«Εθνικό ό,τι είναι αληθές»

Η ελληνική διπλωματία ανήκει, διαχρονικά, στη «σχολή της ακινησίας»: αφήνουμε για τους επόμενους την επίλυση προβλημάτων και διαφορών με τους γείτονες, ώστε να μην αναλάβουμε εμείς το πολιτικό κόστος της όποιας υποχώρησης ή αναγκαίου συμβιβασμού θα απαιτηθεί στη διαπραγμάτευση.

Ελάχιστες εξαιρέσεις δεν ακολούθησαν τον παραπάνω κανόνα, με λαμπρότερη την επίλυση του Μακεδονικού με τη Συμφωνία των Πρεσπών. Η τολμηρή απόφαση του Αλέξη Τσίπρα να αψηφήσει το πολιτικό κόστος ωφέλησε πολλαπλά την πατρίδα και έγραψε εκείνον, τον Νίκο Κοτζιά και τους συντελεστές της εθνικής επιτυχίας στην ιστορία. Κόστισε όμως τίμημα βαρύ στον ΣΥΡΙΖΑ, αφού το έργο των πατριδεμπόρων στην κοινή γνώμη ήταν εύκολο. Γιατί η απλουστευτική εθνολαϊκιστική ρητορική είναι εύληπτη από μια κοινωνία εθισμένη στο να λειτουργεί με το θυμικό και όχι με τη λογική και τη γνώση.

Το πρόβλημα με την Τουρκία είναι προφανώς άλλης τάξης μεγέθους, άλλης σοβαρότητας και άλλης δυσκολίας. Η Τουρκία είναι μια περιφερειακή δύναμη 80 εκατ. κατοίκων, ανήκει στους G20, έχει ένα αυταρχικό καθεστώς με κοινοβουλευτικό μανδύα, του οποίου ο ηγέτης δεν κρύβει τον αναθεωρητισμό και την επιθετικότητά του προκειμένου να υλοποιήσει το όραμα της νέο-οθωμανικής «Μεγάλης Τουρκίας».

Η ατολμία και η αναβλητικότητα επίλυσης των μεταξύ μας διαφορών μας κοστίζουν πανάκριβα. Οχι μόνο εξαιτίας της τεράστιας και διαρκούς δαπάνης για τη συντήρηση σύγχρονων και αξιόμαχων ενόπλων δυνάμεων, αλλά και εξαιτίας της απώλειας ευκαιριών επίλυσης σε συγκυρίες απείρως θετικότερες για μας. Σημαντικότερη όλων η μη ολοκλήρωση των προβλέψεων του Ελσίνκι, με την εγκατάλειψή τους το 2004 από Καραμανλή – Μολυβιάτη, όταν ακόμη η Τουρκία ενδιαφερόταν για την ευρωπαϊκή της προοπτική.

Σήμερα τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα και εξαιτίας της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας, όπου η Ανατολική Μεσόγειος εγγράφεται με άλλες προοπτικές στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη. Και βεβαίως η υπερδύναμη που επέβαλε το status quo δεν ενδιαφέρεται πλέον γι’ αυτόν τον ρόλο. Και τα προχτεσινά τηλεφωνήματα Τραμπ στους δυο ηγέτες δεν αναιρούν το δόγμα εσωστρέφειας που οι ΗΠΑ ακολουθούν.

Η πίεση της πραγματικότητας εξανάγκασε την κυβέρνηση της Ν.Δ. να συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με Ιταλία και Αίγυπτο και να ανακοινώσει επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης (χωρικών υδάτων) στο Ιόνιο από τα 6 στα 12 μίλια. Και για τα τρία παραπάνω άσκησε δριμύτατη κριτική περί ενδοτισμού στον ΣΥΡΙΖΑ, όταν εκείνος ως κυβέρνηση τα προετοίμαζε. Είναι βέβαιο πως αν οι διαπραγματεύσεις (κυρίως με Αίγυπτο) εξελίσσονταν σε ουδέτερο χρόνο, τα αποτελέσματα θα ήταν θετικότερα. Βεβαίως και θα προλαβαίναμε τα τετελεσμένα της παράνομης και παράλογης τουρκο-λιβυκής συμφωνίας.

Εστω και έτσι όμως, ενισχύουν τη διεθνή μας εικόνα, αφού εμπράκτως αποδεικνύουμε την πίστη μας στο Διεθνές Δίκαιο και τον σεβασμό των όρων καλής γειτονίας που επιβάλλει συμβιβασμούς στο όνομα της συνεννόησης και συμφωνίας. Διότι μονομερώς και ερήμην του γείτονα, οριοθέτηση ΑΟΖ δεν νοείται. Οσο για τα 12 μίλια του Ιονίου, η Ν.Δ. αποδέχεται ότι το «όλα ή τίποτα» σημαίνει απλώς «τίποτα».

Η λογική και ο γνήσιος πατριωτισμός, όπως και ο σεβασμός στο Διεθνές Δίκαιο, το οποίο συνεχώς επικαλούμαστε και αποτελεί το μεγαλύτερό μας όπλο, επιβάλλουν την ειρηνική, αμοιβαία επωφελή και γι’ αυτό βιώσιμη επίλυση των διαφορών μας. Γι’ αυτό πρέπει να συνεχιστούν οι διερευνητικές συνομιλίες που θα καταλήξουν σε συνυποσχετικό που θα οδηγήσει στη Χάγη αν δεν επιτευχθεί συμφωνία. Αυτό έπρεπε να έχει γίνει πολύ πριν, με δική μας πρωτοβουλία, χωρίς μεσάζοντες και επιδιαιτητές.

Βεβαίως επικρέμαται πάντα και εντείνεται με το πέρασμα του χρόνου το με ποια ατζέντα θα πάμε σε διαπραγμάτευση. Επί Ανδρέα Παπανδρέου, σε αντίθεση με τον προκάτοχό του Κωνσταντίνο Καραμανλή, θεωρήθηκε και θεωρείται μέχρι σήμερα πως η προς επίλυση διαφορά αφορά μόνο την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και δι’ αυτής της ΑΟΖ. Η πραγματικότητα όμως λέει πως αν μια πλευρά εγείρει ένα θέμα, η άλλη δεν μπορεί να της απαγορεύσει να το θέσει στο τραπέζι του διαλόγου.

Το ζητούμενο είναι το πώς οι όποιες απαιτήσεις τεκμηριώνονται με βάση το Διεθνές Δίκαιο και τη διεθνή νομιμότητα. Η τακτική που ακολουθήθηκε μέχρι το 2016 που είχαμε την τελευταία διερευνητική με την Τουρκία, ήταν να συζητούνται όλα στο πλαίσιό της. Και η τακτική αυτή φάνηκε να αποδίδει. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με άλλους όρους θα καθίσουμε πριν από ένα θερμό επεισόδιο και με άλλους μετά. Γιατί δυστυχώς, κάθε τετελεσμένο αποτελεί και νέα αφετηρία.

Σήμερα, η τουρκική επιθετικότητα και ο αναθεωρητισμός έχουν ξεπεράσει κάθε προηγούμενο. Η κλιμακούμενη ένταση στο Αιγαίο δεν μπορεί να συνεχιστεί επί μακρόν. Το οικονομικό κόστος της συνεχούς παρουσίας των Ενόπλων Δυνάμεών μας στη ζώνη έντασης, αλλά κυρίως η αυξανόμενη πιθανότητα ενός ατυχήματος ή μιας προβοκάτσιας επιβάλλουν την άμεση έναρξη διαπραγματεύσεων, με τον ρητό όρο της άμεσης διακοπής των ερευνών και της αποχώρησης του τουρκικού στόλου από την περιοχή.

Οφείλουμε σε μας, αλλά κυρίως στα παιδιά μας, να διασφαλίσουμε την ειρήνη και τη σταθερότητα για αμοιβαία ευημερία στην περιοχή μας που συνορεύει με τη Μέση Ανατολή, μία από τις πλέον ασταθείς και προβληματικές περιοχές του πλανήτη.

Και επειδή όχι μόνο ο ποιητής, αλλά και η ίδια η ζωή μάς έχει αποδείξει πως «εθνικό ό,τι είναι αληθές», ας απομακρυνθούμε από ταμπού και υποκριτικά στερεότυπα.

Ναι, στα περισσότερα σημεία τριβής το Διεθνές Δίκαιο είναι με το μέρος μας. Οχι όμως σε όλα.

Ναι, η πολυνησία του Αιγαίου μάς εξασφαλίζει πολύ μεγαλύτερο ποσοστό κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων, όμως το Αιγαίο δεν αποτελεί ελληνική λίμνη.

Ναι, όλα τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και δικαίωμα ΑΟΖ, όμως η επήρειά τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.

Πρέπει επίσης να αντιληφθούμε πως δεν είναι δυνατόν να αρνηθεί κανείς τα δικαιώματα της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Μια ματιά στον χάρτη αρκεί. Ούτε να θεωρήσουμε πως μπορεί να αποκλειστεί από τον ενεργειακό χάρτη της περιοχής (αξιοποίηση κοιτασμάτων ή δίκτυα μεταφοράς ενεργειακών πόρων). Εξάλλου, έχουν ήδη φανεί τα όρια των χρήσιμων κατά τα λοιπά τριμερών ή τετραμερών συμφωνιών συνεργασίας μας με τις παρακείμενες χώρες. Η γεωγραφία είναι ξεροκέφαλη και δεν επιδέχεται αποκλεισμούς με «γέφυρες» ή «by pass».

Με πίστη στο Διεθνές Δίκαιο και αυτοπεποίθηση που εδράζεται στο κύρος μας, τις διεθνείς μας συμμαχίες και τη νομική επάρκεια της τεκμηρίωσης των θέσεών μας να προχωρήσουμε στην έναρξη διαπραγματεύσεων, που σε συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα θα πρέπει να οδηγήσουν σε συμφωνία θετικού αθροίσματος για τις δύο πλευρές ή θα οδηγηθούν με συνυποσχετικό στη Χάγη.

*Ο Σπύρος Δανέλλης είναι μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία και πρώην βουλευτής και μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής