Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο ΣΥΡΙΖΑ στη λαβίδα της πασοκοποίησης
EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο ΣΥΡΙΖΑ στη λαβίδα της πασοκοποίησης

  • A-
  • A+

Εχω κατ’ επανάληψη υποστηρίξει ότι η πασοκοποίηση θα είναι ολέθρια για τον ΣΥΡΙΖΑ και εκλογικά. Αν όχι για κανέναν άλλο λόγο, επειδή: «[…] θα “θυμίζει” το ΠΑΣΟΚ που οδήγησε τη χώρα στα μνημόνια – αυτό το ΠΑΣΟΚ “θυμάται” ο κόσμος, επομένως θα φεύγει τρέχοντας» («Η ολισθηρή τακτική της πολιτικής νοσταλγίας» - «Εφ.Συν.», 26.3.2019). Αναγνωρίζω όμως ότι τα αίτια της «πασοκοποιητικής» πορείας είναι πολύ βαθύτερα – δεν πρόκειται απλώς για σχέδιο πολιτικής αυτοκτονίας που διεκπεραιώνεται από κάποιους ανεγκέφαλους.

Μετά τη Μεταπολίτευση του 1974, το μόνο κόμμα που έχει ακολουθήσει μια λίγο-πολύ σταθερή πορεία όσον αφορά την πολιτική του απήχηση είναι η Νέα Δημοκρατία. Και τούτο διότι ήταν σταθερά το κόμμα της ελληνικής κυρίαρχης τάξης – με ό,τι μπορεί να σημαίνει κάτι τέτοιο. Παρά τις κατά καιρούς εσωκομματικές «φαγωμάρες» και μικρο-διασπάσεις, η σταθερή σχέση ταξικής εκπροσώπησης αυτού του κόμματος του εξασφάλιζε στοιχειώδη ισορροπία ως προς τη λειτουργία των μηχανισμών του, την (πελατειακή, κυρίως) σύνδεσή του με την κοινωνία και τη διατήρηση κάποιου «αξιοπρεπούς» ελάχιστου ποσοστού σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις.

Ακόμη και οι μεταλλαγές της πολιτικής του, από τη μεταδικτατορική απόπειρα «εξευρωπαϊσμού» της ελληνικής Δεξιάς των Καραμανλή και Ράλλη έως και την επανασύνδεση με την προδικτατορική (Ακρο-)Δεξιά των Σαμαρά και Βορίδη, δεν ήταν παρά εναλλακτικές στρατηγικές επιλογές των κυρίαρχων τμημάτων της ελληνικής αστικής τάξης, και κατά τούτο πρακτικά εφαρμόσιμες στην ελληνική πολιτική ζωή.

Η απουσία σοσιαλδημοκρατικού κόμματος στην Ελλάδα μέχρι τη δικτατορία δεν οφείλεται μόνον στην ιδιόρρυθμη ανάπτυξη της ταξικής διαστρωμάτωσης στον ελληνικό καπιταλισμό. Εχει να κάνει και με την ασφυκτική επικυριαρχία της ελληνικής άρχουσας τάξης στο κοινοβουλευτικό σύστημα.

Μια επικυριαρχία που συνεχίστηκε και μετά τη δικτατορία. Χωρίς να είναι εξαρχής αστικό κόμμα, το ΠΑΣΟΚ ήταν ωστόσο εξαρχής παγιδευμένο στις κοινωνικο-πολιτικές συνθήκες του ελληνικού αστικού καθεστώτος. Ο «ριζοσπαστικός» και «αντιιμπεριαλιστικός» πατριωτισμός του κάλυπταν το κενό που είχε προκύψει στον εθνικο-πατριωτικό λόγο από το γεγονός ότι μερίδα τουλάχιστον της ελληνικής αστικής τάξης είχε αποφασίσει μεταδικτατορικά να αποκηρύξει την εθνικοφροσύνη μετά την παταγώδη αποτυχία της δικτατορίας.

Κατόπιν, όταν ανέλαβε τη διακυβέρνηση, πολιτικές του επιλογές όπως η δημιουργία του ΕΣΥ, ο εκσυγχρονισμός του οικογενειακού δικαίου, η αναγνώριση της εθνικής αντίστασης και ο εκδημοκρατισμός της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ήταν στο πλαίσιο του (απελπιστικά καθυστερημένου για τα τότε ευρωπαϊκά δεδομένα) αστικού εκσυγχρονισμού, που ακόμη και η μεταδικτατορική καραμανλική Δεξιά είχε αποτύχει ή δεν ήθελε να διεκπεραιώσει επαρκώς.

Η ενεργότατη συμμετοχή του στην αδιαλλαξία της σαμαρικής Δεξιάς στο Μακεδονικό ήταν συμβολή στην προσπάθεια του μεγάλου κεφαλαίου να ηγεμονεύσει ιδεολογικά παίζοντας το χαρτί του εθνικισμού. Και, τέλος, ο σημιτικός «εκσυγχρονισμός» και η ένταξη στην ευρωζώνη ήταν η πλήρης ευθυγράμμιση με τις επιλογές της νεοφιλελευθεροποιημένης πλέον ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.

Σχηματοποιώντας, αλλά όχι υπερβολικά, μπορούμε να πούμε ότι οι δύο κεντρικές συνιστώσες των μετεξελίξεων του ΠΑΣΟΚ, επιφανειακά αντίθετες μεταξύ τους αλλά απολύτως αλληλοσυμπληρούμενες, ήτοι το «πατριωτικό» και το «εκσυγχρονιστικό» ΠΑΣΟΚ, ήταν οι πιο «προοδευτικές» εκδοχές των δύο προσώπων της μεταδικτατορικής Δεξιάς: αφενός της Δεξιάς των διαφόρων μεταδικτατορικών παραλλαγών της εθνικοφροσύνης και αφετέρου της «εκσυγχρονιστικής» Δεξιάς – στην «ευρωπαϊστική» και κατόπιν στη νεοφιλελεύθερή της φάση.

Η ταξική κυριαρχία στο πολιτικό πεδίο δεν είναι κάτι που κρίνεται από κομματικά ή άλλου είδους επιτελεία τα οποία συνεδριάζουν και αποφασίζουν πολιτικές. Είναι μηχανισμοί και πολιτικο-οικονομικές στρατηγικές που αναπτύσσονται μακροπρόθεσμα και διαμορφώνουν πλαίσια εντός των οποίων οι πολιτικές δυνάμεις είναι σε μεγάλο βαθμό αναγκασμένες να κινούνται.

Τα μη αστικά κόμματα, είτε ως –προ νεοφιλελευθερισμού– σοσιαλδημοκρατία είτε ως Αριστερά, στον βαθμό που δεν κατορθώνουν να αναπτύξουν τους δικούς τους οργανικούς δεσμούς με την κοινωνία επί στέρεων προγραμματικών και όχι ευκαιριακών βάσεων, είναι καταδικασμένα να αναπαράγουν τις πολιτικές που επιβάλλει η αστική κυριαρχία.

Η μεγαλύτερη παγίδα για αυτά τα κόμματα είναι ο εφησυχασμός που προξενείται από την ύπαρξη ενός λαοφιλούς ηγέτη. Οσοδήποτε «χαρισματικός» κι αν είναι ο αρχηγός, ο υποκειμενισμός που αναπόφευκτα επικρατεί στα αρχηγοκεντρικά κόμματα, και που συνίσταται στην υποκατάσταση των οργανώσεων βάσης και των εκλεγμένων οργάνων από τον αρχηγό και το «περιβάλλον» του, είναι η βέβαιη μέθοδος για την υποταγή τους στο σύστημα.

Ο «πατριωτικός»-ελληνορθόδοξος αυριανισμός αφενός και ο πασοκικός «εκσυγχρονισμός» αφετέρου, που βλέπουμε στις μέρες μας να αναπαράγονται στο εσωτερικό πλέον του ΣΥΡΙΖΑ, δεν είναι παρά τα δύο σκέλη μιας λαβίδας του συστήματος, που εφαρμόζει μια δοκιμασμένη και επιτυχημένη συνταγή.

* καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η φιλολογία περί «εσωστρέφειας»
Οι «εσωστρεφείς» εγκαλούνται πως δεν θέλουν ούτε τη μεν ούτε τις δε. Που σημαίνει απλώς ότι η «εσωστρέφειά» τους συνίσταται στο ότι δεν θέλουν ούτε την πασοκοποίηση του ΣΥΡΙΖΑ ούτε συμμαχία με τη σημερινή...
Η φιλολογία περί «εσωστρέφειας»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το δόγμα του ΠΑΣΟΚ
Το «δόγμα του ΠΑΣΟΚ» είναι ένα καθεστωτικό προπαγανδιστικό τέχνασμα που επιδιώκεται στις μέρες μας να επικρατήσει. Το εν λόγω τέχνασμα συνοψίζεται στην εξής υπόρρητη διατύπωση: στην Ελλάδα, όποια υπολογίσιμη...
Το δόγμα του ΠΑΣΟΚ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αρχηγικές αντιφάσεις
Ο ρόλος της Αριστεράς είναι να συναρθρώσει πειστικά διά μέσου της πολιτικής της πρακτικής την εν λόγω τάση για ριζοσπαστικοποίηση με δημοκρατικές αρχές και με τη ρεαλιστική υλοποίησή τους – πράγμα που μεταξύ...
Αρχηγικές αντιφάσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αυτοκριτική του ΣΥΡΙΖΑ και το τίμημα της προσαρμογής
Προ ολίγων ημερών δημοσιεύτηκε ένα κείμενο-απόφαση της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ στο οποίο γίνεται ένας απολογισμός-αυτοκριτική της επταετίας ΣΥΡΙΖΑ (2012-2019).
Η αυτοκριτική του ΣΥΡΙΖΑ και το τίμημα της προσαρμογής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο ΣΥΡΙΖΑ και η σύγχρονη μιντιοκρατία
Οταν η «ανάλυση» προέρχεται από δεδηλωμένους δεξιούς και νεοφιλελεύθερους αντιπάλους της Αριστεράς, ουδέν πρόβλημα. Οταν όμως συγκροτεί την προσέγγιση κάποιων «φίλων» της Αριστεράς, απλώς αποκαλύπτεται σε τι...
Ο ΣΥΡΙΖΑ και η σύγχρονη μιντιοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αληθινή εσωστρέφεια
Η τάση για εσωστρέφεια στον ΣΥΡΙΖΑ δεν προέρχεται από όσους/ες ανησυχούν για το μέλλον της Αριστεράς στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Συνίσταται στην εκ του μη όντος δημιουργία θέματος: ότι το κόμμα οφείλει να...
Η αληθινή εσωστρέφεια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας