Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Εντελέχεια: Μια λέξη που «γέννησε» ο Αριστοτέλης

Εντελέχεια: Μια λέξη που «γέννησε» ο Αριστοτέλης

  • A-
  • A+

Η θητεία μου στην αρχαία Ελληνική γλώσσα υπήρξε η σπουδαιότερη πνευματική μου άσκηση. Στη γλώσσα αυτή υπάρχει η πληρέστερη αντιστοιχία ανάμεσα στην λέξη και το εννοιολογικό της περιεχόμενο. Werner Heisenberg, 1901-1976, Γερμανός φυσικός (απόσπασμα από την ομιλία του κατά τη βράβευσή του από το ΕΜΠ το 1966).

Τη λέξη  εντελέχεια την έπλασε ο Αριστοτέλης, όπως και πολλές άλλες λέξεις, για να κατανοήσει, να αναλύσει, να ερμηνεύσει, και να διδάξει παλιότερες λέξεις, εκφράσεις, απόψεις ή νέες επιστημονικές και φιλοσοφικές  έννοιες δικές του. Η εντελέχεια είναι ένας, καθαρά, αριστοτελικός όρος που δηλώνει τη μετάβαση της ύλης από την αδρανή στην ενεργό κατάσταση, με την λήψη μορφής (είδος, αρχ.) αλλά και την αιτία αυτής της μετάβασης.

Τη λέξη  εντελέχεια την χρησιμοποιεί  πολλές φορές στα έργα του ο Αριστοτέλης, ως «εργαλείο», για να εκφραστεί πληρέστερα, καθαρότερα, σαφέστερα, επιστημονικότερα και με φιλοσοφικό τρόπο.

Η λέξη εντελέχεια, αποτελεί απόδειξη ότι η ελληνική γλώσσα έχει πλήρη και ουσιαστική αντιστοιχία ανάμεσα στην ίδια την λέξη και στην έννοια της (στο εννοιολογικό της περιεχόμενο). Αυτός ο όρος δημιουργήθηκε από τον Αριστοτέλη από τις δύο λέξεις εντελές + έχειν άρα εντελεχής είναι ο έχων το «τέλος», τον σκοπό εντός του, συνεπώς ο πλήρης, ο ολοκληρωμένος.

Παραδείγματα για την κατανόηση της εντελέχειας

-Η ψυχή για τον Αριστοτέλη είναι η εντελέχεια του σώματος.

 Αναγκαίον άρα την ψυχήν ουσίαν είναι ως είδος σώματος φυσικού δυνάμει ζωήν έχοντος, η δ` ουσία εντελέχεια, τοιούτου άρα σώματος εντελέχεια.

Η πορεία από το σώμα στην ψυχή είναι εντελέχεια.

Αριστοτέλους, Περί ψυχής, Β, 412α, 20-22.

- Ο τελικός σκοπός  του σπόρου που έγινε φυτό, είναι  και εκφράζεται με την λέξη εντελέχεια διότι η τέλεια- τελική μορφή του φυτού προέκυψε από το σπόρο. Έτσι περάσαμε από την φαινομενικά αδρανή κατάσταση της ύλης( από τον σπόρο) σε μια ζωντανή- ενεργό φάση που είναι το φυτό που προήλθε από το σπόρο. Η πορεία από τον σπόρο στο φυτό είναι εντελέχεια.

- Ο όγκος μαρμάρου που από το λατομείο μεταφέρεται στο εργαστήριο του γλύπτη και ο γλύπτης μετατρέπει τον μαρμάρινο όγκο σ` ένα περίτεχνο ιωνικό κιονόκρανο ή σ` ένα γλυπτό, με ζωτικόν φαίνεσθαι και κάλλος, εκφράζεται πάλι με την λέξη εντελέχεια. Η πορεία από τον μαρμάρινο ογκόλιθο στο άγαλμα είναι εντελέχεια.

- Ο κορμός ενός δέντρου που ο τεχνίτης, το μετατρέπει σε ξυλόγλυπτο ή έπιπλο είναι πάλι εντελέχεια. Το ωραίο έπιπλο ή ξυλόγλυπτο είναι η εντελέχεια του ξύλινου κορμού.

Η μετεξέλιξη από την αρχική κατάσταση στην εν ενεργεία κατάσταση εκφράζεται από την λέξη εντελέχεια.

-Οι δύο λέξεις της φράσεως εντελές έχειν, της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, βοήθησαν τον Αριστοτέλη να συλλάβει και να συνθέσει εκ συναρπαγής τη λέξη εντελέχεια. Αυτή η πράξη του Αριστοτέλη είναι μία εντελεχής πράξη. Η λέξη εντελέχεια πλάστηκε από τον εντελεχή Αριστοτέλη με εντελέχεια.

Στη λέξη εντελέχεια υπάρχει μια μαθηματική, μια γεωμετρική ακρίβεια. Πρόκειται για μια υπέρκομψη μαθηματική εξίσωση, ή για ένα γεωμετρικό τόπο.

-Η εξίσωση εντελές έχειν= εντελέχεια είναι μια εντελεχής εξίσωση.

-Η γεωμετρική πρόταση: Δύο παράλληλες ευθείες δεν τέμνονται ποτέ όσο και να προεκταθούν είναι μια εντελέχεια, μία εντελεχής γεωμετρική πρόταση.

-Η εξίσωση του Αϊνστάιν E=mc2  είναι μια εξίσωση εντελεχής( χαρακτηρίζεται από τελειότητα και αυτάρκεια)

-Η γεωμετρική πρόταση: Ο Γεωμετρικός Τόπος των άπειρων σημείων που απέχουν ίδια απόσταση R, από ένα σημείο Κ, είναι ο κύκλος με κέντρο το Κ και ακτίνα R. Η γεωμετρική αυτή πρόταση που είναι πρόταση ενός γεωμετρικού τόπου χαρακτηρίζεται από τελειότητα και αυτάρκεια, είναι μια εντελεχής πρόταση. Ο Γεωμετρικός Τόπος- κύκλος είναι η εντελέχεια των άπειρων σημείων που ανήκουν σ` αυτόν και απέχουν όλα, ίδια απόσταση R από το σημείο Κ που είναι το κέντρο του κύκλου.

Το τέλος, μέσα στη λέξη εντελέχεια, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, προσδίδει σε κάθε ον τη μορφή(αρχ.είδος), την πληρότητά του. Έτσι το τέλος είναι το τέλειον. Άρα, όταν μια μορφή έμψυχης ή άψυχης ύλης φθάσει στο τέλος της( την τελειότητα της), την πληρότητά της, τότε πραγματώνει τη φύση της, δεν έχει καμιά έλλειψη, γίνεται βέλτιστη, αποκτά αυτάρκεια.

…η δ' αὐτάρκεια καὶ τέλος καὶ βέλτιστον. Εκ τούτων ούν φανερόν ,ότι των φύσει η πόλις εστί, και ότι ο άνθρωπος φύσει πολιτικόν ζώον, (Αριστοτέλης,Πολιτικά" 1253a).

Άλλο εντελέχεια, άλλο ενδελέχεια

Πρόκειται για δύο διαφορετικές λέξεις που, πολλές φορές, μπερδεύουν τους ανθρώπους, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, αφού είναι σχεδόν ομόηχες. Διαφέρουν όμως και στην ετυμολογία και στη σημασία. Ενδελεχής είναι ο μακρύς, σχοινοτενής, εκτενής, διηνεκής, ακατάπαυστος, συνεχής, επιμελημένος, λεπτομερής, προσεκτικός.

* Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

** Στον φίλο, αληθινό καλλιτέχνη και σκεπτόμενο άνθρωπο, Γιάννη Βέτσο που  μελετώντας τον αριστοτελικό Λόγο ατενίσαμε, πολλά χρόνια μετά και από πολύ μακριά, την εντελέχεια.

 

 

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Από την επιστήμη στη «σαχλαμάρα»: bullshit
Προσφάτως, όλοι μας, χωρίς να το θέλουμε (κατά τον μήνα Αύγουστο), συμμετείχαμε σε μια υποτίθεται επιστημονική αντιπαράθεση ανάμεσα στον κορυφαίο Αμερικανό κοινωνικό ανθρωπολόγο Michael Herzfeld και τη...
Από την επιστήμη στη «σαχλαμάρα»: bullshit
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Ανταμ Σμιθ στην Ελλάδα... σήμερα!
Πόσο διαφορετική θα ήταν η εκτίμηση της ελληνικής κατάστασης από τον πατέρα του σύγχρονου φιλελευθερισμού, τον Σκοτσέζο φιλόσοφο Ανταμ Σμιθ! Για τον μεγάλο φιλελεύθερο διανοητή η κατάσταση στην Ελλάδα θα ήταν...
Ο Ανταμ Σμιθ στην Ελλάδα... σήμερα!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αθήνα-Πεκίνο μέσω φιλοσοφίας
Η σκυτάλη περνάει από την Αθήνα στο Πεκίνο με το Παγκόσμιο Συνέδριο Φιλοσοφίας, που είχε διεξαχθεί στην Αθήνα το 2013 και φιλοξενήθηκε στο Πεκίνο από τις 13 έως τις 20 Αυγούστου. Πρόκειται για τη σπουδαιότερη...
Αθήνα-Πεκίνο μέσω φιλοσοφίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
H Ελλάδα ως ηγεμονική δύναμη στα Βαλκάνια
Από τη σκοπιά της αυτοσυνείδησης της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας, να υποστηρίξω την άποψη σύμφωνα με την οποία η υπογραφή της συμφωνίας των Πρεσπών είναι το δεύτερο μεγάλο ιστορικό βήμα μετά την απελευθέρωση...
H Ελλάδα ως ηγεμονική δύναμη στα Βαλκάνια
ΑΠΟΨΕΙΣ
O Χάμπερμας και εμείς
Στις 18 Ιουνίου ο μεγάλος φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας έγινε 87 ετών (γεννήθηκε το 1929). Μπορεί κανείς να απαριθμήσει τα εργοβιογραφικά στοιχεία του και να υποκλιθεί μπροστά στο μεγαλείο της δημιουργίας του.
O Χάμπερμας και εμείς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η μεταπολεμική Ιστορία των σχέσεων Ευρώπης - Ελλάδας
Επειδή η Ευρώπη ως «πράγμα» είναι σοβαρή υπόθεση για όλα τα άτομα τα οποία ορίζουμε τους εαυτούς μας ως Ευρωπαίους, δεν μπορεί να αφεθεί στους τεχνοκράτες, και όσον αφορά τη διαχείριση των προβλημάτων της...
Η μεταπολεμική Ιστορία των σχέσεων Ευρώπης - Ελλάδας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας