Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Εντός και εναντίον
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εντός και εναντίον

  • A-
  • A+

«…οι ΙΜΚ [ιδεολογικοί μηχανισμοί του κράτους] δεν αποτελούν μόνο το αντικείμενο αλλά και το πεδίο της ταξικής πάλης, και μάλιστα, συχνά, πολύ σκληρών ταξικών αγώνων. Η τάξη που κατέχει την εξουσία (ή η συμμαχία τάξεων) δεν μπορεί να επιβάλει τόσο εύκολα τη θέλησή της μέσα στους ΙΜΚ, όσο το κατορθώνει στον (καταπιεστικό) μηχανισμό του κράτους…». (1)

«…το κράτος και οι μηχανισμοί του δεν έχουν κανένα νόημα παρά μόνον αν θεωρηθούν από την άποψη της ταξικής πάλης, ως μηχανισμοί της πάλης των τάξεων, που εξασφαλίζουν την ταξική καταπίεση και εγγυώνται τους όρους της εκμετάλλευσης και της αναπαραγωγής της. Δεν υπάρχει όμως ταξική πάλη δίχως ανταγωνιστικές κοινωνικές τάξεις. Οποιος μιλάει για ταξική πάλη της κυρίαρχης τάξης, μιλάει συγχρόνως για αντίσταση, εξέγερση, για ταξική πάλη των υποτελών τάξεων». (2)

«…το, καπιταλιστικό στην περίπτωσή μας, Κράτος […] πρέπει να θεωρείται […] ως σχέση, ακριβέστερα ως η υλική συμπύκνωση ενός συσχετισμού δυνάμεων ανάμεσα σε τάξεις και μερίδες τάξεων…». (3)

«Οφείλουμε […] να συνειδητοποιήσουμε ότι η κατάκτηση της εξουσίας αποτελεί σύνθετο και απαιτητικό εγχείρημα που απαιτεί τη συγκρότηση ενός πολιτικού υποκειμένου ικανού να διαχειριστεί τα πλέγματα εξουσίας εντός και εναντίον του όλου καπιταλιστικού πλαισίου». (4)

Κουράζω τους/τις αναγνώστες/ριες σήμερα με αποσπάσματα από θεωρητικά και πολιτικά κείμενα, έχοντας την ελπίδα ότι θα πείσω για κάτι που θεωρώ κρίσιμο. Οπως διαφαίνεται τουλάχιστον σε ένα από τα σημαντικότερα και μάλλον στο πιο επιδραστικό από τα κείμενα του Λουί Αλτουσέρ, στο «Ιδεολογία και ιδεολογικοί μηχανισμοί του κράτους» (από το οποίο και τα δύο παραπάνω αποσπάσματα), καθώς και από το συνολικό έργο του Νίκου Πουλαντζά, ιδίως όμως στο τελευταίο και σημαντικότερο από πολιτική σκοπιά βιβλίο του, «Το κράτος, η εξουσία, ο σοσιαλισμός», ο σύγχρονος μαρξισμός παρέχει τη θεωρητική θεμελίωση για τον δημοκρατικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό.

Ο τελευταίος δεν προκύπτει μόνον από το ότι η Αριστερά οφείλει να είναι ασύγκριτα πιο συνεπής προς τις αρχές του Διαφωτισμού απ’ όσο οι πολιτικές δυνάμεις που εξυπηρετούν το πασιφανώς άδικο καπιταλιστικό σύστημα εξουσίας. Αλλά και από το ότι εκεί οδηγούν οι σημαντικότερες σύγχρονες θεωρητικές της αναλύσεις. Οι οποίες με τη σειρά τους δεν προκύπτουν από κάποια αφηρημένα θεωρητικά σχήματα, αλλά από τη θεωρητική επεξεργασία της εμπειρίας του εργατικού και του αριστερού κινήματος στις αναπτυγμένες (κυρίως) καπιταλιστικές κοινωνίες, τουλάχιστον από τα τέλη του 19ου αιώνα και ύστερα.

Η στρατηγική του δημοκρατικού δρόμου στηρίζεται πρώτα και κύρια στη διαπίστωση πως το ήδη υπάρχον κράτος, με τους διάχυτους και πολυσύνθετους μηχανισμούς του, είναι το πολιτικό πεδίο των ταξικών αγώνων. Το κράτος δεν είναι «εργαλείο» στα χέρια της αστικής τάξης, εναντίον του οποίου καλείται η Αριστερά να «εφορμήσει» για να το καταστρέψει ή και να μεταστρέψει τη λειτουργία του προς όφελος των κατώτερων τάξεων, αλλά η πολιτικο-θεσμική πραγματικότητα εντός της οποίας η Αριστερά και οι κατώτερες τάξεις διεξήγαν και διεξάγουν τους αγώνες τους εναντίον των κυρίαρχων τάξεων και των πολιτικών τους εκπροσώπων.

Ο εκδημοκρατισμός των (όχι μόνο κοινοβουλευτικών) θεσμών συμπίπτει με τους αγώνες και τις κατακτήσεις της Αριστεράς και των τάξεων που τούτη εκπροσωπεί εντός του καπιταλιστικού συστήματος. Η οικοδόμηση και ενίσχυση του κοινωνικού κράτους ήταν μια στρατηγική επιλογή των κυρίαρχων τάξεων, η οποία όμως επήλθε στο πλαίσιο των κοινωνικών αγώνων και της απειλής που διαφαινόταν σε αυτούς.

Στην εποχή του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, η ταξική σπουδαιότητα των αγώνων για τον εκδημοκρατισμό των θεσμών αποκαλύπτεται αρνητικά. Από την υποβάθμιση των εθνικών Κοινοβουλίων μέχρι την απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, η έμπρακτη περιφρόνηση του νεοφιλελεύθερου συστήματος για κάθε τι δημοκρατικό που ενυπάρχει στη λειτουργία των θεσμών επιβάλλει στην Αριστερά να αγωνίζεται «εντός και εναντίον» του συστήματος, ίσως τώρα περισσότερο παρά ποτέ.

Δύο κίνδυνοι υπάρχουν για τη σύγχρονη ριζοσπαστική Αριστερά. Ο ένας είναι η πασοκοποίηση – η μετατροπή της σε κάποια εκδοχή της νεοφιλελευθεροποιημένης Σοσιαλδημοκρατίας. Ο άλλος είναι να παρασυρθεί σε μια επιφανειακά «αντίθετη» κατεύθυνση – σε κάτι που παλιά λεγόταν «αριστερισμός» και που τώρα θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «βαλβίδα εκτόνωσης του συστήματος»: στην «πολύ αριστερή» πεποίθηση ότι η Αριστερά για να είναι «εναντίον» οφείλει να είναι και «εκτός».

(1) Λουί Αλτουσέρ, Θέσεις (μτφρ.: Ξενοφών Γιαταγάνας), Αθήνα: Θεμέλιο, 1983, σ. 86. (2) Στο ίδιο, σ. 119. (3) Νίκος Πουλαντζάς, Το κράτος, η εξουσία, ο σοσιαλισμός (μτφρ.: Γιάννης Κρητικός), Αθήνα: Θεμέλιο, 1984, σ. 184. (4) Από τον Απολογισμό του ΣΥΡΙΖΑ 2012-2019 (πρόταση Κ.Ε.), που δόθηκε στη δημοσιότητα τον περασμένο Φεβρουάριο, σ. 93.

* καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μεταξύ άλλων, ο νεοφιλελευθερισμός;
O καπιταλισμός, ιδίως ως νεοφιλελευθερισμός, παύει να αποτελεί τον κύριο πόλο έναντι του οποίου αγωνίζεται και αποκτά τον λόγο ύπαρξής της η Αριστερά, και θεωρείται, στη χειρότερη περίπτωση, ως η φυσιολογική...
Μεταξύ άλλων, ο νεοφιλελευθερισμός;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Καπιταλισμός, βιοπολιτική και Αριστερά
Η αντίφαση που προκύπτει τώρα με την επικίνδυνη πανδημία του κορονοϊού είναι τόσο διευρυμένη που δεν περιορίζεται στο εσωτερικό του καπιταλιστικού συστήματος. Αφορά τον ίδιο τον καπιταλισμό, αλλά έχει να κάνει...
Καπιταλισμός, βιοπολιτική και Αριστερά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά, συνέπεια και ρεαλισμός
Ως γνωστόν, οι θέσεις της Αριστεράς παραδοσιακά στηρίζονται στον ιστορικό υλισμό. Τούτος ο υλισμός δεν είναι ούτε μια δογματική πεποίθηση για την αιώνια πρωτοκαθεδρία της οικονομίας γενικώς και αορίστως, ούτε...
Αριστερά, συνέπεια και ρεαλισμός
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Γιατί υιοθετεί ο Τζόνσον «σοσιαλιστικά» μέτρα;
Παραφράζοντας τον Βάλτερ Μπένγιαμιν στις «Θέσεις για τη Φιλοσοφία της Ιστορίας» μπορούμε να πούμε ότι «στόχος μας είναι, βγαίνοντας από την κατάσταση έκτακτης ανάγκης, να πετύχουμε την πραγματική και μόνιμη...
Γιατί υιοθετεί ο Τζόνσον «σοσιαλιστικά» μέτρα;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο ΣΥΡΙΖΑ του 3%
Μια πρώτη και μάλλον επιφανειακή εξήγηση θα είχε να κάνει με το ότι πολλοί θεωρούν πως ο Τσίπρας είναι η αιτία που ο ΣΥΡΙΖΑ εκτινάχτηκε στα εκλογικά του ποσοστά και κατά συνέπεια το «3%» σηματοδοτεί την «προ...
Ο ΣΥΡΙΖΑ του 3%
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αμηχανία της Αριστεράς
«Οι άνθρωποι φτιάχνουν τη δική τους ιστορία, αλλά όχι με τη δική τους ελεύθερη βούληση∙ όχι υπό συνθήκες που έχουν επιλέξει οι ίδιοι, αλλά υπό τις δεδομένες και κληρονομημένες συνθήκες που έχουν να...
Η αμηχανία της Αριστεράς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας