τους, τα διδάγματα από αυτήν την ιστορία που έγινε πριν από 185 χρόνια είναι ιδιαίτερα χρήσιμα.

Η εμπειρία του 2010 έδειξε ότι δυστυχώς ξεχνάμε, δεν διδασκόμαστε και επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη. Αρχοντες έρχονται και παρέρχονται, αφήνοντας κληρονομιά χρέη, υποχρεώσεις και δεσμεύσεις. Αυτοί που έχουν λαμβάνειν όχι μόνο δεν ξεχνούν, αλλά προσπαθούν με κάθε τρόπο να βγάλουν όσο το δυνατόν περισσότερα. Η δεκαετία 2010-2020 απέδειξε ότι οι σύγχρονοι Γερμανοί «φίλοι» δεν διαφέρουν και πολύ από τον Λουδοβίκο και τον Βίσμαρκ. Χρησιμοποιούν όλα τα μέσα και εφευρίσκουν εκβιασμούς, προκειμένου να καταφέρουν αυτό που έχουν κατά νου. Επομένως, επειδή πρώτα φεύγει η ψυχή και μετά το χούι, καλό είναι να ξέρουμε τι ακριβώς εννοούν όταν εμφανίζονται ως μεσολαβητές.

Τους τελευταίους δύο αιώνες δεν είναι λίγες οι φορές που οι άλλοι φίλοι μας, οι Γάλλοι, μας έσπρωξαν στον γκρεμό. Οι «Σενεγαλέζοι» και ο Μπουγιόν παλαιότερα αλλά και ο Σαρκοζί πιο πρόσφατα είχαν βάλει το χεράκι τους σε μερικές από τις επώδυνες τραγωδίες του τόπου. Και για να είμαστε δίκαιοι, τα ίδια έχουν κάνει οι Αγγλοι και οι Αμερικανοί. Η προειδοποίηση του Λαοκόοντα στην «Αινειάδα», «timeo Danaos et dona ferentes», δηλαδή «φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας» εξακολουθεί να ισχύει στο ακέραιο.

Αφήσαμε για το τέλος τους άρχοντες, τους επιγόνους του Οθωνα και των Βαυαρών αντιβασιλέων. Επειδή το βαυαρικό καλούπι δεν έχει σπάσει, καλό είναι να έχουμε τον… νου μας.

* δημοσιογράφος, συγγραφέας